Микен жазуы: Сылабикалық жазудың тарихы мен шешілуі

Кіріспе

Микен грек тілінде жазу үшін қолданылатын сылбырлы жазу Linear B – грек тілінің ең ерте белгілі түрі, микен грек тілінде жазуға арналған сылбырлы жазу. Бұл жазу грек әліпбиінен бірнеше ғасыр бұрын пайда болған, алғашқы мысалдары шамамен б.з.д. 1400 жылға дейін жетеді. Ол бұрынғы Linear A негізінде жасалған, бұл Миной тілінде қолданылған, әлі шешілмеген жазу, сондай-ақ кейінгі Кипрлік сөз тіркесі, грек тілінде де жазылған. Көбінесе Кносс, Кидония, Пилос, Фивы және Микен сарайларының мұрағаттарында табылған Linear B, соңғы қола дәуірінің құлдырауы кезінде Микен өркениетімен бірге жоғалып кетті. Одан кейінгі Грек қараңғы дәуірінде жазу қолданылғанына ешқандай дәлел жоқ. 1952 жылы ағылшын сәулетшісі және өзіндік білім алған тіл білімі маманы Майкл Вентрис, американдық классик Алиса Кобердің зерттеулеріне сүйене отырып, Linear B-ні жазып шығарды. Бұл қола дәуіріндегі Эгей теңізі аймағындағы жазудың жалғыз шешілген түрі, ал Linear A, Кипр Миной және крет иероглифтері әлі оқылмайды. Linear B шамамен 87 сылбырлы таңбадан және 100-ден астам идеографиялық таңбадан тұрады. Бұл идеограммалар немесе «мағынаны білдіретін» таңбалар заттарды немесе тауарларды көрсетеді. Олардың фонетикалық мәні жоқ және сөйлем жазуда сөз таңбалары ретінде қолданылмайды. Linear B-нің қолданылуы, көрініп тұрғанындай, әкімшілік саламен шектелген. Мыңдаған саз тақташалардың ішінде салыстырмалы түрде аз адамдардың қолжазбасы анықталды: Пилоста (Пелопоннес жағалауының батысы, Оңтүстік Грекия) – 45, Кноста (Крит) – 66. Сарайлар қирағаннан кейін жазу жоғалып кетті.

Сценарий

Сызықтық В-да шамамен 200 таңба бар, олар фонетикалық мәндері бар буындық таңбаларға және семантикалық мәндері бар идеограммаларға бөлінеді. Осы таңбалардың бейнелері мен атаулары 1956 жылы Парижде басталған халықаралық ғылыми кеңестер сериясы арқылы стандартталды. 1961 жылы Висконсин штатының Расин қаласындағы Уингспред конференциялық орталығында өткен үшінші кездесуден кейін, Эммет Л. Беннетт кіші ұсынған стандарт Уингспред конвенциясы деп аталды және ол 1970 жылы ЮНЕСКО-мен бесінші ғылыми кеңесте байланыстырылған Микен зерттеулерінің тұрақты халықаралық комитеті (CIPEM) тарапынан қабылданды. Ғылыми кеңестер жалғасуда: 13-шісі 2010 жылы Парижде өтті. Көптеген таңбалар Сызықтық А-дағы таңбалармен бірдей немесе ұқсас; алайда Сызықтық А әлі белгісіз тілді кодтайды және ұқсас таңбалардың бірдей фонетикалық мәндерге ие болған-болмағаны белгісіз.

