Кіріспе

1949 жылға дейінгі консервативтік партиялар

Ньюфаундленд пен Лабрадордың Прогрессивті консервативтік партиясы – Канаданың Ньюфаундленд пен Лабрадор провинциясындағы саяси партия. Партия 1949 жылы құрылған және соңғы рет 2003 жылғы жалпы сайлаудан бастап 2015 жылғы жалпы сайлауға дейін Ньюфаундленд пен Лабрадор үкіметін құрды. 2015 жылдың 14 желтоқсанынан бері партия Ньюфаундленд пен Лабрадор үкіметіне ресми оппозиция рөлін атқарып келеді. 2023 жылдың 14 қазанында МХА Тони Уэйкхэм партия басшысы болып сайланды.

Шығу тегі

Партия Ньюфаундлендтің Канадамен конфедерацияға дейін Жауапты Үкімет Лигасы (RGL) ретінде құрылған. RGL 1934 жылы тоқтатылғаннан кейін Ньюфаундлендке жауапты үкіметті қайтару үшін күресті. 1948 жылғы референдумда Ньюфаундленд Канаданың оныншы провинциясы болуға шамалы көп дауыс берді. Референдумнан кейін федералды партиялар Ньюфаундлендте ұйымдаса бастады, ал RGL мүшелерінің көпшілігі Канаданың Прогрессивті консервативтік партиясымен бірігіп, Ньюфаундлендтің Прогрессивті консервативтік партиясын құруға бейімделді.

Саяси ошақтай (1949 - 1972)

Гарри Мьюс Прогрессивті консервативті партияның басшысы ретінде мойндалды және оларды 1949 жылғы провинциялық сайлауға жетектеді. Либералдық партияның көшбасшысы Джой Смолвуд, 1948 жылы конфедерацияны қолдау үшін үгіт жүргізген, өзінің партиясын жеңіске жеткізіп, 28 орынның 22-сін жеңіп алды. Прогрессивті консерваторлар тек бес орынды ғана жеңіп алды, ал Сент-Джонс-Уэст округінен сайлауға түскен Мьюс Ассамблея палатасына өтуге қол жеткізе алмады. Содан кейін сол жылы Мьюс Сент-Джонс қаласының мэрі болып сайланды және көп ұзамай партия басшысы қызметінен бас тартты. Прогрессивті консерваторлар провинцияда үстемдікке ие болу үшін күресті, олар конфедерацияға қарсы деп танылды. Олардың қолдауы 1940 жылдары конфедерацияға қарсы күшті орталықтар болған Сент-Джонс сыртындағы Авалон түбегіндегі Рим-католик қауымдастықтарымен шектелді. Смолвуд 1950 және 1960 жылдары Либералдық партияны басқаруын жалғастырды, бірақ 1969 жылға қарай оның үкіметі қиындықтарға тап болды. Сәтсіз ірі жобалар мен даулы саяси шешімдер халықтың Смолвуд пен оның үкіметіне қарсы пікірін тудыра бастады. Ол партиясын жаңартуға тырысып, Джон Кросби, Эдвард Робертс және Клайд Уэллс сияқты жас саяхатшыларды кабинетке тағайындады. Алайда Смолвуд ішкі дау-дамағлдарға тап болып, 1969 жылы басшылық лауазымынан кетіп, саясаттан шығатынын жариялады. Кросби оның орнын басуға басты үміткер болғанда, Смолвуд басшылыққа үміткер болуға шешім қабылдады. Смолвудтың басшылыққа үміткерлігі сәтті аяқталды, ал Кросби және бірнеше жас либералдар Прогрессивті консерваторлар партиясына өтті.

Моурс дәуірі (1971-1979 жылдар)

