Кіріспе
Герман Запф (8 қараша 1918 – 4 маусым 2015) – неміс қаріп дизайнері және каллиграф, Германияның Дармштадт қаласында тұрған. Ол каллиграф және қаріп дизайнері Гудрун Запф фон Гессеге үйленген. Оның жасаған қаріптерінің ішінде Palatino, Optima және Zapfino бар. Ол барлық уақыттағы ең ұлы қаріп дизайнерлерінің бірі деп есептеледі.
Hermann Zapf (; 8 November 1918 – 4 June 2015) was a German type designer and calligrapher who lived in Darmstadt, Germany. He was married to the calligrapher and typeface designer Gudrun Zapf von Hesse. Typefaces he designed include Palatino, Optima, and Zapfino. He is considered one of the greatest type designers of all time.
Соғыс қызметі
1939 жылы 1 сәуірде Запф әскерге шақырылып, Францияға қарсы Зигфрид сызығын нығайтуға көмектесу үшін Пирмасенске жіберілді. Ауыр еңбектен кейін бірнеше апта ішінде жүрек ауруына шалдығып, кеңседе жұмыс істеуге, лагерьлік жазбалар мен спорт сертификаттарын Фратур шрифтінде жазуға бекітілді. Қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталды, Запфтың бөлімшесі Вермахтқа қабылдануға тиіс болды. Бірақ жүрек ауруының салдарынан Запф Вермахтқа жіберілмей, босатылды. 1942 жылы 1 сәуірде ол қайтадан соғысқа шақырылды. Запфты Люфтваффеге іріктегенмен, оның орнына Веймардағы артиллерияға жіберді. Ол жақсы нәтиже көрсетпеді, жаттығу барысында оң мен солды шатастырып, қаруын қолдануда тым сақты және ұқыпсыз болды. Оның офицерлері оның артиллериядағы қызметін бұрынғыдан ертерек аяқтады. Запф кеңсеге, содан кейін Ютербогқа картограф ретінде оқуға жіберілді. Кейін Дижонға, одан соң Бордоға барып, Бірінші армия штабына қосылды. Бордодағы картография бөлімінде Запф Испанияның, әсіресе теміржол жүйесінің карталарын жасады. Егер Франсиско Франко Испания азаматтық соғысынан кейін көпірлерді жөндеу үшін тар теміржолдарды пайдаланбағанда, бұл жүйе артиллерияны тасымалдауға қолданылуы мүмкін еді. Запф картография бөлімінде жұмыс істегенге қуанды. Оның көру қабілеті өте жақсы болғандықтан, ол үлкейту көзілгірінсіз 1 миллиметр биіктіктегі әріптерді жаза алатын, және осы қабілеті оны қайтадан әскерге шақырудан сақтады. Соғыс аяқталғаннан кейін Запф француздар тарапынан Тюбингендегі госпитальде соғыс тұтқыны ретінде ұсталды. Оның өнер туындыларына деген құрметтің арқасында және денсаулығының нашарлығына байланысты соғыс аяқталғаннан кейін небәрі төрт аптадан соң үйіне жіберілді. Ол Нюрнбергке қайтып келді, қала әуе шабуылдарынан ауыр зардап шеккен еді.
Соғыстан кейінгі мансап
1946 жылы Запф Нюрнбергте каллиграфиядан сабақ берді. 1947 жылы Франкфуртқа оралғаннан кейін, Stempel типтік құю зауыты оған баспахананың көркемдік жетекшісі лауазымын ұсынды. Олар біліктілік, куәліктер немесе ұсыныс хаттар сұрамады, керісінше, соғыс жылдарындағы оның эскиздерін және 1944 жылы Ханс фон Вебердің "Junggesellentext" туындысын жасаған каллиграфиялық жұмысын көрсетуін ғана талап етті. Запфтың жобаларының бірі – Запф жасаған металл пластиналардан басылған және соғыс кезінде Август Розенбергер кескен "Федер энд Стихель" ("Pen and Graver") кітабы. Ол 1949 жылы Stempel баспасында жарық көрді. 1948 жылдан 1950 жылға дейін Запф Оффенбахтағы Өнер және қолөнер мектебінде каллиграфиядан сабақ берді, аптасына екі рет екі графика сыныбының студенттеріне әріптерді жазудан сабақ берді. 1 тамыз күні 1951 жылы ол Франкфурттағы Штедель мектебінде сабақ берген Гудрун фон Гессеге үйленді. Запфтың график ретіндегі жұмыстарының көп бөлігі кітап дизайнына арналған. Ол Suhrkamp Verlag, Insel Verlag, Büchergilde Gutenberg, Hanser Verlag, Dr. Ludwig Reichert Verlag және Verlag Philipp von Zabern сияқты әртүрлі баспа үйлерімен жұмыс істеді.