Есімнің жазылуы мен айтылуы

Белгілер шамамен, себебі әрқайсысы ережелер мен конвенциялар шеңберінде 70-ке жуық әртүрлі дыбыс комбинацияларын білдіру үшін қолданылуы мүмкін. Тор V/CV типіндегі монослогтық белгілер жүйесін ұсынады. 14-ке жуық ерекше мәндерді тексеру тор моделінің шектерін сынап көрді, бірақ Чэдвик ақырында тіпті осы ерекшеліктермен бірге, слогтық белгілерді ерекшеліксіз монослогтық деп санауға болады деген қорытындыға келді. Чэдвик түсіндіргендей, мүмкін болатын ерекшеліктер екі дифтонгты қамтиды: 𐁁 (ai) және 𐁂 (au), мысалы, 𐁁𐀓𐀠𐀴𐀍, ai ku pi ti jo, Aiguptios (Αἰγύπτιος, "египеттік") және 𐁂𐀐𐀷, au ke wa, Augewās (Αὐγείας "Авгеас"). Алайда, дифтонг – бұл бір дыбысқа біріктірілген екі дауысты, сондықтан оны жай ғана V деп жазуға болады. Сондықтан дифтонгтар екі монослог ретінде қарастырылады: 𐀀𐀫𐀄𐀨, a ro u ra, arourans үшін (ἄρουραι, "тамариск ағаштары" көпше түрі), CV және V типтерінде. 𐁌 (Twe), 𐁍 (two), 𐁃 (dwe), 𐁄 (dwo), 𐁅 (nwa) және күмәнді 𐁘 (swi) және 𐁚 (swa) екі дауыссыздан гөрі лабиализацияланған дауыссыздардан басталады деп есептеуге болады, тіпті олар екі белгілі түрінде ауыса алады: Odatwenta үшін o da twe ta және o da tu we ta; Aswios үшін a si wi jo және a swi jo (Ἄσιος). Сол сияқты, 𐁈 (rya), 𐁊 (ryo) және 𐁋 (tya) екі дауыссыздан гөрі, палатализацияланған дауыссыздардан басталады: trja (τρια) үшін ti ri ja. Чэдвик монослогтық ережеге ерекшелік ретінде 𐁇 (pte) белгісін атады, бірақ ол оны kleptei<*klep jei сияқты pte<*pje дамуына жатқызады. Сызықтық B үнемі дауысты және дауыссыз тоқтау дауыстарын немесе аспирацияланған және аспирацияланбаған тоқтауларды ажырата алмайды, тіпті бұл айырмашылықтар микендік грек тілінде фонемалық болса да. Мысалы, pa te – patēr (πατήρ), pa si – phāsi (φησί); ko ru – korus (κόρυς, "көбелек"), ka ra we – grāwes (γρηύς көпше түрі), ko no – skhoinos ("арқан"), to so – tosos (τόσος немесе τόσσος), to ra ke – thōrākes (θώραξ көпше түрі, "көкше қанат"). Дауысты тіс тістерінің ерекше d сериясы do ra – dōra (δῶρον, "сыйлық" көпше түрі) арқылы көрсетілген. Кейбір жағдайларда аспирация белгіленуі мүмкін, бірақ бұл міндетті емес: phutēr ("егуші", φυτεύω) үшін pu te, бірақ phutēres ("егушілер") үшін phu te re. Бастапқы /h/ тек a әрпінен кейін келетін жағдайларда және сирек кездеседі: hateron үшін ha te ro (еркек τερος), ал hāniai үшін a ni ja (ἁνίαι). Q сериясы лабиализацияланған велярлы дауыссыздардан басталатын слогтар үшін қолданылады (Микендік грек тіліне қараңыз), классикалық грек тілінен тұрақты фонетикалық өзгерістер арқылы жоғалған дауыссыздар класы (әртүрлі жағдайларда β, π, φ немесе δ, τ, θ болып айналады). Бұл дауыссыздардың әртүрлі көздері болды: прото-индоевропалық тілден мұрагерлік, ассимиляция, шетелдік сөздерді, әсіресе есімдерді қарыз алу. Микендік тілде олар /kw/, /gw/, сирек /kwh/ есімдерде және бірнеше сөздерде: a pi qo ro – amphiquoloi (ἀμφίπολοι); qo u ko ro – guoukoloi (βουκόλοι, "мал өрістеушілер"); qa si re u – guasileus (βασιλεύς, "басилей", бұл кезеңде "сарай қызметкері немесе жергілікті басшы"), qo i ta – φόντης. J сериясы ағылшын тіліндегі "y" дыбысына тең жартылай дауыстыны білдіреді және сөздің басында және i әрпімен аяқталатын слогтан кейін интервокалды жылжу ретінде қолданылады: αῖος (aios) үшін a jo; Ἀρτεμίτιος (Artemitios) үшін a te mi ti jo. W сериясы – сөздің басында және үшеуі арасында, үшеуімен аяқталатын үтірден кейін қолданылатын жартылай дауыстылар: kuanos (κύανος, "көк") үшін ku wa no. r сериясына /r/ және /l/ фонемалары кіреді: tripos (τρίπος, яғни τρίπους) үшін ti ri po және Tulisos үшін tu ri so (Τυλισός). Кейбір жағдайларда кейбір дауыссыздар жазылмайды (бірақ олар бар деп түсініледі), мысалы, сөздің басындағы s және w дауыссыздардың алдында, sperm (σπέρμα, "тұқым") үшін pe ma. Бұл жаңалық немесе ерекше пайдалану емес, бірақ көрсетілген ережелерді орындады. Соңғы слогтар l, m, n, r және s жазылмайды, тек сөздің соңғы велалары толық жазумен белгіленеді: anthrōquos (ἄνθρωπος, "адам") үшін a to ro qo. Мұнда a, негізінен V кластық тор ретінде, an ретінде қолданылады және al, am, ar және т.б. үшін қолданылуы мүмкін. Екі немесе үш слогты топтамалар жағдайында бастапқы s және w ережелеріне немесе екі слогтыларға сәйкес келмейді: ξ (ks немесе x), ψ (ps) және qus (кейін классикалық грек тілінде болмаған), топтамадағы әрбір слог өзінің слогтық мәнін бөлісетін типті CV белгісімен бейнеленеді: Knōsos үшін ko no so немесе khrusos (χρυσός, "алтын") үшін ku ru so. Бұл белгілердің дауыстыларын әртүрлі жазушылар "бос", "бос", "қосымша", "өлі" және басқа да терминдер деп атаған, өйткені олар дыбысты білдірмейді. Алайда "бос" дауыстыны таңдауды басқаратын және сондықтан қай белгі қолданылатынын анықтайтын ережелер болды. Дауысты үтір кластерден кейінгі немесе сөздің соңында болса, алдыңғы бірінші слогтың бірімен бірдей болуы керек: ти ri po, ri слогына сәйкес ти (ta, te және т.б. емес). Wa na ka, wanax (ϝάναξ, гомерлік және классикалық ἄναξ) түрінде құрылған сөздерде сирек ерекшеліктер кездеседі: wanaktei (дат. жағдайы) үшін wa na ka te және wanakteros (сөйлемдік форма) үшін wa na ka te ro. Бұл ерекшелік барлық жағдайларда қолданылмауы мүмкін, өйткені wa na ka мысалы, стандартты ережелерге сәйкес келеді, ол Лакониядағы Агиос Василиоста табылды. Мәтін wa na ko to (род. жағдай) деп жазылған және 14-ші ғасырдың соңына немесе 13-ші ғасырдың басына жататын мөрдің түйініне жазылған, материктік Грецияда табылған басқа Сызықтық B мәтіндерінен сәл ертерек.

