Мэттью Картер: Британдық шрифт дизайнерінің өмір жолы мен шығармашылығы

Кіріспе

Британдық типтік дизайнер (туған 1937)

Мэтью Картер (1 қазан 1937 ж. туған) – британдық типтік дизайнер. 2005 жылғы «New Yorker» журналындағы мақаласында оның көп қолданылатын қаріптерінде жиналған мәтін көлемі ескеріліп, ол «әлемдегі ең көп оқылатын адам» деп сипатталған. Картердің мансабы 1960 жылдардың басында басталып, типтік дизайнда қолданылатын үш негізгі технологияны – физикалық қаріптерді, фотожинақтап басуды және цифрлық типтік дизайнды, сондай-ақ жеке әріптерді жасауды қамтыды. Картердің ең көп қолданылатын қаріптері – классикалық веб-қаріптер Verdana және Georgia, Windows интерфейсі үшін Tahoma қаріптері, сонымен қатар Bell Centennial, Miller және Galliard сияқты басқа да дизайндық жұмыстары. Ол ағылшын баспа тарихшысы Гарри Картердің (1901–1982) ұлы және цифрлық қаріптердің алғашқы ірі сатушыларының бірі – Bitstream компаниясын құрған. Қазір Массачусетс штатының Кембридж қаласында тұрады.

Ерте өмір және білім

Картер Лондонда өсті, Гарри Картердің ұлы, кітап дизайнері және кейіннен баспа тарихын зерттеуші. Оның анасы масштабты суреттерді дайындаумен айналысты. Картер Оксфордта ағылшын тілі бойынша білім алуды жоспарлағанмен, ол ұлттық қызметке шақырылған құрдастарымен жасқа келгенге дейін бір жыл демалуға кеңес берілді.

Еншеде

Әкесінің арқасында Картер Нидерландыдағы Joh. Enschedé типтік құю фабрикасында бір жылдық тәжірибеден өтуге мүмкіндік алды. Басылым тарихымен ұзақ уақыттан бері келе жатқан, өте ұзақ өмір сүрген компания Enschedé консервативті, бірақ танымал кітап қаріптерін жасаумен танымал болды. Картер П. Х. Радиштің жетекшілігімен металл қаріптерді құю үшін қалыптар жасау әдісі – қолмен қаріп кесуді үйренді. Қолмен қаріп кесу – 1950 жылдарға дейін көп жылдар бойы дамып, жоғалып бара жатқан дәстүрлі қолөнер еді. Картер – бұл техниканы қолданушы, Еуропадағы соңғы адамдардың бірі. Картер осы тәжірибеден ләззат алып, графикалық дизайн және баспа саласында жұмыс істеуге шешім қабылдады.

Лондон мен Нью-Йорк

Картердің тип және графикалық дизайн саласындағы мансабы физикалық металл қаріптен цифрлық қаріпке көшуге сәйкес келді. Картер дәстүрлі қаріп кесу өнерін оқығанмен, оның мансабы металл қаріптердің фотожинақтау арқылы жылдам алмастырылып жатқан кезінде қалыптасты. Бұл көптеген қаріптерді жасау және пайдалану құнын төмендетті, себебі қаріптерді қымбат металл блоктары түрінде емес, пленкаларға сақтауға болатын. Картердің мансабы туралы кітапта, Картерден бірнеше жас үлкен тарихшы Джеймс Мосли олардың өскен кезеңі туралы былай деп жазады: «Монотип классикалық [шрифттері] Британиядағы типографиялық кеңістікті басып алды, олар соншалықты кең таралғандықтан, олардың тамаша сапасы күмәнсіз болғанымен, олардан жалықуға және олар ұсынған қарапайым талғамға қарсы шығуға болатын. Шындығында, 1960 жылға қарай олар бізді ұзақ уақытқа көңілсіз қалдырмауы мүмкін екенін білдік. Металл қаріптердің өлімі, соңғы рет, орын алып отырғандай көрінді». Картер ақырында Лондонға оралып, жеке тәжірибелі дизайнер болып жұмыс істеді. 1961 жылы Картер алған білімін пайдаланып, жартылай қалың қаріптегі Данте шрифтінің өзіндік нұсқасын жасады. Оның ерте туындыларының бірі – 1962 жылдың мамыр айында британдық Private Eye журналы үшін жасаған, бүгінге дейін қолданылып келе жатқан логотипі. Бұрын әр нөмірде логотиптің әрпі әртүрлі болған; ол басылмаған «аты жоқ жасөспірімдік туынды» деп аталған шрифтке негізделген. Ол сондай-ақ Хитроу әуежайы үшін де алғашқы жұмыстар жасады. Кейін Картер «Фотон» фотожинақтау машиналарын таратқан «Кросфилд Электроника» компаниясының типографиялық кеңесшісі болды. Картер Mergenthaler Linotype үшін де көптеген қаріптерді жасады. Linotype компаниясымен жұмыс істеген кезеңде Картер Снелл Раундхэнд сияқты көркем қаріптерді және Белл жүйесінің телефондық анықтамалықтарында пайдалануға арналған, сондай-ақ оның жылдық мерекесін атап өтуге арналған Bell Centennial қаріптерін жасады. 16 ғасыр француз гравері Роберт Гранжонның еңбектеріне сүйене отырып, Картер өткір, жоғары контрастты Galliard қаріптер отбасын құрды. Бұл отбасылық қызығушылыққа сәйкес келді: Картердің әкесі 1950 жылдары Антверпендегі Плантин-Моретус мұражайында Гранжонның түпнұсқа қаріптерін іздестіріп, зерттеген, ал Картер оның жұмысын бақылау үшін бірнеше рет сонда барған. Картердің адаптациясы, мәтіндік мәтінге қарағанда, көрнекі пайдалануға көбірек бағытталған, Гранжонның бастапқы дизайнының кейбір ерекшеліктерін қамтыды, бұл кезеңдегі көптеген бұрынғы қайта жаңғыртулардан ерекшеленді. Картер әкесінің зерттеулері туралы былай деп жазды: «Ол [Кристоф Плантен] типографияның алтын ғасырында жасаған ең жақсы қаріптер жинағының (біраз шатастыруларды ескерсек) және оның қаріптерін жасағандардың есімдерін тізімдеген есептері мен тізімдерімен бірге тамаша жағдайда екенін көрсетуге көмектесті». Картер 1980 жылдары IBM компаниясына тәуелсіз кеңесші ретінде де кеңес берді.