Мурс 1971 жылғы сайлауда торилерді басқарды. Олар Ассамблея палатасында 21 орынға ие болды, либералдар 20 орын, ал Жаңа Лабрадор партиясы – бір орын жеңіп алды. Билік тепе-теңдігі бұрынғы либералдық диссидент, Лабрадор партиясының жалғыз МХА-сы Том Берджесске тиесілі болды. Берджес консерваторларды қолдады, бұл Мурске бір орынмен үкімет құруға мүмкіндік берді. Смолвуд 1972 жылғы 18 қаңтарда премьер-министр қызметінен кетті, ал Мурс Ньюфаундлендтің екінші премьер-министрі болып ант берді. Бірақ Мурс Берджеске министрлік тағайындау туралы уәдесін орындамағандықтан, Берджес либералдарға қайта оралды. Консервативті МХА Хью Ши Мурс ант бергеннен кейін бірнеше күн өткен соң либералдарға өтті. Жаңа палатаның алғашқы отырысынан кейін бірнеше сағаттан соң Мурс өзінің үкімет құруға жарамсыз екенін түсінді. Ол лейтенант-губернатор Эварт Харнумнан заң шығарушы жиналысты таратып, жаңа сайлау тағайындауын сұрады. Мурс 1975 жылғы 16 қыркүйекте екінші мерзімге қайта сайланды. Провинциядағы округтердің саны 52-ге дейін артты, ал Прогрессивті консерваторлар 30 орын жеңіп, дауыстардың 46 пайызын алды. Мурс өзінің басшылығы демократиялық және есепті үкімет құратынын уәделеді, бұл Смолвудтың билігіне қарсы болды. Жаңа Прогрессивті консервативті үкімет ауылдық жерлерді дамытуға және провинцияның табиғи ресурстарын бақылауға уәде берді, сондай-ақ Либералдық партияның қоныс аудару және индустриализациялау саясатынан алшақтады. Мурс үкіметі демократиялық реформаларды жүзеге асыруда сәтті болды. Оның үкіметі көптеген Канада заңнамалық жиналыстарында кең таралған күнделікті сұрақтар кезеңін енгізді, бірақ Ньюфаундлендте мұндай практика болған жоқ. Үкімет 1973 жылы Канададағы алғашқы заң болып табылатын Мүдделер қақтығысы туралы заңды қабылдады. Бұл заң сайланған лауазымды тұлғалар мен жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлерді өздерінің ресми міндеттеріне әсер ете алатын инвестициялар мен қарым-қатынастарды жария етуге міндеттеді. Сондай-ақ, МХА-ға мүдделер қақтығысы туындауы мүмкін мәселелер бойынша дауыс беруге немесе сөйлеуге тыйым салды. Смолвуд өзінің кабинетін өкілеттігінің жалғасы ретінде қараса, Мурс министрлеріне көбірек тәуелсіздік және өздерінің ведомстволарын бақылауға берді. Үкімет ресурстарды дамыту, мемлекеттік қызметтер және әлеуметтік бағдарламалар саясатын талқылап, құру үшін жоғары тұрған министрлерден тұратын жоспарлау және басымдықтар комитетін құрды. 1975 жылы тәуелсіз және партиялық емес провинциялық омбудсмен құрылды. Оның міндеті – мемлекеттік органдар мен мекемелер тарапынан әділетсіздікке ұшыраған азаматтардың шағымдарын тексеру. Конвенцияда соңғы кезде Энергетика және тау-кен министрі болып қызмет еткен Пекфорд үш раундтан кейін Прогрессивті консервативті партияның басшысы болып сайланды. Ол 1979 жылғы 26 наурызда Ньюфаундлендтің үшінші премьер-министрі болып ант берді. 1979 жылғы 26 мамырда заң шығарушы орган таратылды және сайлау 1979 жылғы 18 маусымда тағайындалды. Сайлау күні Пекфорд партияны 33 орынға ие болып, көпшілік дауыстың 50 пайызын жеңіп, көпшілік үкіметке жеткізді. 1982 жылғы провинциялық сайлауда Пекфорд Прогрессивті консерваторларды екінші, ірі көпшілік үкіметке жеткізді. Оның партиясы дауыстардың 60 пайызын алып, заң шығарушы органдағы 52 орынның 44-ін жеңіп алды. 1985 жылғы провинциялық сайлауда Торилер Пекфордтың басшылығымен тағы да қайта сайланды. Алайда, Жаңа демократиялық партияның (ЖДП) қолдауының айтарлықтай өсуі және либералдық партияның қолдауының артуы Торилердің көпшілігін айтарлықтай азайтты. Олар дауыстардың 49 пайызын алып, Ассамблея палатасында 36 орын жеңіп алды. Пекфордтың премьер-министрлігі ресурстарды дамытуға баса назар аударды. Ол конституциялық реформа арқылы федералды үкіметтен тәуелсіздік алуға тырысты, соның арқасында Ньюфаундленд өзінің табиғи ресурстарын басқара алатын болар еді. Пекфордтың мақсаттары