The signs are approximations, since each may be used to represent a variety of about 70 distinct combinations of sounds within rules and conventions. The grid presents a system of monosyllabic signs of the type V/CV. Clarification of the 14 or so special values tested the limits of the grid model, but Chadwick eventually concluded that even with the ramifications, the syllabic signs can unexceptionally be considered monosyllabic. Possible exceptions, Chadwick goes on to explain, include the two diphthongs, 𐁁 (ai) and 𐁂 (au), as in 𐁁𐀓𐀠𐀴𐀍, ai ku pi ti jo, for Aiguptios (Αἰγύπτιος, "Egyptian") and 𐁂𐀐𐀷, au ke wa, for Augewās (Αὐγείας "Augeas"). However, a diphthong is by definition two vowels united into a single sound and therefore might be typed as just V. Thus 𐁉 (rai), as in 𐀁𐁉𐀺, e rai wo, for elaiwon (ἔλαιον), is of the type CV. Diphthongs are otherwise treated as two monosyllables: 𐀀𐀫𐀄𐀨, a ro u ra, for arourans (accusative plural of ἄρουραι, "tamarisk trees"), of the types CV and V. Lengths of vowels and accents are not marked. 𐁌 (Twe), 𐁍 (two), 𐁃 (dwe), 𐁄 (dwo), 𐁅 (nwa) and the more doubtful 𐁘 (swi) and 𐁚 (swa) may be regarded as beginning with labialized consonants, rather than two consonants, even though they may alternate with a two sign form: o da twe ta and o da tu we ta for Odatwenta; a si wi jo and a swi jo for Aswios (Ἄσιος). Similarly, 𐁈 (rya), 𐁊 (ryo) and 𐁋 (tya) begin with palatalized consonants rather than two consonants: ti ri ja for trja ( τρια). The one sign Chadwick tags as the exception to the monosyllabic rule is 𐁇 (pte), but this he attributes to a development pte<*pje as in kleptei<*klep jei. Linear B does not consistently distinguish between voiced and unvoiced stop consonants or and between aspirated and unaspirated stops, even though these distinctions are phonemic in Mycenaean Greek. (The exception is the dental series, where syllables starting with the voiced dental stop are written differently from syllables starting with the voiceless unaspirated or voiceless aspirated dental stop.) For example, pa te is patēr (πατήρ), pa si is phāsi (φησί);, ko ru is korus (κόρυς, "helmet"), ka ra we is grāwes (plural of γρηύς), ko no is skhoinos ("rope"), to so is tosos (τόσος or τόσσος), to ra ke is thōrākes (plural of θώραξ, "breastplate"). The exceptional d series for voiced dentals is illustrated by do ra for dōra (plural of δῶρον, "gift"). In some cases aspiration may be marked, but this is optional: pu te for phutēr ("planter", from φυτεύω), but phu te re for phutēres ("planters"). Initial /h/ may be marked only when followed by a, and only rarely: ha te ro for hateron (masculine ἅτερος), and yet a ni ja for hāniai (ἁνίαι). The q series is used for syllables beginning with labialized velar consonants (see under Mycenaean Greek), a class of consonants that disappeared from classical Greek by regular phonetic change (becoming in various circumstances β, π, φ, or δ, τ, θ). These consonants had various sources: inheritance from Proto Indo European, assimilation, borrowing of foreign words, especially names. In Mycenaean they are /kʷ/, /gʷ/, and rarely /kʷh/ in names and a few words: a pi qo ro for amphiquoloi (ἀμφίπολοι); qo u ko ro for guoukoloi (βουκόλοι, "cowherders"); qa si re u for guasileus (βασιλεύς, "basileus", meaning in this period "court official or local chieftain"), qo i ta for φόντης. The j series represents the semivowel equivalent to English "y", and is used word initially and as an intervocalic glide after a syllable ending in i: a jo for αῖος ( aios); a te mi ti jo for Ἀρτεμίτιος (Artemitios). The w series similarly are semivowels used word initially and intervocalically after a syllable ending in u: ku wa no for kuanos (κύανος, "blue"). The r series includes both the /r/ and /l/ phonemes: ti ri po for tripos (τρίπος, i. e. τρίπους) and tu ri so for Tulisos (Τυλισός). Some consonants in some contexts are not written (but are understood to be present), such as word initial s and w before a consonant, as in pe ma for sperma (σπέρμα, "seed"). The pe , which was primarily used as its value pe of grid class CV, is here being used for sper This was not an innovative or exceptional use, but followed the stated rules. Syllable final l, m, n, r and s are also not written out, and only word final velars are notated by plene writing: a to ro qo for anthrōquos (ἄνθρωπος, "human being, person"). Here a, being primarily of grid class V, is being used as an and could be used for al, am, ar, and so on. In the case of clusters of two or three consonants that do not follow the initial s and w rule or the double consonants: ξ (ks or x), ψ (ps) and qus (which later did not exist in classical Greek), each consonant in the cluster is represented by a type CV sign that shares its consonant value: ko no so for Knōsos, or ku ru so for khrusos (χρυσός, "gold"). The vowels of these signs have been called "empty", "null", "extra", "dead" and other terms by various writers as they represent no sound. There were rules though, that governed the selection of the "empty" vowel and therefore determined which sign was to be used. The vowel had to be the same as the one of the first syllable following the cluster or, if at the end of the word, preceding: ti ri po with ti (instead of ta , te and so on) to match ri A rare exception occurs in words formed from wa na ka, wanax (ϝάναξ, Homeric and Classical ἄναξ): wa na ka te for wanaktei (dative), and wa na ka te ro for wanakteros, the adjectival form. This exception may not have applied to all contexts, as an example of wa na ka that follows standard rules has emerged in Agios Vasileios in Laconia. The text reads wa na ko to (genitive) and is written on a sealing nodule dating to the late 14th or early 13th century, slightly earlier than other Linear B texts found on mainland Greece.

Корпус

Сызықтық В жазулары тақташаларда, шүмерек құмыраларда және басқа да заттарда табылған; олар табылған қазба орны бойынша, ішінде, каталогталған және жіктелген. Префикс Орналасуы Заттар саны және/немесе ескертулер ARM Армени 1 шүмерек құмыра. DIM немесе IOL Димини 1 киликс сынығы және 1 тас (салмақ болуы мүмкін). EL Элевсис 1 шүмерек құмыра. GL Гла 1 жазуы немесе керамист белгісі бар шүмерек құмыра. HV Агиос Василиос (Ксерокапион, Лакония) 2021 жылдың 21 қыркүйегіне қарай 211 жазулы бөлік, шамамен 115 тақташа, 9 мөр түйіні және 3 жазба. IK Иклаина 1 тақташа. KH Хания шамамен 8 тақташа, 42 шүмерек құмыра, 2 кесе және 1 тостаған. KN Кносс шамамен 5500 фрагмент, оның ішінде шамамен 4158 тақташа, 31 мөр түйіні және 35 жазба. KR Креусис (Ливадостра, Беотия) 1 шүмерек құмыра. MA Малия 4 шүмерек құмыра. MAM Мамелоуку үңгірі (Периволия, Киссамос) 1 шүмерек құмыра. MED Медеон (Стейри, Беотия) 1 піл сүйегінен жасалған мөр. MI Мидея 4 мөр түйіні және 4 шүмерек құмыра. MY Микена 73 тақташа. OR Орхомен 1 жазуы немесе жалған жазуы бар шүмерек құмыра. PY Пилос шамамен 1026 тақташа, 24 мөр түйіні, 22 жазба және 7 шүмерек құмыра. TH Фива 99 тақташа + 2002 жылы жарияланған 238 (Л. Годарт және А. Саккони, 2002). TI Тиринс 27 тақташа және фрагменттер, шамамен 51 шүмерек құмыра және жазуы бар болуы мүмкін скифос. VOL Кастро Палая (Волос) 1950 жылдардағы қазбаларда табылған екі тақташа 2010 жылдардың басында қайта пайда болды; эскизде үшінші тақташа бейнеленген. Әртүрлі ыдыстарда Линейлік В жазуларымен тағы 170 жазу табылған, барлығы шамамен 6058 белгілі жазу. Бірнеше онжылдық бойы ғалымдар тақташа фрагменттерін біріктіруге тырысып, осылайша тақташаларды және олардың ақпаратын толықтырып, олардың жалпы санын азайтты. Ең көне Линейлік В тақташалары, Кносс қаласындағы Арбалар бөлмесінен табылған, шамамен б.з.д. 15 ғасырының екінші жартысына жатады. Кафкания тасы, бұрынғы контексті болғанымен, нақты емес. Материктегі ең көне жазу - 1400 және 1350 жылдар аралығында Иклаинада табылған жазулы саз тақташа. 2000 жылы Германияның оңтүстігіндегі Кранцберг қаласының жанындағы Бернсторфтан әуесқой археологтар Линейлік В белгілері бар янтарь мөрді тапты, оның шынайылығы көптеген пікірталас тудырып отыр.