Carter's career in type and graphic design has bridged the transition from physical metal type to digital type. Despite Carter's training in the art of traditional punchcutting, his career developed at a time when metal type was rapidly being displaced by phototypesetting. This reduced the cost of designing and using a wide range of typefaces, since type could be stored on reels of film rather than as blocks of expensively engraved metal. In a book on Carter's career, historian James Mosley, a few years older than Carter, would write of the period of their upbringing:
The Monotype classic [fonts] dominated the typographical landscape in Britain, at any rate, they were so ubiquitous that, while their excellent quality was undeniable, it was possible to be bored by them and to begin to rebel against the bland good taste that they represented. In fact we were already aware by 1960 that they might not be around to bore us for too long. The death of metal type seemed at last to be happening.' Carter eventually returned to London where he became a freelancer. By 1961 Carter was able to use the skills he acquired to cut his own version of the semi bold typeface Dante. An early example of his work is the masthead logo he designed for the British magazine Private Eye in May 1962, still in use. Previously the lettering had been different for the masthead of each issue; it was based on a typeface ('a bit of nameless juvenilia') which was never ultimately published. He also did early work for Heathrow Airport. Carter would later become the typographic advisor to Crosfield Electronics, distributors of Photon phototypesetting machines. Carter designed many typefaces for Mergenthaler Linotype as well. Under Linotype, Carter created well known typefaces including Snell Roundhand, a script typeface and Bell Centennial, intended for use in the Bell System's phone directories and to celebrate its anniversary. Based on the work of Robert Granjon, a 16th century French engraver, Carter created the sharp, high contrast family Galliard. This matched a family interest: Carter's father in the 1950s had indexed and examined original type by Granjon at the Plantin Moretus Museum in Antwerp, and Carter had visited him several times to observe his progress. Carter's adaptation, more intended for display use than for body text, included some eccentricities of Granjon's original design, producing a result unlike many previous revivals of typefaces from the period. Carter wrote of his father's research that it had helped to demonstrate "that the finest collection of printing types made [by Christophe Plantin] in typography's golden age was in perfect condition (some muddle aside) [along with] Plantin's accounts and inventories which names the cutters of his types." Carter also advised IBM as an independent consultant in the 1980s.

Бит ағыны

1981 жылы Картер мен оның әріптесі Майк Паркер Bitstream Inc. құрды. Bitstream-дегі қызметінде Картер Charter сияқты әріптерді жасады және Джон Даунерден Iowan Old Style сияқты басқаларын тапсырыс берді. Bitstream 2012 жылы Monotype компаниясымен сатып алынды.

