Кіріспе

Бұл – қазіргі Жерде кездесетін құрлықтардың ағылшынша атауларының пайда болу тарихы туралы тізім.

Африка

Африка деген атауды ежелгі римдіктер қазіргі Тунис жеріне сәйкес келетін континенттің солтүстік бөлігін атау үшін қолданған. Оның шығу тегі туралы көптеген теориялар бар. *Africa terra* – «Афри жері» (көпше түрі, немесе жекешеде «Афер»), Карфаген аймағында Солтүстік Африкада қоныстанған Афри тайпасына сілтеме жасайды. Олардың аты финикиялық *afar* («тозаң») сөзінен шыққан болуы мүмкін. Грек тіліндегі *aphrike* (ἀφρίκη) – «суықсыз». Бұл туралы тарихшы Лео Африкан (1488–1554) айтқан. Ол грек тіліндегі *phrike* (φρίκη, «салқын және қорқыныш» деген мағынаны білдіреді) сөзін «a» префиксімен біріктіріп, салқын мен қорқыныштан ада жерді білдіретінін ұсынған. Алайда, грек тіліндегі *ph* дыбысының *f* дыбысына өзгеруі шамамен 10 ғасырда болғандықтан, мұның шығу тегі болуы ықтимал емес. Латын тіліндегі *aprica* – «күнге толы». Тағы бір болжам бойынша, бұл атау ежелгі египеттік *afruika* сөзінен шыққан, ол «каға қарап бұрылу», «адамзаттың туған жеріне» немесе «ана еліне» қарап бұрылу дегенді білдіреді. «Африка» атауы Диоклетианның әкімшілік реформаларынан кейін Триполитания, Нумидия және Мавритания Цезаренци провинциялары Африка диоцезіне бағынған кезде кеңейе бастады. Кейін, Юстиниан I бұрынғы Батыс Рим империясының жерлерін қайта бағындырғанда, Хелиф өзенінен Сидра шығанағына дейінгі барлық аймақтар Византия империясына «Африка экзархаты» ретінде қосылды. Орта ғасырларда еуропалықтар Африка құрлығының көлемін біліп, оны түсіне бастағанда, Африка атауын құрлықтың қалған бөлігіне де қолдана бастады.

Америка

Америка материгі итальяндық зерттеуші Америго Веспуччидің (латын тілінде өзін Americus Vespucius деп атаған) есімімен аталған деп саналады. Америго Веспуччиге Венгрияның әулиесі Емерик есімі берілген, ол өз кезегінде анасының ағасы, Киелі Рим императоры Генрих II есімін алған. Веспуччи Венесуэла мен Бразилия жағалауларын зерттеуге жасаған төрт саяхатынан кейін, жаңадан ашылған батыс жерінің шын мәнінде материк екендігі туралы идеяны алғаш рет дамытты. Неміс картографы Мартин Вальдсемуллер Америка атауын көрсеткен ең алғашқы картаны жасады, оны тек Оңтүстік Америка құрлығына қолданды. Петрус Планциус жасаған 1594 жылғы картада екі құрлық "Америка Мексика" және "Америка Перуана" деп аталды, бұл терминдер 17 ғасырда да қолданылды. 19 ғасырдың соңында, бұл атау қазіргі Никарагуадағы Америск тауларының майя тіліндегі атауынан шыққан болуы мүмкін деген теория пайда болды. Бристольдік антиквар Альфред Хадд Америка сөзінің Америка немесе ап Мерюк сөздерінен пайда болғанын ұсынды, бұл жоғалған қолжазбаға негізделген. Альфред Хадд 1884 жылы Англияның батысы мен Оңтүстік Уэльстегі археологиялық қызығушылықтарды зерттеу үшін құрылған Бристольдің Клифтон антиквариан клубының мүшесі, аристократ болды. Ол сондай-ақ көбелектерді жинады, натуралист және Бристоль натуралистер қоғамының мүшесі еді. Хадд "Америка" сөзінің бастапқыда батыс мұхиты арқылы баратын жерді, мүмкін Ньюфаундлендтегі арал немесе балық аулау стансасын білдіргенін ұсынды. Дания патшасы мен Исландия билеушісі балық саудасын тоқтатқаннан кейін, Англия жаңа балық көздерін табу үшін экспедиция жіберді. Хадд Американың қолдауы оның есімін Бристольде Солтүстік Америкаға жасалған басқа карталар мен саяхаттардан бұрын танымал еткенін болжады. Жазушы Джонатан Коэн бұл тұжырымға жету үшін қисынды секіру жасағанын және оны қолдайтын ешқандай дәлел жоқ екенін атап өтті. 21 ғасырда ғалым Джон Дэвис бұл оқиғаны уэльстік патриоттық туынды ретінде қысқаша айтты.