провинциядағы сайлаушылардың арасында жақсы қабылданып, олар ұлтшылдыққа және ерекше мәдениетіне құрмет көрсетті. Алайда провинцияның табиғи ресурстарының көп бөлігі сыртқы мүдделердің бақылауында болды. Смолвудтың қол қойған апатты Үстіңгі Черчилль келісімінен Ньюфаундленд емес, Квебек пайда тапты, Лабрадордың батысындағы кен өндіруді Канаданың темір кен компаниясы бақылады, көпұлтты компаниялар орман шаруашылығын бақылады, ал федералды үкімет балық шаруашылығының көп бөлігін бақылады. Теңіздегі мұнай провинция үшін өте пайдалы болатын жаңа сала еді, бірақ федералды үкімет Ньюфаундлендтің осы ресурсқа иелік етуіне қарсы шықты. Пекфорд басшылығындағы үкімет Квебекпен бұрынғы келісімді қайта жаңартуға тырысты, бірақ көптеген әрекеттер сәтсіз аяқталды. Федералды үкімет араласуға дайын болмады, ал 1984 және 1988 жылдары Канаданың Жоғарғы соты екі рет Квебекке жақын шешім шығарды. Өз ізілдісімен Пекфорд Төменгі Черчилль су электр стансасын дамытуды үміттенеді, бірақ оның үкіметі де Квебек арқылы беру жолын қамтамасыз ете алмады. Оның үкіметі провинцияның балық шаруашылығын бақылауын арттыру үшін конституциялық өзгерістерді іздеді, бірақ Пекфорд басқа премьер-министрлерден жеткілікті қолдау ала алмады. Үкімет федералды балық шаруашылығы саясатына ықпал етуге тырысты, бірақ Оттава Пекфордтың апатты деп есептеген даулы саясатты қабылдады. Оның үкіметі балық өңдеу өсімдіктерінің санына рұқсат беру сияқты балық шаруашылығындағы артық қуатты күшейтетін саясатты жалғастырды. 1984 жылы Канаданың Жоғарғы соты мұнай Ньюфаундлендтің жағалауында орналасқандықтан, ол федералдық юрисдикцияға жататынын шешті. Алайда 1985 жылы Пекфорд премьер-министр Брайан Малрунимен Атлантикалық келісімге қол қойды, бұл келісім провинцияға жағалауды басқаруда тең үлес беруге және барлық кірістің үлкен бөлігіне ие болуға мүмкіндік берді. Келісім кең қолдауға ие болды және провинция экономикасындағы бетбұрыс деп саналды, бірақ жағалаудағы мұнай өнеркәсібін дамытуға жылдар қажет болды. 1980 жылдар бойына Канадада конституциялық реформа маңызды тақырып болды. 1981 жылы Пекфорд Канада конституциясына әрекет ету бағдарламаларын мойындайтын ереже қосуға ықпал етті. Ол федералдық билікті орталықтандыруға және провинцияға балық шаруашылығы мен теңіздегі мұнайды басқаруда көбірек айтуға көмектесетініне үміттенген Мич-Лейк келісімін де қолдады. Пекфордтың басшылығымен болған басқа да маңызды оқиғалардың қатарында 1979 жылы провинциялық кабинетке Линн Вердж мен Хейзел Ньюхуктың тағайындалуы болды, олар Ньюфаундленд пен Лабрадорда кабинет министрлері болып қызмет еткен алғашқы әйелдер болды. Пекфордтың үкіметі 1980 жылғы 6 маусымда жаңа провинциялық туды қабылдады. Провинция 1983 жылы он екінші сыныпты енгізді, сондай-ақ сол жылы Транс-Лабрадор тас жолының құрылысы басталды. Оның үкіметі Филип Спрунгпен бірлесіп, аралда гидропоникалық жылыжайлар салуға және Атлантикалық Канада мен АҚШ-тың шығыс жағалауында қияр сатуға келісім жасады. "Спрунг жылыжайы" Сент-Джонс Маунт-Перл шекарасының жанында салынды, бірақ экономикалық сәтсіздікке ұшырады. Жылыжайда өсірілген қиярлар дүкендердегі бағасынан қымбат болды, провинция Спрунг жылыжайына 22 миллион доллар жұмсады, бірақ 1989 жылы ол банкротқа ұшырады. Саяси мансабының соңына қарай Пекфордтың халық арасындағы беделі төмендеді. Оның премьер-министрлігі кезеңінде провинция экономикасы күйреуге ұшырады, жұмыссыздық деңгейі жоғары болды және кірістер азайды. Әлемдік рецессия провинцияның ресурстық секторына және балық шаруашылығына зиян келтірді. Пекфордтың ауылдық жерлерді дамыту туралы уәдесі тек жұмыссыздыққа арналған жобаларға және федералдық жұмыссыздыққа жәрдемдеме бағдарламаларына әкелді. Ол Спрунг жылыжайы экономиканы әртараптандыруға көмектеседі деп үміттенеді, бірақ ол оның және оның партиясының беделін нашарлатты. 1989 жылғы 21 қаңтарда Пекфорд саясаттан кеткенін жариялады.

