Роберт Брингхерст: Канада ақыны, типограф және аудармашысы
Robert Bringhurst
Роберт Брингхерст – канадалық ақын, типограф, аудармашы. Хайда, Навахо, грек, араб тілдерінен аудармалары, типографиялық стиль жөніндегі еңбектері бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канадалық ақын, типограф және автор (1946 жылы туған)
Canadian poet, typographer and author (born 1946)
Роберт Брингерст (1946 жылы туған) – канадалық ақын, типограф және автор. Ол хайда және навахо тілдерінен, сондай-ақ классикалық грек және араб тілдерінен маңызды туындыларды аударған. Ол "Типографиялық стильдің элементтері" атты қаріптер, глифтер және типтің визуальдық және геометриялық құрамы туралы анықтамалық кітаптың авторы. 2013 жылғы маусымда Канада орденінің офицері атанды. 2006 жылы Фрейзер аймағы университетінен құрметті доктор дәрежесін, ал 2016 жылы Саймон Фрейзер университетінен әдебиет бойынша құрметті доктор дәрежесін алды. Брингерст бірнеше университеттерде әдебиет, өнер тарихы және типография тарихынан сабақ берді, сонымен қатар Канаданың өнер кеңесі, Канаданың әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар кеңесі, Америка философиялық қоғамы және Гуггенхайм қорынан стипендия алды.
Robert Bringhurst (born 1946) is a Canadian poet, typographer and author. He has translated substantial works from Haida and Navajo and from classical Greek and Arabic. He wrote The Elements of Typographic Style, a reference book of typefaces, glyphs and the visual and geometric arrangement of type. He was named an Officer of the Order of Canada in June 2013. In 2006, he was awarded an honorary doctorate from the University of the Fraser Valley, and in 2016 was awarded an honorary Doctorate of Letters by Simon Fraser University. Bringhurst taught literature, art history and history of typography at several universities and held fellowships from the Canada Council for the Arts, the Social Sciences and Humanities Research Council of Canada, the American Philosophical Society, and the Guggenheim Foundation.
Әдеби мансап
1992 жылы жарық көрген "Типографиялық стиль элементтері" атты еңбегі типографтар Джонатан Хофлер мен Тобиас Фрере-Джонс тарапынан "типография туралы жазылған ең керемет кітап" деп жоғары бағаланды. Оның 1982 жылы генерал-губернатор сыйлығының финалисі атанған "Қарудың көркі" атты өлеңдер жинағы, ал 2000 жылы генерал-губернатор сыйлығына ұсынылған "Бір пышақтай кескір оқиға" атты Хайда символикасына арналған зерттемесі бар. Брингхерст 2005 жылы провинцияның әдебиетін дамытуға үлес қосқан Британ Колумбиясының жазушыларын марапаттайтын әдебиет саласындағы үздіктерге ие болған губернатордың орынбасары сыйлығын жеңіп алды.
His 1992 publication, The Elements of Typographic Style was praised as "the finest book ever written about typography" by the type designers Jonathan Hoefler and Tobias Frere Jones. A collection of his poetry, The Beauty of the Weapons, was short listed for a Governor General's Award in 1982, and A Story as Sharp as a Knife, his work on Haida symbolism, was nominated for a Governor General's Award in 2000. Bringhurst won the Lieutenant Governor's Award for Literary Excellence in 2005, an award which recognizes British Columbia writers who have contributed to the development of literary excellence in the province.
Хайдадағы жұмыс
Брингерст тіл біліміне зор қызығушылық танытып, классикалық грек, араб, навахо және ең бастысы, хайда тілдерінен еңбектер аударды. Хайда мәдениетіне деген қызығушылығы оның ықпалды хайда суретшісі Билл Ридпен достығынан және жақын қарым-қатынасынан туындайды, ол 1984 жылы «Қарағаның жарықты ұрлағаны» атты шығарманы жазды. 1987 жылы осы достығы Бринхерстті «хайдалық әндерді жазуға» бастады. Бұл еңбектің нәтижесі классикалық хайда аңыздарын айтушылардың шедеврлері деп аталатын шығармалар трилогиясы болды. Оның бірінші томындағы очерктер, «А Story As Sharp As A Knife», әсіресе он тоғызыншы тарауы, «Мағынаның прозодиясы», ауыз әдебиетінің поэтикасын түсінуге маңызды үлес қосады. Оның хайда тілінен аударған аудармалары 1991 жылы «күшті күш-жігер жұмсалмаса, жоғалып кетуі мүмкін» деп саналған хайда мәдениетінің бір бөлігі ретінде қарастырылды. Хайда аудармасы кейбір дау-дамайларға себеп болды. Бринхерст академиялық игеру және мәдени ұрлықпен айыпталды. 2001 жылы CBC радиосының «Идеялар» бағдарламасы «Тұруға болатын жер» деп аталатын екі бөлімді сериясын көрсетті. Сериалдың алғашқы эпизодында «Бринхерсттің жұмысы «бізді өз орнымызда ұстау туралы», «бізден сұрамай» жазылған» және «өзінің қалаған поэзиясына айналдырған «сезімтал қателермен» толтырылған» деп мәлімдеген бірнеше хайдалықтардың сөздері келтірілді. Кейіннен Ведердің мақаласы тек екі хайдалық дереккөзге сілтеме жасап, олар бүкіл хайда қауымдастығы атынан сөйлей алады деп сынға түсті және «жанды мақала үлгілі журналистикамен шатаспайды» деп сипатталды. «Глоб энд Мейл» газетінде Бринхерсттің жауабы жарияланды, ол кейін «ерекше салмақты» деп аталды. 2001 жылы Джефф Лир «А Story As Sharp As A Knife» туралы рецензия жазып, Бринхерсттің формалды тілдік білімі де, хайда тілінде сөйлеу тәжірибесі де жоқ екенін айтты және Бринхерсттің хайда тілінен аударма жасау қабілетіне күмән келтірді. Лирдің рецензиясы Бринхерсттің жұмысын Энриконың «Skidegate Haida Myths and Histories» еңбегімен салыстырды және Ведердің рецензиясын беделді дереккөз ретінде атады. Лирдің баспашысы, «Халықаралық американдық лингвистика журналы», рецензияны қайтарып алды және Бринхерсттен баспаға шығарғаны үшін кешірім сұрады.