Inscriptions in Linear B have been found on tablets, stirrup jars and other objects; they are catalogued and classified by, inter alia, the location of the excavation they were found in. Prefix Location Number of items and/or notesARM Armeni 1 stirrup jar. DIM or IOL Dimini 1 kylix shard and 1 stone (possibly a weight). EL Eleusis 1 stirrup jar. GL Gla 1 stirrup jar bearing either an inscription or a potter's mark. HV Agios Vasileios(Xerocampion, Laconia) 211 inscribed pieces, comprising ca. 115 tablets, 9 sealing nodules and 3 labels as of 21 September 2021. IK Iklaina 1 tablet. KH Chania ca. 8 tablets, 42 stirrup jars, 2 cups and a bowl. KN Knossos ca. 5500 fragments, comprising ca. 4158 tablets, 31 sealing nodules and 35 labels. KR Kreusis(Livadostra, Boeotia) 1 stirrup jar. MA Malia 4 stirrup jars. MAM Mameloukou Cave(Perivolia, Kissamos) 1 stirrup jar. MED Medeon(Steiri, Boeotia) 1 ivory seal. MI Midea 4 sealing nodules and 4 stirrup jars. MY Mycenae 73 tabletsOR Orchomenos 1 stirrup jar bearing either an inscription or pseudo script. PY Pylos ca. 1,026 tablets, 24 sealing nodules, 22 labels and 7 stirrup jars. TH Thebes 99 tablets + 238 published in 2002 (L. Godart and A. Sacconi, 2002). TI Tiryns 27 tablets and fragments, ca. 51 stirrup jars and a possibly inscribed skyphos. VOL Kastro Palaia(Volos) Two tablets found in 1950s excavations resurfaced in the early 2010s; a sketch depicts a third tablet. Another 170 inscriptions in Linear B have been found on various vessels, for a total of some 6,058 known inscriptions. For several decades scholars have worked to join tablet fragments together, thus making the tablets and their information more complete while reducing their numbers as a whole. The oldest Linear B tablets are probably those from the Room of Chariot Tablets at Knossos, and date to the latter half of the 15th century BC. The Kafkania pebble, though from an earlier context, is not genuine. The earliest inscription from the mainland is an inscribed clay tablet found at Iklaina dating to between 1400 and 1350 BC. An amber seal incised with Linear B signs was found in 2000 by amateur archaeologists at Bernstorf near Kranzberg, southern Germany, and is of much debated authenticity.

Қола дәуірінің шығыс Жерорта теңізіндегі жазуларының уақыт сызығы

Эгей теңізі күнделікті өмірге қатысты ежелгі грек тіліндегі көптеген сөздердің, мысалы, құралдар мен күнделікті көрінетін заттардың пайда болуына себепкер болды. Қола дәуіріндегі Крит, Эгей аралдары мен материктік Грецияда пайда болған үш өзара байланысты, бірақ ерекше жазу жүйесі – крит иероглифтері, Linear A және Linear B-нің тізбегі мен географиялық таралуы былайша қорытындыланады:

Жазу жүйесі | Географиялық аймақ | Уақыт кезеңі
---|---|---
Крит иероглифтері | Крит | б.з.д. 2100–1700 жж.
Linear A | Крит, Эгей аралдары (Кеа, Китира, Милос, Санторини) және Лакония | б.з.д. 1800–1450 жж.
Linear B | Крит (Кнос) және материк (Пилос, Микен, Фива, Тиринт) | б.з.д. 1425–1200 жж.

Кносс тақташаларының қай уақытта табылғаны туралы пікірталас

Кноссос архиві Артур Эванспен б.з.д. шамамен 1400 жылы болған өрттен қираған деп есептелді, нәтижесінде саз тақташалар пісіп, сақталған болуы мүмкін. Ол осы оқиғаны LM II кезеңімен байланыстырды. Карл Блеген 1939 жылы ежелгі Пилос қаласын қазғанда және сызықтық В жазуымен жазылған тақташаларды тапқанға дейін бұл көзқарас сақталды. Олар б.з.д. 1200 жыл шамасында Пилосты қиратқан өртте күйдірілді, бұл LHIIIB кезеңінің соңына сәйкес келеді. Майкл Вентрис 1952 жылы сызықтық В жазуын жазып шығарғаннан кейін Эванстың мерзімі туралы маңызды сұрақтар туа бастады. Блегеннің айтуынша, шамамен 1200 жылы Критен импортталған, тұтқасы аттың бауындай жасалған май құмыралары, Эванстың 1400 жылғы қирауға дейін жатқызғандарымен бірдей болды. Блеген б.з.д. 1200 жылғы Пилос пен б.з.д. 1400 жылғы Кноссос арасында көптеген ұқсастықтарды тапты және б.з.д. 1200 жылғы Пилос мерзіміне сенімді болғандықтан, Кноссостың дәлелдерін қайта қарастыруды ұсынды. Тексеру кезінде бірқатар қиындықтар анықталды. Кноссос тақташалары сарайдың әртүрлі жерлерінен табылған. Эванс нақты жазбалар жүргізбеген. Эванстың көмекшісі Дункан Маккензидің күнделікті қазба жұмыстарын жүргізген күнделіктеріне жүгінуге тура келді. Күнделіктердегі жазбалар мен Эванстың қазба есептерінде қарама-қайшылықтар болды. Сонымен қатар, екі ғалымның тақташалардың орналасқан жері және қабаттары туралы пікірлері келіспеді. Қайта зерттеудің нәтижелері Палмер мен Бордманның «Кноссос тақташалары туралы» еңбегінде жарияланды. Онда Леонард Роберт Палмердің «Кноссос тақташаларының табылған жерлері» және Джон Бордманның «Кноссос тақташаларының мерзімі» атты екі жұмысы бар, олар тиісінше Блеген мен Эванстың көзқарастарын көрсетеді. Осыдан кейін дау біраз уақыт «Палмер-Бордман дауы» деп аталды. Оған қазірге дейін жалпы қабылданған шешім табылмады.