Жеңілісі мен қарсылығы (1989-2003)

Риддаут 1989 жылғы 22 наурызда Ньюфаундленд премьері болып ант берді. Премьер-министр болып ант бергеннен кейін бір апта өткен соң ол 1989 жылғы 20 сәуірде жалпы сайлауды жариялады. Прогрессивті консерваторлар сайлауға халық пікірінің сауалнамаларында үлкен артықшылықпен шықты, бірақ науқан барысында бұл артықшылық жоғалып кетті. Сайлау түні Клайд Уэллс өзінің Либералдық партиясын жеңіске жеткізіп, 31 орынды жеңіп алды, ал торилер 21 орынға ие болды. Либералдық партия көбірек орынды жеңіп, үкімет құра алды, бірақ прогрессивті консерваторлар халық дауысын бар болғаны 1400 дауыс айырмасымен жеңіп алды. Риддаутты 1993 жылғы жалпы сайлауға партияны басқарған Лен Симмс алмастырды. Сайлау экономикаға баса назар аударды. Уэллс басшылығымен либералдар мемлекеттік сектор қызметкерлерінің жалақысынан 70 миллион доллар кесуді ұсынды, ал торилер мен Жаңа демократтар Уэллс ұсынған кесулер тым қатаң деп санады. Либералдық партия қайта сайланды, ал ПК партиясы либералдар мен Жаңа демократтарға қолдау мен орыннан айырылды. Симмс 1994 жылы басшылық лауазымынан кетті, ал 1995 жылғы 28-29 сәуірде басшылыққа сайлау конвенциясы өтті. 1979 және 1989 жылдарғы басшылық конвенцияларында көптеген үміткерлер болған еді, ал 1995 жылғы жарыста басшылыққа екі ғана үміткер ұмтылды: Линн Вердж және Лойола Салливан. Вердж алғаш рет 1979 жылы сайланды және кабинет министрі қызметін атқарган алғашқы әйелдердің бірі болды; ол Риддауттың кезінде Премьер-министрдің орынбасары болды. Салливан 1992 жылғы қосымша сайлауда алғаш рет сайланған кәсіпкер және бұрынғы педагог болды. Екеуі де партияның әртүрлі фракцияларын ұсынды: Вердж прогрессивті қанатты, ал Салливан консервативті қанатты ұсынды. Басшылыққа қатысты жарыс кейбір адамдар үшін қатал болды, Вердж үш дауыс айырмасымен жеңіске жетті. Оның жеңісімен Вердж провинция тарихында саяси партияның басшысы болған алғашқы әйел атанды. ПК партиясының фракциясы Вердждің жеңісінен кейін бөлінді, себебі ол прогрессивті қанатты ұсынды және оның әйел екені де себеп болды. Партиядағы бөліну оның басшылығының алғашқы алты айында тыныш болды, бірақ қараша айында жарияланды. ПК партиясы келесі сайлауда Уэллсті жеңе алатынына сенімді болды, бірақ 1995 жылғы қарашада Corporate Research Associates (CRA) жүргізген сауалнама либералдардың торилерге қарағанда үлкен артықшылығы бар екенін көрсетті. Келесі айда Уэллс Ньюфаундленд премьер-министрі қызметінен кететінін мәлімдеді. Либералдардың заң шығарушы органның барлық орынды жеңіп алады деген қорқыныш болды, бірақ ақырында ПК партиясы тоғыз орынды жеңіп алды және халық дауысының 39 пайызын алды. Бұл Тори партиясының 30 жылдағы ең нашар көрсеткіші болғанымен, Вердж науқан барысында торилер мен либералдар арасындағы алшақтықты қысқартуға қол жеткізді. Шындығында, кейбір либералдар науқан тағы бір аптаға созылса, ол сайлауда халық дауысын жеңіп алуы мүмкін екенін мойындады. Вердж өзінің орындығынан жеті дауыс айырмасымен айырылды. Ол кейін басшылық лауазымынан кетіп, Салливан уақытша басшы болып тағайындалды.

