Кіріспе

Тіл немесе жазудың мағынасын қайта ашу – криптографиядағы ұғым. Филологияда дешифровка – көне немесе түсініксіз тілдерде немесе жазу жүйелерінде жазылған мәтіндердің мағынасын анықтау.

Ежелгі тілдер

Кейбір жағдайларда, мәтінді түсіндіруді жеңілдету үшін көп тілді артефакт қажет болды, Розетта тасы – классикалық мысал. Статистикалық әдістер дешифровкаға тағы бір жол ұсынады, сондай-ақ дешифровкаланбаған мәтіндер жазылған ежелгі тілдерден туындаған қазіргі тілдерді талдау да көмектеседі. Археологиялық және тарихи мәліметтер болжамды түсіндірулерді тексеруге пайдалы.

Дешифровщиктер

Ғалымның атыЖазуының коды ашылған күніМагнус ЦельсийСтальсіз рундар1674Грунавиктің Жон ОлафссонКифр рундары1740-шы жылдарЖан Жак БартеломиПалмирен алфавиті1754Жан Жак БартеломиФеникия алфавиті1758Антуан Исаак Сильвестр де СасиПалави жазуы1791Жан Франсуа ШамполлионМысыр иероглифтері (Ашылуы)1822Георг Фридрих Гротефенд, Евгений Бернуф және Генри РоллисонЕжелгі парсы клинопись жазуы (Ашылуы)1823Томас ЯнгДемот жазуыМануэль Гомес МореноСолтүстік-шығыс Иберия жазуыЖеймс ПринспБрахми, ХароштхиЭдвард ХинксМесопотамия клинопись жазуыБедрих ХрозныХетт клинопись жазуыВильгельм ТомсенЕскі түркі жазуыДжордж Смит және Сэмюэл Бирч, т.б. Кипрлік буын жазуыХанс Бауэр және Эдуард Пол ДормеУгарит алфавитіWáng Yìróng, Liú È, Sūn Yíràng, т.б. Сүйек жазуы (Оракул сүйектеріндегі)Алексей Иванович Иванов, Николай Александрович Невский және т.б. Тангут жазуыМайкл Вентрис, Джон Чадвик және Элис КоберЛинейр BЮрий Кнорозов және Татьяна Проскуриакова, т.б. МайяЛуи Фелисиан де СольсиЛибико-бербер жазуы (толыққанды дерлік)Ян Олоф ТьядерРавеннаның кеңейтілген жазуы (латын алфавитінің түрі)Заза АлексидзеКавказ албан алфавитіФрансуа ДессеСызықты эламит жазуы