Антарктида

Антарктика сөзі грекше antarktikos (ἀνταρκτικός) сөзінен шыққан, ол anti (ἀντί) және arktikos (ἀρκτικός) сөздерінен құралған, "Арктика" деген мағынаны білдіреді. Сөзбе-сөз мағынасы – "Арктикаға қарама-қарсы (Солтүстікке қарама-қарсы)". Arktikos сөзі Арктостан, яғни Ұлы Аю шоқжұлдызының грекше атауынан шыққан, ол тек Солтүстік жарты шарда ғана көрінеді. Арктос ежелгі грекше сөз, "аю" дегенді білдіреді.

Азия

Азия сөзі ежелгі грек сөзі Ἀσία-дан шыққан, алғаш рет Геродотқа (б.з.д. шамамен 440 жыл) Грекия мен Египетке қарама-қарсы Анатолияға немесе Парсы империясына қатысты айтылған. Бастапқыда бұл Эгей теңізінің шығыс жағалауын, хетттер Асуа деп атаған аймақты білдірген. Ерте классикалық дәуірде гректер «Азия» терминін бүгінгі Анатолия деп танылатын бүкіл аймақты (қазіргі Түркияның Азия бөлігін құрайтын түбекті) атау үшін қолдана бастады. Рим империясы бүгінгі Түркияның солтүстік-батысындағы Лидия аймағының барлық бөлігін «Азия» провинциясы деп атады. Бірақ, уақыт өте келе, атау шығысқа қарай кеңейіп, біз бүгін байланыстыратын әлдеқайда үлкен жер аумағын қамтыды, ал Анатолия түбегі «Кіші Азия» деп атала бастады. Этимологияның терең тамыры тек болжамдар арқылы анықталуы мүмкін. Екі мүмкіндік ұсынылған: Бұл Эгей теңізінің шығыс жағалауларын сипаттау үшін «балшықты және лайлы» деген мағына беретін «Асис» деген Эгей түбірінен шыққан болуы мүмкін. Немесе, «Асу» семит түбірінен алынған болуы мүмкін, ол «көтерілу» немесе «жарық» дегенді білдіреді, әрине, күн шығу бағытын көрсетеді, сондықтан Азия «Шығыс жері» дегенді білдіреді. Алайда, грек атауы Азияның хетт тіліндегі Асуамен байланысты болуы мүмкін, сондықтан олардың этимологиясы бір-бірін ескеруі керек. Грек мифологиясында осы аттас құдай бейнеленген.

Австралия

Австралия сөзі неолатын тілінде "Оңтүстік жер" деген мағынаны білдіреді, бұл атау рим дәуірінен бастау алатын, мифтік жалған географиялық Terra Australis Incognita ("Белгісіз Оңтүстік жер") аңызынан бейімделген. 1625 жылы Вануатудағы аралдың испанша атының бұрмалануы ретінде алғаш пайда болған "Австралия" атауы, британдық зерттеуші Мэтью Флиндерстің 1814 жылғы аралды айналып өту туралы сипаттамасында қолдауы арқасында бірте-бірте танымал болды. Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы Лаклан Маккуарри бұл сөзді Англияға жіберген хабарламаларында пайдаланып, 1817 жылы Колониялық кеңсеге ресми түрде қабылдауды ұсынды. Адмиралтейство жеті жылдан кейін келісім берді және континент 1824 жылы ресми түрде Австралия деп аталды.

Океания

Океания сөзі ағылшын тіліндегі "океан" сөзінен туындаған, ол "үлкен су кеңістігі" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз грекше Ὠκεανός (Okeanos) сөзінен бастау алады, ол Жердің дискісін айнала қоршаған ұлы өзен немесе теңізді көрсетеді. Грек мифологиясында ол Уран мен Гайяның ұлы, ал Тетистің күйеуі – Океан болып бейнеленеді.

Зеландия

Зеландия (/z//iː/'/l//æ//n//d//i//ə/), сондай-ақ Жаңа Зеландия материгі немесе Тасмантис деп те аталады, 60–85 миллион жыл бұрын Австралиядан бөлініп, суға батқан континенттік фрагмент. Оның 93 пайызы Тынық мұхитының астында қалыпты. Ол атын өзінің судан көтерілген жерінің көп бөлігін алып жатқан Жаңа Зеландия мемлекетінен алған. Голланд теңізшілері бұл жерді Голландияның Зеландия провинциясының құрметіне Nova Zeelandia деп атады, ал британдық теңізші Джеймс Кук кейіннен осы атауды ағылшын тіліне бейімдеп Жаңа Зеландия деп атады.

Пангея

Пангея/Пангея атауы ежелгі грек тіліндегі pan ("барлығы, толық, бүтін") және Gaia ("Ана Жер, құрлық") сөздерінен туындаған. Бұл сөзді 1915 жылы неміс метеорологы Альфред Л. Вегенер ойлап тапқан делінеді. Атау Пангеяның құрлықты толығымен қамтитын сипатын көрсету үшін таңдалған, яғни сол кезде планетадағы барлық құрлық Суперконтиненттің ішінде біріккен.