Уильямс дәуірі (2001 жылдан 2010 жылға дейін)

Екі айдан кейін Уильямс Хэмбер-Вест ауданындағы Корнер-Брук округіндегі толықтыру сайлауда жеңіске жетті. 1999 жылғы сайлаудан кейін Прогрессивті консерваторлар төрт толықтыру сайлауда жеңіске жетті, сондай-ақ Либералдық партия мүшесі Росс Уайзман партияға қосылу үшін фракциядан өткен кезде тағы бір МХА (депутат) алды. 2003 жылғы сайлауға арналған заң шығарушы орган таратылған кезде партияның фракциясы 19 мүшеге дейін өсті. Сайлауда Торилер 14 жылдан кейін билікке оралып, провинцияның 48 орынның 34-ін жеңіп алды. 2007 жылғы провинциялық сайлауда Прогрессивті консерваторлар үлкен жеңіске жетті. Партия Ассамблея палатасындағы 48 орынның 44-ін жеңіп, дауыс берушілердің шамамен 70 пайызын алды, бұл провинция тарихындағы кез-келген партияның ең үлкен жеңісі болды. Уильямс премьер-министр ретіндегі бірінші мерзімінде басқаруға көбірек қаржылық консервативтік көзқарас танытты. Ол сайлаудан кейін провинциялық кабинет мүшелерінің санын қысқартты, ал бірнеше айдан кейін үкіметтік департаменттерді реформалады. Провинцияның қаржылық жағдайы күтілгеннен нашар екенін және жылдық 1 миллиард долларлық дефицит бар екенін анықтағаннан кейін, ол бірқатар даулы кесімдер жасады. Бұрынғы либералдық үкімет кезінде жоспарланған жаңа ауруханалар мен мектептердің құрылысы тоқтатылды, ал мектептер мен денсаулық сақтау басқармаларының саны азайтылды. Бір айлық ереуілден кейін үкімет 2004 жылдың сәуірінде мемлекеттік қызметкерлерді жалақыны көтермей жұмысқа қайтаруды заңдастырды. Жаңа профициттер Уильямс үкіметінің табыс салығын төмендетуіне және мемлекеттік шығындарды айтарлықтай арттыруына әкелді. Шығындардың өсуі негізінен провинцияның инфрақұрылымын және әлеуметтік бағдарламаларын жаңартуға бағытталған. Сондай-ақ, ол мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын 20 пайыздан астам көтерді, бұл олардың жалақысының көп жылдар бойы тоңдырылып қойылған кезеңін өтеуге мүмкіндік берді. 2010 жылы ол қызметтен кеткен кезде мемлекеттік шығындар күрт өсті, оның провинциялық кабинеті 18 министрден тұрды және мемлекеттік қызметтің көлемі ол қызметке келген кездегіден едәуір үлкен болды. Үкімет шығындары айтарлықтай өскенімен, оның үкіметі провинцияның таза қарызын шамамен 4 миллиард долларға дейін азайтуға қол жеткізді және Уильямс Канададағы ең қаржылық жауапты премьер-министрлердің бірі деп есептелді. 2010 жылдың 25 қарашасында Уильямс 2010 жылдың 3 желтоқсанында премьер-министр лауазымынан кететінін және вице-премьер Кэти Дандердейл 2011 жылы Прогрессивті консерваторлар жаңа лидерді таңдағанға дейін провинцияның премьер-министрі болып қызмет ететінін мәлімдеді.

Дандердейл дәуірі (2010-2014 жылдар)

