Кіріспе

Дәрі-дәрмектер санаты

Ауруды өзгертетін антиревматикалық дәрі-дәрмектер (ААДР) – ревматоидты артритте аурудың прогрессиясын баяулату үшін қолданылатын, әр түрлі механизмдерге ие, бірақ бір мақсатта қолданылатын дәрі-дәрмектердің тобын білдіреді. Бұл термин көбінесе қабынуға қарсы емес препараттармен (қабынуды емдеуге арналған, бірақ аурудың түпкі себебіне әсер етпейтін) және стероидтармен (иммундық жауапты әлсірететін, бірақ аурудың прогрессиясын тоқтатуға жеткіліксіз) салыстырылады. "Антиревматикалық" термині де ұқсас жағдайларда қолданылуы мүмкін, бірақ аурудың барысына әсер ететіні туралы нақты айтылмайды. Бұл дәрі-дәрмектер тобын белгілеу үшін тарихи түрде "ремиссияны тудыратын дәрі-дәрмектер" (РТД) және "баяу әрекет ететін антиревматикалық дәрі-дәрмектер" (БААДР) терминдері де қолданылған.

Терминология

DMARD термині алғаш рет ревматоидты артритте қолданылғанмен (осының нәтижесінде осылай аталған), қазір бұл термин Крон ауруы, қызыл жұлдыз ауруы, Шёгрен синдромы, иммундық тромбоцитопениялық пурпура, миастения гравис, саркоидоз және тағы басқа көптеген ауруларға да қатысты қолданылады. Бұл термин бастапқыда аурудың себептері саналатын процестердің белгілерін азайтатын дәріні көрсету үшін енгізілді, мысалы, эритроциттердің шөгу жылдамдығының жоғарылауы, гемоглобин деңгейінің төмендеуі, ревматоидтық фактор деңгейінің жоғарылауы және соңғы кезде С-реактивті белок деңгейінің жоғарылауы. Жақында бұл термин сүйек және шеміршек зақымдануын баяулатуға көмектесетін дәріні білдіреді. DMARD-тарды химиялық синтезделген дәстүрлі, кішкентай молекулалық массалы препараттарға және гендік инженерия арқылы жасалған жаңа "биологиялық" препараттарға бөлуге болады. Кейбір DMARD-тар (мысалы, пурин синтезін тежеушілер) – жеңіл химиотерапиялық құралдар, бірақ олардың басты емдік әсері химиотерапияның қосымша әсері – иммуносупрессияны пайдалану болып табылады.

Мүшелер

Дәрілік заттардың әсер ету механизмі түрі Абатацепт Т-клеткаларының костимуляциялық сигналын тежеуші bDMARD Адалимумаб ТНФ тежеуші bDMARD Анакинра IL 1 рецепторының антагонисті bDMARD Апремиласт Фосфодиэстераза 4 (PDE4) тежеуші tsDMARD Азатиоприн Пурин синтезінің тежеушісі белгісіз Барицитиниб JAK1 және JAK2 тежеуші tsDMARD Цертолизумаб пегол ТНФ тежеуші bDMARD Хлорохин (құрышқа қарсы) IL 1-ді тежеу, қабыну клеткаларының апоптозын тудыру және хемотаксисті төмендету белгісіз Циклоспорин (Циклоспорин А) Кальциневрин тежеушісі белгісіз D-пеницилламин (қазір сирек қолданылады) Т-лимфоциттерінің санын азайту және т.б. белгісіз Этанерцепт ТНФ рецепторын жалсақтататын bDMARD Филготиниб Janus kinase (JAK) тежеуші tsDMARD Голимумаб ТНФ тежеуші bDMARD Алтын тұздары (натрий ауротиомалат, ауранофин) (қазіргі кезде сирек қолданылады) белгісіз csDMARD Гидроксихлорохин (құрышқа қарсы) ТНФ альфа, қабыну клеткаларының апоптозын тудыру және хемотаксисті төмендету csDMARD Инфликсимаб ТНФ тежеуші bDMARD Лефлуномид Пиримидин синтезінің тежеушісі csDMARD Метрексат (MTX) Пурин метаболизмінің тежеушісі csDMARD Миноциклин 5 LO тежеушісі белгісіз Ритуксимаб B-клетка бетіндегі CD20-ға қарсы химерлік моноклоналды антидене bDMARD Сарилумаб IL 6 рецепторының антагонисті bDMARD Секукинумаб IL 17 тежеуші bDMARD Сульфасалазин (SSZ) IL 1 және ТНФ альфаны тежеу, қабыну клеткаларының апоптозын тудыру және хемотактикалық факторларды арттыру csDMARD Тоцилизумаб IL 6 рецепторының антагонисті bDMARD Тофацитиниб Janus kinase (JAK) тежеуші tsDMARD Устекинумаб IL 12 және IL 23 тежеуші bDMARD

Бұл препараттардың әрқайсысы әртүрлі механизмдер арқылы әрекет етеді, бірақ олардың көптегені жағдайдың барысына ұқсас әсер ете алады. Кейбір препараттарды бірге қолдануға болады. Ревматоидты артрит үшін кең таралған үштік терапия – метотрексат, сульфасалазин және гидроксихлорохин.

Баламалар

DMARDs-тардың емделуі сәтсіз болған жағдайда, циклофосфамид немесе стероидтік импульстік терапия көбінесе бақылаусыз автоиммундық ауруды тұрақтандыру үшін қолданылады. Кейбір ауыр автоиммундық аурулар клиникалық сынақтарда сүйек миы трансплантациясы арқылы емделеді, әдетте циклофосфамидпен емдеу сәтсіз аяқталғаннан кейін. Сонымен қатар, егер DMARDs-тар тиімсіз болса, NICE ұсынымы бойынша, тоцилизумабты ісік некроз факторын (TNF) тежеуші емдемелермен қолдануға болады. DMARDs-тардың комбинациялары жиі қолданылады, себебі комбинациядағы әрбір препарат жеке қолданғандағы дозадан гөрі кішірек дозада қолданылуы мүмкін, осылайша жанама әсерлердің қаупі азаяды. Көптеген науқастарға қабынуға қарсы емес стероидтік препараттар (ҚҚЕС) және кем дегенде бір DMARD, кейде төмен дозадағы оральды глюкокортикоидтар тағайындалады. Егер аурудың жағдайы жақсарса, тұрақты ҚҚЕС немесе глюкокортикоидтық емдеу қажет болмауы мүмкін. DMARDs-тар артритті бақылауға көмектеседі, бірақ ауруды толығымен емдей алмайды. Сондықтан, егер DMARDs-тармен ремиссияға немесе оптималды бақылауға қол жеткізілсе, оны көбінесе күтіп ұстау дозасы ретінде жалғастырады. DMARDs-ты тоқтату ауруды қайтадан белсендіруі немесе "қайта өршуге" әкелуі мүмкін, сонымен қатар дәріні қайта қабылдағаннан кейін аурудың бақылауға түсуіне кепілдік жоқ.