Типтік жобалау
Запфтың типтік дизайндағы мансабы баспаның үш соңғы кезеңін қамтыды: ыстық металл жинағы, фотожинақ (сонымен қатар суық тип деп те аталады) және цифрлық жинақ. Оның ең танымал екі шрифті – Палатино және Оптима 1948 және 1952 жылдары жасалған. Запфтың туындылары жанрлардың кең ауқымын қамтыды. Палатино – итальяндық Ренессанс каллиграфиясы мен баспасынан шабыттанған жылы, табиғи дизайн. Мелиор ұлы неміс неоклассицистік баспагер Юстус Эрих Вальбаумның жұмысын еске түсіреді, бірақ математикалық «супер эллипс» негізінде де құрылған. Оның URW Grotesk қаріптер жинағы газеттерде пайдалану үшін жасалған және Futura сияқты геометриялық қаріптерге ұқсас, бірақ эксцентрикалық стильдегі, ені мен қалыңдығының кең ауқымын ұсынады. Дан Маргулис оның қазасы туралы: «Оның тарихи орны кәсіби мансабының алғашқы он жылымен анықталады» деді. Запфтың 1990 және 2000 жылдардағы Linotype үшін жасаған жаңа туындылары, көбінесе Акира Кобаяшимен бірлесіп жасалған, оның бұрынғы жұмыстарындағы түбегейлі өзгерістер болды, көбінесе металл типтің өндірісінде қажет болған шаралар алынып тасталды. Осы кезеңде ол Оптимадан гөрі бейресми, модуляцияланған қаріптер жинағы – Палатино Санс-ты жасады. Запфтың шрифтері жиі көшірілді, кейде оның тілегіне қарсы. Ең танымал мысалы – Microsoft Office-ке енгізілген және Палатиноның имитациясы саналатын Monotype компаниясының Book Antiqua қаріпі. 1993 жылы Запф ATypI (Association Typographique Internationale) ұйымынан кетіп, оның танымал мүшелерінің рұқсатсыз көшіруіне екі жүзділікпен қарағанын айтты. 1994 жылы Дармштадт қаласында өткен Растрлік бейнелеу және цифрлық типография қауымдастығының конференциясында цифрлық шрифтер мен дизайнерлердің құқықтары тақырыбында өткен панельдік талқылауда Запфтың Палатино шрифтінің плагиаттығы қатты сынға алынды, ал бірнеше Microsoft өкілдері тыңдаушылар қатарында болды. 1999 жылы Microsoft, Запф пен Linotype компаниясымен бірлесіп, Microsoft үшін жаңа, ресми Palatino Linotype нұсқасын жасады. Кейде Запф басқа компания үшін жасалған өзінің қаріптерінің жаңа нұсқаларын жасау үшін қаріп жасаушылармен жұмыс істеді. Мысалы, 1980 жылдары Запф Bitstream компаниясымен бірлесіп, Палатино, Оптима және Мелиор сияқты көптеген бұрынғы шрифтерінің нұсқаларын жасады, олардың барлығында жаңа аттарында «Zapf» деген сөз болды.
Каллиграфия
Запф – көрнекті каллиграфтардың бірі саналады, бірақ ол коммерциялық әріптер мен каллиграфия саласында кең ауқымда жұмыс істеген жоқ. Оның ең ауқымды каллиграфиялық жобасы – 1960 жылы Нью-Йорктегі Пирпонт Морган кітапханасы тапсырыс берген, төрт тілде жазылған «Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысына кіріспе», осы жұмысы үшін ол 1000 доллар гонорар алған. Алайда, оның каллиграфияға қатысты идеялары 20 ғасырдың ортасындағы көрнекті стильге жанама түрде әсер етті, өйткені ол 1960 және 70 жылдары Hallmark Cards компаниясына кеңесші ретінде қызмет етіп, оларға әріптер суретшілері үшін стильдік нұсқаулық жасауға көмектесті. Оның каллиграфиясы көбінесе зерттеулермен және жеке көркем туындылармен шектелді. Сонымен қатар, ол 1980 жылдары Рочестер технология институтындағы жазғы семинарларының аясында каллиграфиядан сабақ берді.