Кэти Дандердейл Уильямстың отставкасынан кейін 2010 жылдың 3 желтоқсанында Ньюфаундленд пен Лабрадордың оныншы премьер-министрі болып ант берді. Ол провинциядағы тұңғыш әйел премьер-министр және Канададағы осындай лауазымда отырған алтыншы әйел болды. Партия басшылығына үміткер болмайтынын мәлімдегенімен, 2010 жылдың 30 желтоқсанында Дундердейл өзінің фракциясының толық қолдауымен басшылыққа таласатынын жариялады. Ол партия төрағасы болып сайлануға ниет білдірген жалғыз кандидат болды және 2011 жылдың 2 сәуірінде партия басшысы болып ант берді. Сол жылы Дундердейл прогрессивті консерваторларды провинциялық сайлауда үшінші рет жеңіске жеткізді. Алдыңғы сайлаумен салыстырғанда қолдау төмендесе де, ПК партиясы 37 депутат сайлап, дауыс берушілердің 56 пайызын жеңіп алды. Оның премьер-министрлік қызметіндегі басты мәселелер – Muskrat Falls жобасын дамыту, басқа да табиғи ресурстарды игеру және мемлекеттік шығындарды ұстап тұру болды. Сонымен қатар, Дундердейл басшылық және коммуникациялық дағдыларына қатысты көптеген сұрақтарға жауап берді, өйткені оның үш жылдық өкілеттігі кезеңінде оған және үкіметіне қоғамдық қолдау айтарлықтай төмендеді. 2012 жылғы бюджетке дайындалып жатқанда, Дундердейл мен оның министрлері көп жылдық дефицитті азайту үшін шығындарды қысқарту мүмкіндігі туралы халықты ескертті. Дундердейл үкіметі 100 миллион доллар үнемдеуді мақсат еткенін айтты. 2012 жылдың 24 сәуірінде бюджет жарияланғанда, онда аз ғана қысқартулар көрінді және мемлекеттік шығындар 1,7 пайызға өсті. Қаржы министрі Том Маршалл үкімет алдағы он жылда шығындар өсімін тежеу үшін "негізгі мандатты талдауды" жүргізе бастайтынын мәлімдеді. Үкімет 2012-2013 қаржы жылында 258 миллион долларлық дефицит болатынын болжады. 2012 жылдың маусым айында Дундердейл үкіметі провинцияның Ақпаратқа қол жеткізу және жеке өмірді қорғау туралы заңын реформалайтын 29-шы заң жобасын ұсынды. Бұл заң жобасы оппозициялық партиялар, халық және ақпаратқа қол жеткізу заңнамасы саласындағы сарапшылар тарапынан кеңінен сынға ұшырады. 29-шы заң жобасы оппозициялық партиялардың төрт күндік кешіктіру тактикасынан кейін Парламентте қабылданды. Заң қабылданғаннан кейін үш ай өткен соң, ұзақ жылдар бойы депутат болған және бұрынғы министр Том Осборн Дундердейлдің басшылығына наразылығы мен 29-шы заң жобасына қарсылығын білдіре отырып, ПК фракциясынан кетіп қалғанын мәлімдеді. 2012 жылдың 17 желтоқсанында Дундердейл Emera Energy компаниясымен бірлесіп, жоба алғаш рет жарияланғанынан екі жыл өткен соң Muskrat Falls жобасына ресми мақұлдау бергендерін хабарлады. 2012 жылы жүргізілген сауалнамалар Дундердейл үкіметі мен ПК партиясының жақсы көрсеткіштерді көрсеткенімен, оларға деген қолдау төмендеді. 2012 жылдың желтоқсанында CRA сауалнамасы прогрессивті консерваторларға қолдау 46 пайызды құрағанын көрсетті, бұл бір жылдың ішінде 14 пайыздық тармаққа төмендеді. Сол сауалнамада үкіметке қанағаттанушылық деңгейі 58 пайызды құрады, бұл 2011 жылдың желтоқсанындағы сауалнамадағы 75 пайызбен салыстырғанда төмендеді. Дундердейлдің жеке көрсеткіштері ең көп зардап шекті. Халықтың тек 36 пайызы Дундердейлді премьер-министрлік лауазымға ең лайықты деп санайды, бұл бір жыл бұрынғы 59 пайызбен салыстырғанда төмендеді. 2013 жылдың қаңтарында Дундердейл Джером Кеннедиді қаржы министрі етіп тағайындады, ал үкімет тағы да шығындарды қысқарту туралы ескертті. Кеннеди 2013 жылдың 26 наурызында бюджет туралы мәлімдеме жасағанда, үкімет 2013 қаржы жылында 563,8 миллион долларлық дефицит болатынын мәлімдеді. Бюджетке 300 миллион доллар көлемінде шығындарды қысқарту және мемлекеттік секторда 1200 жұмыс орнын жою кірді. 2013 жылғы бюджет жарияланғаннан кейін Дундердейл мен оның үкіметіне наразылық күрт өсті. Бюджет жарияланғаннан кейін жасалған алғашқы қоғамдық сауалнамада жауап берушілердің 65 пайызы үкіметтің жұмысына қанағаттанбағанын айтты. Тек 21 пайыз ғана Дундердейлді премьер-министрлік лауазымға ең лайықты деп санайды, бұл басқа екі партияның басшыларынан артта қалды, ал Прогрессивті консервативтік партия үшінші орынға түсті. 2013 жылдың соңғы жартысында оның үкіметі бірнеше маңызды жеңіске жетсе де, Дундердейл сол жылғы бюджеттен кейін халық пікірінде жоғалтқан беделін қайтаруға тырысты. Қыркүйек айында оның үкіметі провинцияның ең ірі мемлекеттік сектордағы кәсіподағы NAPE-пен алдын ала келісімге қол жеткізгенін хабарлады. Жыл басында NAPE президенті Кэрол Фурлонг егер ереуіл қажет болса, кәсіподақта жеткілікті қаржы бар екенін ескертті. Оның үкіметі жыл соңына дейін бірнеше басқа кәсіподақтармен де келісімге келді. Қазан айында ол Husky Energy компаниясының өкілдерімен бірге Placentia қаласында West White Rose Extension үшін жаңа теңіздік мұнай платформасын салу жоспары туралы хабарлады. Бірнеше аптадан кейін оның үкіметі Еуропалық Одақпен жасалған Канаданың Кеңдік экономикалық сауда келісімі аясында келісілген артықшылықтарды жариялады, әсіресе балық шаруашылығы саласында. Провинциялық үкімет Еуропалық Одақ үшін ең төменгі өңдеу талаптарын жоюға келісті, балық өнімдеріне арналған жоғары тарифтерді жою үшін. Бірнеше күннен кейін Дундердейл мен оның министрлері балық шаруашылығы саласының өкілдерімен бірге еркін сауда келісімі аясында провинциялық және федералдық үкіметтердің үш жыл ішінде балық шаруашылығына 400 миллион доллар инвестициялау жоспары туралы хабарлады. Желтоқсан айында ол Muskrat Falls жобасы үшін барлық қаржыландыру қол жеткізілгенін хабарлады, провинция 3,8 пайыздық жылдық сыйақымен 40 жылға 5 миллиард доллар қарыз алды. Оның үкіметіне қанағаттанушылық 2013 жылдың соңғы тоқсанында өссе де, Дундердейлдің жеке көрсеткіштері мен Прогрессивті консервативтік партияға қолдау көрсетуде айтарлықтай өзгеріс болған жоқ. Желтоқсан айында жарияланған CRA сауалнамасы партияның екінші орынға көтерілгенін көрсетті, бұл NDP қолдауының төмендеуіне байланысты болды, бірақ жетекші орындағы либералдар мен олардың арасындағы айырмасы айтарлықтай өсті. Прогрессивті консерваторлар 29 пайызды құрады, либералдар 52 пайыз, ал NDP 19 пайызды құрады. Дундердейл басшылығына қатысты көптеген сұрақтарға жауап берді, бірақ келесі сайлаудан бұрын отставкаға кететінін бірнеше рет мәлімдеді. 2014 жылдың қаңтар айының басында провинцияда 190 000 тұтынушыға әсер еткен кең ауқымды қуат үзілістері болды. Үзілістер суық температурамен және электр станцияларындағы проблемалармен байланысты болды. Үзілістер бірнеше күнге созылды, нәтижесінде кәсіпорындар жабылды және мектептер мен жоғары білім беру орталықтарының сабақтары Рождество демалысынан кейін кешіктірілді. Дундердейл қуат үзілісі басталғаннан кейін бірнеше күннен кейін ғана халыққа үндеу жасағаны үшін сынға ұшырады. Ол халыққа үндеу жасағанда, қуат үзілісінің маңыздылығын азайтумен айыпталды. Бұрынғы министр Шон Скиннер Дундердейл дағдарыс жоқ десе, эмпатия мен қайырымдылық танытпағанын айтты. Оның өкіметінің қуат мәселесіне қатысты әрекетіне наразылық білдіргеннен кейін, ПК депутаты либералдарға өтіп кетті, Дундердейл демалыстан ерте оралып, отставкаға кететіні хабарланды. 2014 жылдың 22 қаңтарында Дундердейл Конфедерация ғимараттарының лоббисінде премьер-министрліктен кетіп, "қадам жасау уақытын білгеніңіздей, кері қадам жасау уақытын да білесіз, және мен үшін сол уақыт енді келді" деді. Дундердейл қаржы министрі Том Маршалл оның орнын басатынын және партия тұрақты ізбасарды табу үшін басшылыққа сайлау өткізе алатынын айтты.