Мазмұны

Үлкен қалалар мен сарайлар тауарлардың жұмсалуын тіркеу үшін Linear B жүйесін қолданды. Жүн, қой және астық сияқты заттар көп кездесетін, көбінесе дін өкілдеріне таратылатын. Көптеген тақташалар сонымен қатар әскери істерге қатысты. Көптеген клинопись тақташаларындағыдай, олар сақталған ғимараттар өртенген кезде тақташалардың көп бөлігі пісіріліп, сақталып қалды.

Ежелгі Грекия

Тарихи дәуірдегі гректер Linear B жазуын түсіре алмады, бірақ оның идеограммалары туралы ежелгі авторлар кейде айтқан. Мысалы, Плутарх Спарта патшасы Агесила II (б.з.д. 400–360 жылдары билеген) "көптеген, өте көне әріптер жазылған, оларды түсіну мүмкін емес" деген қола тақташаны египеттік жұбаларға жіберген, олар оны түсіне алады деген үмітте.

Артур Дж. Эванстың жазуларды жіктеуі

1886 жылы Гревилл Честер Ашмолеан мұражайының басқарушысы, британдық археолог Артур Эвансқа Криттен алынған, оның ойынша Микен жазуымен ойылған мөр тасын сыйға берді. Генрих Шлиман осыған ұқсас белгілерге тап болған, бірақ ешқашан белгілерді жазу ретінде нақты анықтамаған, Микен туралы негізгі еңбегінде "жазбаларға ұқсас белгілердің комбинацияларынан мен осы уақытқа дейін тек үш немесе төртін таптым" деп жазған. 1893 жылы Эванс Афинадан тағы да мөртабан тастарын сатып алып, антиквариат сатушыларынан тастардың Криттен келгенін тексерді. Келесі жылы ол Ашмолеандағы басқа да артефактілердің жазуын байқады. 1894 жылы ол осы жазуды іздеу үшін Критке аттанды. Келуінен көп ұзамай Кносста ол қазба қабырғасында қос балтаның белгісін көріп, оны жазудың бастауы деп қарастырды. Кейіннен ол әртүрлі қираған үйлердің ішінде грек әйелдері киетін тағы да тастарды тапты, оларды "сүт тастары" деп атады – олардың емшек сүтінің өндірісін ынталандырады деп саналды. 1894 жылдан бастап Эванс өзінің жазу жүйесінің дамуындағы әртүрлі кезеңдерді көрсететін белгілер туралы теориясын The Journal of Hellenic Studies журналында жариялады. Бұл мақалаларда Эванс "бейнелі жазу" мен "жазбаның сызықтық жүйесі" арасында айырмашылық көрсетті. Ол бұл терминдерді нақты анықтамады, бұл оның не айтқысы келгеніне байланысты кейінгі жазушылар арасында шатасу тудырды, бірақ 1898 жылы ол "Бұл сызықтық нысандар шын мәнінде қарапайым геометриялық фигуралардан тұрады, олар күрделі бейнелі сыныптан айырмашылығы өзгертуге аз бейім", және "Сызықтық немесе жартылай әліпбилік белгілер негізінен өнердің балалық шағына жататын дөрекі сызық суреттерінен алынған екендігі күмәнсіз" деп жазды. Осы арада Эванс Кноссодағы жерді сатып алу туралы келіссөздер жүргізе бастады. Ол Криттік зерттеу қорын құрды, алдымен тек өз ақшасымен, ал 1896 жылға қарай қор қираған үйінділер орналасқан Кепала төбесінің төрттен бір бөлігін сатып алды, қалған бөлігін сатып алу мүмкіндігімен. Алайда ол Осман үкіметінен қазбаға рұқсат ала алмады. Ол Британияға оралды. 1897 жылы қаңтарда Криттегі христиандар Осман империясына қарсы соңғы көтерілісін ұйымдастырды. Соңғы Осман әскерлерін 5 желтоқсанда британдық флот аралдан алып кетті. Сол жылы Эванс достарымен бірге жерді толық сатып алу үшін оралды. Осы уақытқа қарай Қорға басқа да салымшылар қосылды. 1899 жылы Крит Республикасының Конституциясы күшіне енді. Эванс жергілікті биліктен қазба жүргізуге рұқсат алғаннан кейін, 1900 жылдың 23 наурызында төбедегі қазба жұмыстары басталды. Эванстың Афинадағы Британ мектебіндегі сол жылғы есебіне сәйкес, 5 сәуірде қазбашылар пайдаланбаған терракоталық ваннадағы ағаш қораптың қалдықтары арасында алғашқы үлкен Linear B таблеткаларын тапты. Кейіннен бірнеше жерде, соның ішінде төрт қораптан 350-ден астам бөлшектер табылған арба тақташалары бөлмесі табылды. Бұл жазулар екі жақты, ұзындығы мен ені шамамен бірдей, және жазылуы 70 таңбадан тұратын көлденең сызықтармен таңбаланған. Тіпті осы ерте қазба туралы баяндамада Эванс "идеографиялық немесе анықтамалы мағынасы бар сияқты көрінетін кейіпкерлердің белгілі бір саны да кездесетінін" айта алды. Эванс өзінің кейінгі ойларына тән кейбір ұғымдарды қолдана бастады: "Кноссос сарайы" және "Минос сарайы". Апплетонның "Америкалық биографияның энциклопедиясы" 1900 жылы Еванс Стиллманның сарай Минос патшаның жартылай сиыр ұлы жасырынған мифологияның лабиринті екенін айтқанын атап өтті. Бұл мақалада жазулар "иероглифтік немесе әдеттегі пиктографиялық жазуларға" қарағанда "сызықтық жазу" деп аталады. Сызықтық жазу "Еуропалықтардың еркін, тік сипатына" ие және "негізінен сөздік жазу болып көрінеді". Эванс идеографиялық идеяны қайталап айтады: "белгілі бір саны күмәнсіз идеографиялық немесе детерминантты". 1900 жылдан кейінгі жылдар Кносста қазба жұмыстарымен, Эванстың тақташаларды табуы мен зерттеуімен, Криттік жазулар бойынша Scripta Minoa деп аталатын кешенді жұмыспен өтті. Бірінші томның жарық көруіне бір жыл қалғанда, ол енді сызықтық жазуды екі жазу деп санайтынын, алдағы кітапта ұсынылатынын білдіре бастады. 1909 жылы шыққан Scripta Minoa I-де ол 1908 жылдың шілдесінде Фейстос дискісін табуды түсіндірді, бұл кітапты баспадан шығаруға мәжбүр етті, сондықтан ол дискіге рұқсатпен кіре алды, өйткені ол әлі жарияланбаған еді. Келесі бетте ол Криттегі итальяндық миссияның Федерико Халбхеррдің рұқсатымен "А класы" сызықтық жазумен жазылған Агия Триададан жарияланбаған тақташаларды қосатынын айтты. Егер Хальбхерр болса, Эванстың "сызықтық жазуды" "А класы" және "В класы" деп бөлуіне ол жауапты болуы мүмкін емес. Кноссос тақташалары "В класынан" болғандықтан, Эванс "А класын" тек басқа жерлерден келген тақташаларда ғана көріп, олар туралы рұқсат алуға мұқтаж болды. Эванс екі жазудың айырмашылықтарын "тип" немесе "жазу формасы" деп сипаттады, яғни таңбалардың пішіні мен орналасуындағы айырмашылықтар. Мысалы, ол "А класына жататын саз құжаттары иероглифтік жазулардағы пішіндерге жақындау келеді, ал сандар жүйесі де иероглифтік құжаттар мен сызықтық В класының арасындағы белгілі бір аралықта орналасқан" деді. Бірінші том "Криттің иероглифтік және алғашқы сызықтық кластары" тақырыбын үш бөлімде қамтыды: "Криттің финикияға дейінгі жазулары", "Бейнелі жазу" және "Фейстос дискісі". Сызықтық А және Сызықтық В тақташаларын жариялайтын бір немесе екі том жарық көруі жоспарланған, бірақ Эванс уақыты жетпеді, бұл жоба бір адамның күшіне берілмейтін жұмыс еді. Оның қалған жылдарының көп бөлігі Балқандағы соғыс және саясатқа толы болды. Ол Кносска оралғанда, сарай қазбаларын аяқтау және жариялауға басымдық берді. Оның ең маңызды еңбегі, "Минос сарайы", 1935 жылы жарық көрді. Онда тақташалар туралы шашыраңқы сипаттамалар да бар болды. Ол 1941 жылы қайтыс болды, наци әскерлері Критке басып кіргеннен кейін. Кноссос тақташалары Криттегі Ираклион мұражайында қалды, онда олардың көп бөлігі жоғалып кетті. Жарияланбаған екінші том Эванстың жазбаларынан және Клэрэндон баспасы жасаған суреттер мен шрифтерден тұрды. 1939 жылы Карл Блеген Пилос тақташаларын тапты, Scripta Minoa II-ні аяқтауға қысым күшейді. Эванстың өлімінен кейін, Джон Майреснің көмекшісі және Кноссос тақташаларын транскрипциялаған маман Элис Кобер, Майресті зейнеттен қайтып осы жұмысты аяқтауға шақырды. Эмметт Л. Беннетт кішігірім транскрипцияларды қосты. Екінші том 1952 жылы Эванс авторы, ал Майрес редакторы ретінде көрсетілген күйі шықты, дәл сол кезде Сызықтық В ерте грек тілінің бір түрін жазатыны анықталды. Ашуланған Вентрис және Чэдвик: "Екі буын ғалымдар осы мәселені конструктивті түрде зерттеу мүмкіндігінен айырылды" деді.