Bringhurst has a strong interest in linguistics, translating works from classical Greek, Arabic, Navajo, and, most significantly, Haida. His interest in Haida culture stems from his friendship and close association with the influential Haida artist Bill Reid, with whom he wrote The Raven Steals the Light in 1984, among several other significant collaborations. It was this friendship that in 1987 "started Bringhurst on the philanthropic endeavour of recording the Haida canon". The result of this labour was a trilogy of works collectively titled Masterworks of the Classical Haida Mythtellers. The essays in its first volume, A Story As Sharp As A Knife, and particularly its nineteenth chapter, "The Prosody of Meaning," constitute an important contribution to the understanding of the poetics of oral literatures. His translations from Haida have been viewed as an attempt to preserve the Haida culture, which in 1991 was considered part of a group "likely to be lost unless strong efforts are made very quickly to perpetuate them". The Haida translation has caused some controversy. Bringhurst was accused of academic exploitation and cultural appropriation. In 2001, the CBC Radio program Ideas aired a two part series called "Land to Stand On." The series' first episode featured "a string of Haida claiming [ ] that Bringhurst's work is 'about keeping us in our place,' written 'without asking us,'" and "replete with 'serious errors twisting it into the poetry that he wants'". Weder's piece was later criticized for citing only two Haida sources, claiming they could speak for the entire Haida community, and was described as an "inflammatory article not likely to be mistaken for exemplary journalism". The Globe and Mail published Bringhurst's response, which was later called "considerably more measured". In 2001, Jeff Leer reviewed A Story as Sharp as a Knife saying Bringhurst has neither formal linguistic education nor significant experience with spoken Haida, and doubting Bringhurst's ability to translate from Haida. Leer's review compared Bringhurst's work unfavourably to Enrico's Skidegate Haida Myths and Histories, and referred to the Weder review as an authoritative source. Leer's publisher, the International Journal of American Linguistics, retracted the review and apologized to Bringhurst for publishing:
Бринхерсттің хайдадағы еңбегіне қатысты академиялық талқылаулар мен мойындаулар көбінесе оң болды. Тілші Делл Хаймс «Language in Society» журналында классикалық хайда аңыздары трилогиясының шедеврлеріне (оның бір бөлігі «А Story As Sharp As A Knife» болып табылады) рецензия жазып, трилогияны мақтап, болашақта хайдалық ғалымдар үшін «классикалық анықтамалық орынға айналуы тиіс» деді. 2004 жылы Бринхерст классикалық хайда аңыздарын айтушылардың шедеврлері үшін Эдвард Сапир сыйлығын жеңіп алды. Сыйлықты беру комителіне американдық үнді тілдерінің маманы және Берклидегі Калифорния университетінің лингвистика кафедрасының төрағасы Лианн Хинтон басшылық етті. Бринхерстті Маргарет Этвуд қорғады, ол «аумақтық дау-дамайлар Бринхерсттің жетістігінің үлкен және ерлік екенін жасыра алмайды» және жергілікті дауыстарды игеруден алыс, классикалық хайда аңыздарын айтушылардың шедеврлері «біз білуіміз керек екі ерекше ақынды өмірге қайтарады» деді. CBC деректі фильмі «Бринхерсттің хайдамен кеңеспегеніне» қатысты жалған пікірге толықтай сүйенгені үшін баспа бетінде сынға ұшырады. Бринхерст «мәдениет генетикалық емес» дейді және ол хайда сияқты америкалық тілдерге құрмет көрсетеді, бұл тілдердің туындыларын мүмкіндігінше көп аудитория өнер ретінде бағалай алады. Ол өзінің аудармалары әрқашан «қазіргі заманғы хайда мәдениетін түсіндіру емес, әдебиет тарихының жаттығулары» болуын көздегенін айтады.
Most academic discussion and recognition of Bringhurst's work in Haida has been positive. Linguist Dell Hymes wrote a review of the Masterworks of the Classical Haida Mythtellers trilogy (of which A Story as Sharp as a Knife is part) in Language in Society, praising the trilogy. He said it "should become a classic reference point" for Haida scholars in the future. In 2004, Bringhurst won the Edward Sapir Prize for Masterworks of the Classical Haida Mythtellers. The committee giving the award was headed by Leanne Hinton, an expert in American Indian languages, and chair of the Department of Linguistics at the University of California, Berkeley. Bringhurst has been defended by Margaret Atwood, who says that "territorial squabbling cannot obscure the fact that Bringhurst's achievement is gigantic as well as heroic", and that far from appropriating native voices, Masterworks of the Classical Haida Mythtellers "restores to life two exceptional poets we ought to know". The CBC documentary was attacked in print for relying "entirely on the fallacy, convenient to the producers, that Bringhurst had not consulted with any Haida". Bringhurst says that "culture is not genetic" and that he pays respect to Native American languages like Haida by allowing works from those languages to be appreciated as art by as wide an audience as possible. He says he always intended his translations to be "[exercises] in literary history, not in the interpretation of present day Haida culture".