Маршалл дәуірі (2014)

Маршалл 2014 жылдың 24 қаңтарында Ньюфаундленд пен Лабрадордың 11-ші премьер-министрі болып ант берді. Маршаллдың премьер-министр ретіндегі сегіз айлық қызметінде ол Дундердейл премьер-министр болған кезде үкімет қабылдаған бірнеше даулы шешімдерді кері қайтарды. Маршалл ант бергеннен кейін бес күн өткен соң, ол провинцияның ақпаратқа қол жеткізу заңдарын қайта қарау жөніндегі комитет құратынын мәлімдеді. Кейін ол «Ашық үкімет бастамасы» туралы жариялады, арқылы онлайн режимде көбірек мәліметтер мен ақпараттармен бөліседі. 2014 жылдың наурыз айында Маршалл өзінің үкіметі Мускрат-Фоллс жобасына бақылау комитеті құратынын мәлімдеді. Комитет аға бюрократтардан құралады және жоба туралы тоқсан сайын ақпарат жариялайды. Заң шығарушы органның көктемгі сессиясы кезінде оның үкіметі мемлекеттік сектор қызметкерлерін қорғау үшін хабар берушілерді қорғау заңнамасын қабылдады. Хабар берушілерді қорғау заңнамасы 2007 жылғы сайлау кезінде уәде етілген, бірақ үкімет оны Уильямс пен Дундердейл басшылығымен бірнеше рет қабылдауды кейінге шегерді. Маршалл сондай-ақ Корнер-Брук қаласында салынатын жаңа ауруханада қатерлі ісікке емделетінін хабарлады. Бұған дейін үкімет аймақтың халқына сәулелік терапия немесе позитрон-эмиссиялық томография (ПЭТ) сканері қажет емес деп мәлімдеген болатын. Маршалл екеуінің де жаңа ауруханаға енгізілетінін мәлімдегеннен кейін Сьюзан Салливан денсаулық сақтау министрлігінен алынды. Қызметтерді ұсынбау туралы шешімді қорғаған Салливанның орнына Пол Дэвис тағайындалды. 2014 жылдың 2 қыркүйегінде Маршалл мен Қаржы министрі Шарлин Джонсон бірнеше кәсіподақ басшыларымен баспасөз конференциясын өткізіп, мемлекеттік сектор қызметкерлерінің көпшілігі үшін зейнетақы жоспарларын реформалау туралы келісім жасағанын жариялады. Үкімет зейнетақы жоспарларын реформалау қажеттігі туралы бірнеше жыл бойы айтып келді. 2014 жылдың 31 наурызына қарай, зейнетақы міндеттемелері мен зейнетке шыққаннан кейінгі басқа да жәрдемақылар Ньюфаундленд пен Лабрадордың 9,8 миллиард долларлық таза қарызының 74 пайызын құрады. Жоспарға енгізілген реформалар 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап жұмыс берушілер мен үкімет тарапынан төленетін жарналардың ұлғаюын, бес жылдан кейін зейнетке шығу жасының 58-ге дейін ұлғаюын және қызметкерлерге зейнетақы алу үшін бес жыл емес, 10 жыл еңбек өтілі қажет екенін қамтиды. Кәсіподақтар мен үкімет жаңа корпорация құру арқылы қорды бірлесіп басқарады және жоспарлар 30 жыл ішінде толық қаржыландырылады деп күтілуде. Сауалнамалар үкіметке қанағаттанушылықтың айтарлықтай артқанын және Маршаллға жоғары қолдау көрсеткенін көрсеткенмен, Прогрессивті консервативтік партия Дундердейлдің премьер-министрлік қызметі кезінде жоғалтқан қолдауын қайта ала алмады. 2014 жылдың тамызында жүргізілген CRA сауалнамасы, сауалнамаға қатысқандардың 62 пайызы Маршаллдың басшылығымен үкіметтің жұмысына қанағаттанғандығын көрсетті. Бұл көрсеткіш Маршалл премьер болған кезде CRA жүргізген басқа да сауалнамалармен сәйкес келді. Angus Reid Global сауалнамасы Канада премьерлерінің танымалдылығын бағалағанда, Маршаллды 59 пайыздық қолдаумен елдегі ең танымал премьерлердің үшінші орынына қойды. CRA 2014 жылдың ақпанында ПК партиясына қолдау деңгейін 33 пайызға дейін көтерді, бұл 2013 жылдың қарашасынан бері төрт пайыздық өсімді білдірді, бірақ келесі екі тоқсанда қолдау төмендеді. Партияның қолдауы мамыр айында 29 пайызға, ал тамыз айында 26 пайызға дейін төмендеді. Дэвис Канада тарихында бұрын полиция қызметкері болған алғашқы премьер-министр болып саналады. 2014 жылдың 30 қыркүйегінде өзінің кабинетінің ант беру рәсімінде Дэвис Әділет министрлігі енді Қоғамдық қауіпсіздік министрлігі деп аталатынын және Өрттен қорғау және төтенше жағдайлар министрлігі енді осы ведомствоның құрамына кіретінін мәлімдеді. Күтпеген қадам ретінде Дэвис Сент-Джон қаласының заңгері Джуди Мэннингтің Ассамблея палатасының сайланбаған мүшесі болмағандықтан департаменттің жаңа министрі болып тағайындалатынын мәлімдеді. Дэвис департамент атауынан «әділет» сөзін алып тастағаны үшін және Мэннингтің сайланбағаны және келесі сайлауға дейін Ассамблея палатасына өтуге ниеті болмағаны үшін сынға ұшырады. Канадалық адвокаттар қауымдастығының провинциялық бөлімшесінің өкілі 2014 жылдың 10 қазанында Дэвистің қабылдауында болды және бұрынғы Әділет министрлігінің Қоғамдық қауіпсіздік министрлігімен ауыстырылу себебін сұрады. Кездесуден кейін Дэвис департаменттің атауын Әділет және Қоғамдық қауіпсіздік министрлігі деп өзгертетінін мәлімдеді. 2015 жылдың 15 қаңтарында Дэвис Ассамблея палатасының келесі аптада ашылатынын және оның үкіметі провинциядағы сайлау округтерінің санын 8-ге азайту туралы заң жобасын ұсынатынын мәлімдеді. Провинцияның қазіргі заңнамасы бойынша, 2016 жылы сайлау округтерінің шекараларын қарау үшін комитет құрылуы тиіс еді. Дэвис келесі сайлауға дейін округтер санын азайту үшін процесті жылдамдатып жатыр, ол 2015 жылдың қыркүйегіне дейін тағайындалуы керек. Бұрын провинцияда 48 сайлау округі болған. Оның үкіметі округтер санын 40-қа азайту арқылы төрт жыл ішінде 10 миллион доллар үнемделетінін күтеді. Сайлау округтерінің санын азайтумен қатар, Дэвис үкіметі депутаттардың зейнетақы жоспарларын да қарастырып, Ассамблея палатасына сайланған мүшелердің қатысуын арттыру шараларын анықтайды. 2015 жылдың 29 сәуірінде Дэвис өзінің Денсаулық сақтау және қауымдастық қызметтері министрімен және қарттар, денсаулық және әлеуметтік даму министрімен бірге провинцияның аралдық бөлігінде 360 ұзақ мерзімді күтім орындарын құру үшін жеке және коммерциялық емес ұйымдармен серіктестік туралы жоспарды жариялады. Жеке немесе коммерциялық емес ұйым жаңа ұзақ мерзімді күтім орындарын салуға және пайдалануға жауапты болады, ал провинциялық үкімет орын басына ақы төлейді. Дэвис үкіметі Британдық Колумбия провинциясындағы мемлекеттік-жеке серіктестіктерге маманданған мемлекеттік корпорация Partnerships BC компаниясын үкімет пен әлеуетті серіктестер арасындағы байланысты жеңілдету үшін жалдады. Бұл қадам мемлекеттік сектордағы кәсіподақтар тарапынан айыпталды, олар бұл қадамды өз жұмыскерлеріне жасалған шабуыл деп атады. 2015 жылдың 22 қазанында Дэвис Тұрғын үй корпорациясы арқылы басқарылатын бастапқы төлемге көмектесу бағдарламасын жариялады. Бұл бағдарлама екі жылдық пилоттық жоба болып табылды, ол төмен және орташа кірісі бар алғашқы үй сатып алушыларға бастапқы төлем үшін несие берді. Үміткерлертің үй шаруашылығының кірісі 65 000 доллардан аспауы керек. Бастапқы төлем үшін берілетін несиелер 4 500 мен 12 500 доллар арасында, ал сәтті үміткерлер үй сатып алғаннан кейін бес жыл өткен соң ғана несиесін қайтаруды бастайды.