The British archaeologist Arthur Evans, keeper of the Ashmolean Museum, was presented by Greville Chester in 1886 with a sealstone from Crete engraved with a writing he took to be Mycenaean. Heinrich Schliemann had encountered signs similar to these, but had never identified the signs clearly as writing, relating in his major work on Mycenae that "of combinations of signs resembling inscriptions I have hitherto only found three or four " In 1893 Evans purchased more sealstones in Athens, verifying from the antiquarian dealers that the stones came from Crete. During the next year he noticed the script on other artefacts in the Ashmolean. In 1894 he embarked for Crete in search of the script. Soon after arrival, at Knossos he saw the sign of the double axe on an excavated wall, considering this the source of the script. Subsequently, he found more stones from the various ruins being worn by Cretan women as amulets called γαλόπετρες "milk stones", thought to encourage the production of breast milk. Starting in 1894, Evans published his theories that the signs evidenced various phases in the development of a writing system in The Journal of Hellenic Studies, the first article being "Primitive Pictographs and a Prae Phoenician Script from Crete". In these articles Evans distinguished between "pictographic writing" and "a linear system of writing". He did not explicitly define these terms, causing some confusion among subsequent writers concerning what he meant, but in 1898 he wrote "These linear forms indeed consist of simple geometrical figures which unlike the more complicated pictorial class were little susceptible to modification," and "That the linear or quasi alphabetic signs were in the main ultimately derived from the rudely scratched line pictures belonging to the infancy of art can hardly be doubted." Meanwhile, Evans began to negotiate for the land purchase of the Knossos site. He established the Cretan Exploration Fund, with only his own money at first, and by 1896 the fund had purchased one fourth of Kephala Hill, on which the ruins were located, with first option to buy the rest. However, he could not obtain a firman excavation permit from the Ottoman government. He returned to Britain. In January 1897, the Christian population of Crete staged its final insurrection against the Ottoman Empire. The last Ottoman troops were ferried off the island by the British fleet on 5 December 1898. In that year also, Evans and his friends returned to complete purchase of the site. By this time, the Fund had other contributors as well. In 1899, the Constitution of a new Cretan Republic went into effect. Once Evans had received permission to excavate from the local authorities, excavation on the hill began on 23 March 1900. According to Evans's report to the British School at Athens for that year, on 5 April, the excavators discovered the first large cache ever of Linear B tablets among the remains of a wooden box in a disused terracotta bathtub. Subsequently, caches turned up at multiple locations, including the Room of the Chariot Tablets, where over 350 pieces from four boxes were found. The tablets were to long by to wide and were scored with horizontal lines over which text was written in about 70 characters. Even in this earliest excavation report, Evans could tell that "a certain number of quasi pictorial characters also occur which seem to have an ideographic or determinative meaning." began to use some of the concepts characteristic of Evans's later thought: "palace of Knossos" and "palace of Minos". Appletons' Cyclopædia of American Biography, 1900, notes that Evans took up Stillman's theme that the palace was the labyrinth of mythology in which the half bovine son of King Minos lurked. In the report, the tablets are now called a "linear script" as opposed to the "hieroglyphic or conventionalized pictographic script". The linear script has characters that are "of a free, upright, European character" and "seem to have been for the most part syllabic". Evans reasserts the ideographic idea: "a certain number are unquestionably ideographic or determinative." The years after 1900 were consumed by excavations at Knossos and the discovery and study by Evans of tablets, with a projected comprehensive work on Cretan scripts to be called Scripta Minoa. A year before the publication of volume I, he began to drop hints that he now believed the linear script was two scripts, to be presented in the forthcoming book. In Scripta Minoa I, which appeared in 1909, he explained that the discovery of the Phaistos Disc in July 1908 had caused him to pull the book from the presses so that he could include the disk by permission, as it had not yet been published. On the next page he mentioned that he was also including by permission of Federico Halbherr of the Italian Mission in Crete unpublished tablets from Hagia Triada written in a linear script of "Class A". To what degree if any Halbherr was responsible for Evans's division of the "linear script" into "Class A" and "Class B" is not stated. The Knossos tablets were of Class B, so that Evans could have perceived Class A only in tablets from elsewhere, and so recently that he needed permission to include the examples. Evans summarized the differences between the two scripts as "type" or "form of script;' that is, varieties in the formation and arrangement of the characters. For example, he says "the clay documents belonging to Class A show a certain approximation in their forms to those presenting the hieroglyphic inscriptions the system of numerals is also in some respects intermediate between that of the hieroglyphic documents and that of the linear Class B." The first volume covered "the Hieroglyphic and Primitive Linear Classes" in three parts: the "pre Phoenician Scripts of Crete", the "Pictorial Script" and "the Phaistos Disk". One or two more volumes publishing the Linear A and Linear B tablets were planned, but Evans ran out of time; the project required more than one man could bring to it. For a good many of the years left to him, he was deeply enmeshed in war and politics in the Balkans. When he did return to Knossos, completion and publication of the palace excavations took priority. His greatest work, Palace of Minos, came out in 1935. It did include scattered descriptions of tablets. He died in 1941, soon after Nazi forces invaded Crete. The Knossos tablets had remained in the museum at Irakleion, Crete, where many of them now were missing. The unpublished second volume consisted of notes by Evans and plates and fonts created by Clarendon Press. In 1939, Carl Blegen had uncovered the Pylos Tablets; pressure was mounting to finish Scripta Minoa II. After Evans's death, Alice Kober, assistant to John Myres and a major transcriber of the Knossos tablets, prompted Myres to come back from retirement and finish the work. Emmett L. Bennett, Jr. added more transcriptions. The second volume came out in 1952 with Evans cited as author and Myres as editor, just before the discovery that Linear B writes an early form of Greek. An impatient Ventris and Chadwick declared: "Two generations of scholars had been cheated of the opportunity to work constructively on the problem."