Компьютерлік типография
Запф 1960 жылдардан бастап компьютерлік бағдарламалар үшін типография саласында жұмыс істеді. Оның идеялары радикалды саналды, Батыс Германияда оларға мән берілмеді және ол 1972 жылдан 1981 жылға дейін дәріс оқыған Дармштадт техникалық университеті оны қабылдамады. Германияда сәттілікке жете алмағандықтан, Запф АҚШ-қа барып, компьютерлік жинақтау туралы дәріс оқыды және 1964 жылы Гарвард университетінде сөйлеуге шақырылды. Остин қаласындағы Техас университеті де Запфқа қызығушылық танытып, оған профессорлық қызмет ұсынды, бірақ ол оны қабылдамады, себебі оның әйелі сол штатқа көшуге қарсы болды. Запфтың АҚШ-қа қатысты жоспарлары іске аспады және Франкфурттағы үйі тым кішкентай болғандықтан, 1972 жылы Запф әйелімен бірге Дармштадтқа көшіп келді. 1976 жылы Рочестер технология институты (RIT) Запфқа типографиялық компьютерлік бағдарламалау бойынша әлемдегі алғашқы профессорлық лауазымды ұсынды. Ол 1977 жылдан 1987 жылға дейін Дармштадт пен Рочестер қалалары арасында қарым-қатынас жасап, сабақ берді. Ол IBM және Xerox сияқты компаниялардағы байланыстарының көмегімен және Рочестердегі компьютер мамандарымен жүргізген әңгімелері арқылы өз идеяларын одан әрі дамытты. Осы жылдары RIT-те Запфтың бірнеше студенттері белгілі типтік дизайнерлерге айналды, олардың ішінде Крис Холмс және Чарльз Бигелоу бар, олар бірлесіп Lucida типтік отбасын жасады. Басқа да көрнекті студенттерге қалиграф және типтік дизайнер Джулиан Уотерс, сондай-ақ кітап дизайнері Джерри Келли кірді. 1977 жылы Запф пен оның достары Аарон Бернс және Херб Любалин Нью-Йоркте Design Processing International, Inc. компаниясын құрып, типографиялық компьютерлік бағдарламалық жасақтаманы әзірледі. Бұл компания Любалин қайтыс болған 1986 жылға дейін жұмыс істеді. Запф және Бернс 1987 жылы Zapf, Burns & Company компаниясын құрды. Бёрнс, сонымен қатар қаріп дизайны мен типография саласындағы сарапшы, 1992 жылы қайтыс болғанға дейін маркетингке жауапты болды. Одан кейін олардың екі қызметкері Запфтың идеяларын ұрлап, өздерінің компаниясын құрды. Запф америкалық компанияны Дармштадттан басқара алмайтынын түсінді және Нью-Йоркке көшуге ниеті болмады. Оның орнына ол өзінің тәжірибесін пайдаланып, TeX жүйесіндегі жалғастыру және теңдестіру жүйесіне негізделген "Hz бағдарламасы" деп аталатын жинақтау бағдарламасын әзірлеуге кірісті. 1990 жылдардың ортасында URW++ компаниясы қаржылық қиындықтарға тап болып банкрот болған кезде Adobe Systems Hz патентін сатып алды және кейіннен InDesign бағдарламасында осы тұжырымдамаларды пайдаланды.
Жапфино
1983 жылы Запф Дональд Кнутпен және Стэнфорд университетіндегі Кнут пен Чарльз Бигелоудың цифрлық типография бағдарламасының аспиранттарымен, соның ішінде студенттер Дэн Миллс, Кэрол Твомбли және Дэвид Сигел, сондай-ақ Кнуттың компьютерлік ғылымдар докторы Дэвид Сигел, Скотт Ким және Джон Хобби бірлесіп Американдық математикалық қоғам үшін AMS Euler қаріпін аяқтады. Эйлер сандық қаріптерін шығаруды 1985 жылы Сигел өзінің магистрлік диссертациясының жобасы ретінде аяқтады. Эйлер – математикалық құрастырмаларға арналған, латын, фратур және грек әріптерін қамтитын қаріптер отбасы. Сигел Стэнфордтағы оқуын аяқтағаннан кейін және типография саласына қызығушылық танытқаннан кейін, ол Запфқа көптеген глифтік вариациялары бар қаріп жасау туралы идеясын айтты және Чикагодағы Типографиялық өнер қоғамының басылымында жарияланған Запфтың каллиграфиясының үлгісінен бастауды ұсынды. Запф мұның дұрыс емес жол екенін ойлады, және күрделі бағдарлама жасауға қызығушылық танытса да, жаңа жобаны бастау туралы алаңдады. Дегенмен, Запф 1944 жылғы эскиздер кітабынан каллиграфиялық бетті есіне түсіріп, одан қаріп жасау мүмкіндігін қарастырды. Ол 1948 жылы