Идеологиялар мен саясат

Прогрессивті консервативті партия – екі үлкен фракциядан құралған саяси партия: социал-демократтар және либералды консерваторлар. Партия тарихы бойында партия басшылығы көбінесе орталықшылдар немесе «Үшінші жол» идеясын қолдаушылар тарапынан жүргізіліп келді. Партия жетекшілері Брайан Пекфорд, Том Риддют және Линн Вердж партияның «Қызыл Тори» базасының бір бөлігі деп есептелді, ал басшылыққа үміткерлер арасындағы олардың басты қарсыластары – Билл Дуди, Лен Симмс және Лойола Салливан – одан да оңшыл деп саналды. Дэнни Уильямс ПК партиясын 2003 жылы құрылған федералды консервативті партияға қарағанда, әлеуметтік және экономикалық көзқарастары жұмсақ «Қызыл Торилердің» тобы деп есептейтінін айтты. 1980 жылдардағы Конституциялық келіссөздер кезінде Торилер орталықтандырылмаған федерацияны қолдады, ал либералдар күшті орталық үкіметті жақтады. Торилер 1989 жылы билікті жоғалтты, бірақ оппозицияда орталықсыздандыруды талап етуді жалғастырды, «Мич-Лейк келісімі» деп аталған конституциялық түзетулер жинағына дауыс берді, ал Клайд Уэллс басқаратын Либералды партия оған қарсы шықты.

Федералды мүшелік

Партия өзінің жылдық жалпы жиналыстарында Канаданың Консервативтік партиясынан (және 2003 жылы федералды ПК және КА партияларының бірігуіне дейін федералды ПК партиясынан) белгілі бір өкілдерді мойындайды. Федералды және провинциялық деңгейде қолдаудың кейбір ортақ тұстары болғанымен, керісінше, шиеленіс пен қашықтық кезеңдері де болды. Премьер-министр Уильямс кезінде Стивен Харпер басқарған федералды консерваторлармен қарым-қатынас көбінесе күмәнді болды. Харпер 2006 жылғы федералды сайлау кезінде Уильямсқа теңестіру төлемдері жөнінде берген уәдесін орындамағаннан кейін, Уильямс «Консервативтік емес (ABC) кез келген» науқанын бастады. Бұл науқан адамдарды консерваторлардан өзге кез келген партияға дауыс беруге шақырды, мақсаты – Ньюфаундленд пен Лабрадордағы келесі федералды сайлауда ешқандай консерватордың сайланбауын қамтамасыз ету болды. Уильямстың фракциясының бір мүшесінен басқа барлық мүшелері қолдаған бұл науқан федералды партияның үміткерлер мен еріктілерді табу мүмкіндігін шектеді. Сайлау күні науқан сәтті аяқталды, консервативтік партия бұрынғы үш орыннан айырылып, провинциядағы халықтың дауысының бар болғаны 17 пайызын ғана жеңіп алды. Ньюфаундленд пен Лабрадорда өкілдігі болмаса да, консерваторлар екінші азшылық үкімет құруға қол жеткізді. Сайлаудан кейін Уильямс Оттавамен күресті аяқтау уақыты келгенін мәлімдеді, ал Харпер де өзара жұмыс істеуге дайын екендерін білдірді. Дундердейл Уильямстың орнын басып премьер-министр болғаннан кейін, ол провинция мен Харпердің консервативтік үкіметі арасындағы қарым-қатынасты нығайтуға күш салды. 2011 жылғы мамырдағы федералды сайлау науқанының басында Дундердейл өзінің фракция мүшелеріне федералды консервативтік партиямен бірлесіп науқан жүргізуге рұқсат берді. Сент-Джон қаласындағы науқан аясында Дундердейл және оның фракциясының көпшілігі консервативтік партияны қолдады. 2008 жылы үміткерлерді тартуда қиындықтар туындағаннан кейін, консерваторлар Уильямстың басшылығымен қызмет еткен үш бұрынғы провинциялық министрді кандидат ретінде тікелей ұсынды. Провинциялық партияның қолдауына қарамастан, консерваторлар бұрынғы деңгейдегі қолдауға жете алмады, бір депутат сайланды және халықтың дауысы 28 пайызға дейін өсті. 2017 жылы Сент-Джонға жасаған сапары барысында федералды консервативтік партияның жетекшісі Эндрю Шир сол кездегі ПК партиясының жетекшісі Пол Дэвиспен кездесті. 2018 жылы Шир Регатта мерекесі кезінде Сент-Джонға барып, ПК партиясының жетекшісі Чес Кросбимен кездесті.

Сайлау нәтижесі

Сайлау жетекшісі Дауыстар % Орындықтар +/– Орын Үкімет 1949 Гарри Мьюс 55,111 32,7 5 2-орын 1951 Питер Кашин 46,782 35,3 1 2-орын 1956 Малкольм Холлетт 36,591 31,6 0 2-орын 1959 33,002 25,3 1 2-орын 1962 Джеймс Грин 45,055 36,6 4 2-орын 1966 Ноэл Мерфи 50,316 34,0 4 2-орын 1971 Франк Мурс 118,899 51,3 18 1-орын 1972 126,508 60,5 12 1-орын 1975 101,016 45,5 1 1-орын 1979 Брайан Пекфорд 119,151 50,4 3 1-орын 1982 152,966 61,2 11 1-орын 1985 134,893 48,6 8 1-орын 1989 Том Риддьют 138,609 47,6 15 2-орын 1993 Лен Симмс 127,150 42,1 5 2-орын 1996 Линн Верж 110,312 38,6 7 2-орын 1999 Эд Байрн 108,772 40,7 5 2-орын 2003 Дэнни Уильямс 162,949 58,7 20 1-орын 2007 155,943 69,5 10 1-орын 2011 Кэти Дандердейл 124,523 56,1 7 1-орын 2015 Пол Дэвис 60,080 30,1 30 2-орын 2019 Чес Кросби 90,791 42,6 8 2-орын 2021 69,314 38,80 2 2-орын