Алғашқы әрекеттері

Бұл кезде дереккөздер шектеулі болғанымен, жаңадан табылған крит жазуын түсіндіруге күш салынысты. Австралиялық классик Флоренс Стауэлл 1911 жылғы сәуір айында шыққан "Бёрлингтон" журналында Фаист дискісінің интерпретациясын жариялады. Одан кейін ол 1931 жылы "Креттік жазбаларға қатысты дерек" атты кітап шығарды. Стауэлл барлық үш крит жазу түрінің ерте Гомер грек тілін бейнелейтінін мәлімдеді және аудармаларын жасауға тырысты. Сондай-ақ 1931 жылы Оксфорд университетінің баспасында Ф. Г. Гордонның "Баск тілінен миной тіліне" атты еңбегі жарық көрді. Гордон баск тілі мен Linear B арасындағы тығыз байланысты дәлелдеуге тырысты, бірақ бұл әрекет ұзаққа соқпады. 1949 жылы Бедрих Хрозный крит жазуларын шифрлауға жасаған әрекеттерімен "Крето жазулары, шифрлау тәжірибесі" атты еңбегін жариялады. Хрозный бұрынғы ондаған жылдарда хетт клинописін аударғандығымен халықаралық деңгейде танымал болды. Дегенмен, оның миной тілінен академиялық француз тіліне жасаған аудармалары өте субъективті және қате болып шықты. 1930-1950 жылдар аралығында түрлі халықаралық ғалымдар арасында хат алмасулар жүргізілді және олардың ғылыми еңбектері жарық көрді. Олардың ішінде Йоханнес Сандвалл, К. Д. Ктистопулос, Эрнст Ситиг және В. И. Георгиев болды. Олардың ешқайсысы шифрлауда табысқа жете алмады, бірақ олар білімді кеңейтуге және пікірталасқа үлес қосты.

Элис Кобердің үштігі

Сол шамада Элис Кобер Сызықтық В-ны зерттеді және үштік топтарда ұқсас символдарды байланыстыра отырып, торларды құрастыруға қол жеткізді. Кобер бірнеше Сызықтық В сөздерінің ортақ түбірлері мен жұрнақтары бар екенін байқады. Бұл оған Сызықтық В-ның жіктелетін тілді білдіретінін, есімдердің жағдайына қарай аяқталуын өзгертетінін түсінуге мүмкіндік берді. Дегенмен, сөздердің ортасындағы кейбір символдар түбірге де, жұрнаққа да сәйкес келмейтіндей болды. Бұл эффект басқа белгілі тілдерде де кездесетіндіктен, Кобер оларды буынды жалғаушылар деп болжады, онда буынның басы түбірге, ал соңы жұрнаққа жатады. Бұл орынды болжам болды, себебі Сызықтық В-да әліпбилік деп санауға тым көп символдар бар, ал логографиялық деп санауға тым аз болды; демек, әр символ бір буынды білдіруі керек. Кобердің жүйелі тәсілі оған үш грамматикалық жағдайдың бар екенін көрсетуге және бір-бірімен дауысты немесе қосымша дыбыстарды бөлісетін бірнеше символдар жұбын анықтауға мүмкіндік берді. Кобер сондай-ақ мал мен қызметкерлер тізімдерінің соңындағы «жалпы» деген екі символдың жынысқа қатысты әртүрлі символдармен белгіленгенін көрсетті. Жынысты бір әріппен, әдетте дауысты әріппен өзгерту Үнді-Еуропа тілдерінде жиі кездеседі. Кобер бейнеленген тіл туралы кез келген болжамдардан бас тартып, нақты символдарды мұқият тізімдеуге және талдауға басымдық берді, бірақ ол Сызықтық А және Сызықтық В әртүрлі тілдерді білдіреді деп сенді.