Stempel үшін каллиграфиялық қаріп жасауға тырысқан, бірақ металл құю әдісі штрихтардың (swash) еркіндігіне көп шектеулер қойды. Мұндай нәтижеге тек қазіргі заманғы цифрлық технологиялардың көмегімен қол жеткізуге болады, сондықтан Запф пен Сигел қажетті күрделі бағдарламалық жасақтамамен жұмыс істей бастады. Сигел сонымен қатар Бостоннан (Массачусетс штаты) келген бағдарламашы Джино Лиді жобаға тартып алды. Алайда, жоба аяқталуға азық қалғанда, Сигел Запфқа хат жазып, қарындасымен араздасқанын және ешнәрсеге қызығушылығы қалмағанын хабарлады. Сигел жобадан бас тартып, жаңа өмірге қадам басты, Macintosh компьютерлеріне түс енгізумен айналысып, кейіннен интернет-дизайн саласында сарапшы болды. Zapfino-ның дамуы Linotype компаниясына жобаны ұсынғанға дейін ұзаққа созылды. Компания оны аяқтауға дайын екенін білдіріп, жобаны қайта ұйымдастырды. Запф Linotype компаниясымен бірлесіп төрт әліпби, түрлі әшекейлер, гүлдер және басқа да безендіру элементтерін жасады. Zapfino 1998 жылы жарық көрді. Zapfino-ның кейінгі нұсқалары Apple Advanced Typography және OpenType технологияларын пайдаланып, автоматты лигатуралар мен глифтерді алмастыру мүмкіндігін (әсіресе контексттік лигатуралар, онда лигатуралар мен алмастырылған глифтердің сипаты жақын орналасқан немесе тіпті басқа сөздердегі глифтерге байланысты анықталады) жүзеге асырып, Запфтың каллиграфиясының ағын және динамикалық сипатын дәлме-дәл бейнеледі.
Кинодағы рөлдері
1967 жылы Канзас-Ситидегі Hallmark Cards компаниясы мен Германияның Дрейиенхайн қаласындағы оның дизайн студиясында түсірілген "Херманн Запфтың өнері" фильмінде Запф түсті. Ол сондай-ақ 2007 жылы Гари Хаствиттің "Helvetica" деректі фильмінде де көрсетілді. Германн Запф пен Гудрун Запф фон Гессенің өмірі мен еңбектері туралы "Әліппе сиқыры" деректі фильмін олардың қызы, профессор Алекса Альбранд жасап, Марта Негер режиссерлік етті. Бұл фильм 2019 жылы Германияда және Нью-Йорк қаласындағы Grolier Club-та өткен Запфтың туылған күніне арналған іс-шаралар мен олардың туындыларының көрмесінде көрсетілді.
Жарияланымдар
Кусик, Рик (2011). Біздің хаттарға не керек: Герман Запфтың каллиграфия мен типтік дизайнға қосқан үлесі, Hallmark Cards мысалында. RIT Cary Graphic Arts Press. (РИТ Кэри Графикалық өнер баспасы) Запфтың Hallmark Cards өнері мен табысына жасаған үлесін бағалау. Келли, Джерри (2009). "Герман Запф: оның алғашқы кітаптарына шолу". Parenthesis 16, 12–15 беттер. Вейхсельбаумер, Николаус. Типограф Герман Запф: Өмірбаяны. Берлин мен Бостон: De Gruyter. Каллиграфиялық сәлемдемелер: Герман Запфтың Пол Стандардқа жолдаған хаттары. 1940-1950 жылдары Пол Стандардқа жазған хаттарының басындағы каллиграфиялық әшекейлеулер жинағы. Август Розенбергер 1893–1980: Пунч-кесу өнерінің ең ұлы шеберлерінің біріне арналған құрмет, қазірге дейін жоғалып бара жатқан өнер. Запфтың Розенбергерге арналған құрметі және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Германиядағы ынтымақтастығы туралы естеліктері. Герман Запфтың "Әліпбилер әлемі: Суреттер мен әріптердің түрлі-түсті әлемі". Zapf-тің типографиялық дизайндарын көрсететін CD-ROM. Әліпбилеріңді аяусыз жұмсаңыз!: Герман мен Гудрун Запфтың еңбектері. Герман мен Гудрун Запфтың шығармаларының жинағы. Әліпбилер тарихы: Герман Запфтың техникалық дамулар жөніндегі шежіресі (Alphabetgeschichten, неміс тіліндегі басылымда). Запфтың Нюрнбергтегі балалық шағынан бастап, Linotype GmbH компаниясы оның шрифті дизайндарын шығарғанға дейінгі өмірі мен еңбегін қамтитын әңгіме. Бірінші басылымы 2007 жылы жарық көрді. 2008 жылы жарық көрген екінші басылымына Запфтың дизайнымен жасалған, оның металл Virtuosa шрифтінде басылған және RIT Cary Graphic Arts Collection-да басылған екі түсті баспа беті қосылды.