Михаэль Вентристің грек екендігі анықталды

1935 жылы Афинадағы британ мектебі Лондондағы Берлингтон Хауста көрме өткізу арқылы өзiнiң елу жылдығын тойлады. Баяндамашылардың қатарында сол кезде сексен төрт жастағы Артур Эванс та болды. Жасөспірім Майкл Вентрис көрермендердің арасында болды. 1940 жылы 18 жасар Вентрис «Американдық археология журналында» «Миной тіліне кіріспе» деген мақала жариялады. Соғыс кезінде RAF бомбалау командованиесінде навигатор болып қызмет еткеннен кейін және соғыстан кейінгі жылы оккупацияланған Германияда болғаннан соң, ол бейбіт өмірге оралды және сәулетші мамандығын аяқтады. Вентрис Линейлік В-ға деген қызығушылығын жалғастырды, белгілі ғалымдармен хат алмасып тұрды, олар көбінесе, бірақ әрқашан жауап беріп отырмады. Майкл Вентрис пен Джон Чадвик 1951 және 1953 жылдар аралығында Линейлік В-ді түсіндірудің басым бөлігін орындады. Алғашқыда Вентрис өзінің нөмірлеу жүйесін таңдады, бірақ кейін Беннетт жүйесіне көшті. Оның алғашқы түсіндіруіне Кобердің классификациялық кестелері қолданылды, оған ол өз теорияларын қосты. Грекияның материгінде бірнеше Линейлік В жазуы бар тақташалар табылған. Кейбір символдардың тек Критідегі тақташаларда ғана кездесетінін байқаған ол, бұл символдар аралдағы жерлердің аттары болуы мүмкін деп болжады. Бұл дұрыс болып шықты. Осы символдармен жұмыс істеп, Вентрис көптеген мәтіндерді түсіндіріп, Линейлік В-дің негізгі тілінің грек тілі екенін анықтады. Бұл сол кездегі қалыпты ғылыми көзқарастарға қайшы келді, тіпті Вентрис бұрын Эванстың Линейлік В грек тілі емес деген гипотезасымен келіскен болатын. Ежелгі грек филологиясының университет оқытушысы Чадвик Вентриске мәтінді түсіндіруге және микен грегінің сөздік қоры мен грамматикасын анықтауға көмектесті. Ол былай деді: «Линейлік В тақташалары грек тілінен басқа тілде жазылған дегенді әлі дәлелдеу керек; бірақ кейінірек грек тілінде дәлме-дәл сәйкес келетін сөздер мен қолданыстардың болмауы әбден мүмкін және күтілуге тиіс. Бірақ біз шешілмейтін мәселеге тап болғанда «грек емес» деген тұжырымға жүгінуіміз керек емес». Олардың «Микен грегіндегі құжаттар» атты кітабының алғашқы басылымы 1956 жылы, Вентрис автокөлік апатында қаза болғаннан кейін жарық көрді. Эдинбург профессоры А.Ж. Битти 1950 жылдардың соңында өзінің күмәнін білдірді. Нью-Йорк штаты университетінің Саул Левин 1964 жылғы «Линейлік В дауы» атты кітабында Линейлік В-нің ішінара грек тілінен, бірақ ертеректегі тілдік элементтерден тұратындығын қарастырды. Алайда, уақыт өте келе Вентрис жасаған жаңалықтар қабылданды.

In 1935, the British School at Athens was celebrating its fiftieth anniversary with an exhibition at Burlington House, London. Among the speakers was Arthur Evans, then eighty four years old. A teenage Michael Ventris was present in the audience. In 1940, the 18 year old Ventris had an article Introducing the Minoan Language published in the American Journal of Archaeology. After wartime service as a navigator with RAF Bomber Command, and a post war year in Occupied Germany, he returned to civilian life, and completed qualification as an architect. Ventris continued with his interest in Linear B, corresponding with known scholars, who usually but not always replied. Michael Ventris and John Chadwick performed the bulk of the decipherment of Linear B between 1951 and 1953. At first Ventris chose his own numbering method, but later switched to Bennett's system. His initial decipherment was achieved using Kober's classification tables, to which he applied his own theories. Some Linear B tablets had been discovered on the Greek mainland. Noticing that certain symbol combinations appeared only on the tablets found in Crete, he conjectured that these might be names of places on the island. This proved to be correct. Working with the symbols he could decipher from this, Ventris soon unlocked much text and determined that the underlying language of Linear B was in fact Greek. This contradicted general scientific views of the time, and indeed Ventris himself had previously agreed with Evans's hypothesis that Linear B was not Greek. Chadwick, a university lecturer in Ancient Greek philology, helped Ventris develop his decipherment of the text and discover the vocabulary and grammar of Mycenaean Greek. He noted:
That any Linear B tablets are written in a language other than Greek still remains to be demonstrated; but that words and usages not exactly paralleled in later Greek occur is both certain and to be expected. But we must not resort to "non Greek" whenever we come up against an insoluble problem. The first edition of their book, Documents in Mycenaean Greek, was published in 1956, shortly after Ventris's death in an automobile accident. Professor A. J. Beattie of Edinburgh published his doubts in the later 1950s. Saul Levin of the State University of New York considered that Linear B was partly Greek but with an earlier substrate, in his 1964 book The Linear B controversy reexamined. However over time the Ventris discovery has been generally accepted.

Юникод

Линейлік B 2003 жылдың сәуір айында 4.0 нұсқасы шығуымен Юникод стандартына қосылды. Линейлік B буын жазу блогы U+10000–U+1007F. Линейлік B идеограммалар блогы U+10080–U+100FF. Қатысты Эгей сандарының Юникод блогы U+10100–U+1013F. Әртүрлі қаріптер Линейлік B-ны кодтай алады.