Картер мен Коун

Картер 1991 жылы Bitstream компаниясынан кетіп, 1992 жылы Шери Коунмен бірге Carter & Cone типтік құю шеберханасын құрды. Картердің соңғы шрифттері ITC, Font Bureau және Monotype сияқты көптеген сатушылар арқылы жарияланды, көбінесе Картер мен Коунның бірлескен жұмыстарымен және Microsoft сияқты компаниялар үшін жасалған жеке дизайндарымен бірге. Картердің соңғы үлгілерінің бірі – серифтік веб-шрифті Georgia, 19 ғасырдың шотланд римдік үлгілерінен шабыттанды. Ол Microsoft компаниясымен байланысқан кезде жұмыс істеп жүрген стильдегі баспа шрифтінің дизайнына негізделген, кейінірек бірнеше жылдан соң Миллер деген атпен шығарылды. 2013 жылы Georgia және Miller шрифттері туралы сөйлеген Картер: «Мен шотланд римдік үлгілерімен таныс едім, олардың бір кезде қаншалықты танымал болғанына және кейін толығымен жоғалып кеткеніне таң қалдым». Картердің көптеген шрифттері нақты техникалық қиындықтарды шешу үшін жасалды, мысалы, алғашқы компьютерлердің тудырған мәселелері. Charter шрифті алғашқы компьютерлердің кішкентай жад көлеміне сыйып қалу үшін дизайн элементтерінің ең аз санын пайдалану мақсатымен жасалды, бірақ бұл мәселе ол дизайсты аяқтағанға дейін шешілді. Оның мансабының басында Bell Centennial шрифті телефондық анықтамалықтарда оқуға ыңғайлы болу үшін жасалды, тіпті арзан қағазға кішкентай өлшемде басылғанда да. Картердің есімімен аталған жалғыз шрифті – Carter Sans. Бұл әр әріптің соңында кеңейетін «глифтік» безсерифтік шрифт. Ол Альбертус шрифтінен шабыттанды, ол Бертольд Вольпе Monotype үшін жасаған танымал британдық шрифт. Картер мансабының басында Вольпемен танысқан және 1980 жылы оның жұмысының ретроспективасы үшін оның аз танымал шрифтілерінің біреуін цифрландыруға көмектескен. Картердің ерекше жобаларының бірі – Гамильтон Вуд типтік және баспа музейі үшін жасалған Van Lanen шрифті. «Латын» стиліндегі үшкір серифтік шрифт, ол цифрлық және ағаш түрінде де шығарылды. Картер бұл туралы жазған мақаласында: «Менің дизайнымдағы шрифттің физикалық нысаны қолға ұстауға болатын болғанына 50 жыл өтті» деп жазды. Сондай-ақ, ол университет баспасының директоры Джон Гэмбеллдің өтініші бойынша университеттің корпоративтік шрифтін, Yale-ді жобалады. Картердің айтуынша, бұл шрифт дизайнындағы алғашқы тәжірибесі болды, онда ол кіші әріптерге қарағанда үлкен әріптерге көбірек назар аударды, өйткені ол ғимараттардағы жазулардың үлкен әріптермен болатынын білген. Картер былай деп жазды:

Carter left Bitstream in 1991 and in 1992 formed the Carter & Cone type foundry with Cherie Cone. Carter's recent typefaces have been published by a range of retailers including ITC, Font Bureau and Monotype, often in collaboration with Carter and Cone, together with his custom designs created for companies such as Microsoft. Of Carter's recent typefaces, the serif web typeface Georgia is inspired by Scotch Roman designs of the 19th century. It was based on designs for a print typeface in the same style Carter was working on when contacted by Microsoft; this would be released under the name Miller some years later. Speaking in 2013 about the development of Georgia and Miller, Carter said, "I was familiar with Scotch romans, puzzled by the fact that they were once so popular and then they disappeared completely." Many of Carter's typefaces were created to address specific technical challenges, for example those posed by early computers. Charter was created to use a minimal number of design elements to fit in a small memory space on early computers, a problem that had expired even before he finished the design. Earlier in his career, Bell Centennial was created to be legible in telephone directories, even when printed on cheap paper at small sizes. Carter's only typeface to bear his name is Carter Sans. It is a 'glyphic' sans serif with flaring towards the end of each letter. It was inspired by Albertus, a popular British typeface created by Berthold Wolpe for Monotype. Carter knew Wolpe early in his career and helped digitize one of his less known typefaces for a 1980 retrospective of his work. One of Carter's more unusual projects was a typeface, Van Lanen, for the Hamilton Wood Type and Printing Museum. A 'Latin' style wedge serif typeface, it was released both in digital form and wood type. In an article on it, Carter noted that it has been "50 years since a type of my design had been in a physical form that I could hold in my hand." He also designed the university's corporate typeface, Yale, at the request of John Gambell, the University Printer. Carter has said that this was the first time in designing a typeface that he focused more on capital than lowercase letters, since he knew that on the building signs the lettering would be in capitals. Carter wrote that:

<blockquote>The signs, whether free standing or attached to walls, reminded me of inscriptions, and this led me to think about the inscriptional origins of Roman caps and the everlasting problem of reconciling capitals with lowercase. For me, the moment when the first true synthesis occurred was in the type of De Aetna. This led me in turn to the Beinecke Library to pore over their copy of the book and its type – the archetype of Roman type for me. On 26 May 2011, he received the Lifetime Achievement Award from the National Design Awards at the White House. He is a member of Alliance Graphique Internationale (AGI), has served as chairman of ATypI, is a member of the board of directors of the Type Directors Club, and is an ex officio member of the board of directors of the Society of Typographic Aficionados (SOTA). Some of Carter's designs are in the collection of the St. Bride Printing Library in London. Carter was appointed Commander of the Order of the British Empire (CBE) in the 2020 Birthday Honours for services to typography and design.

> Белгілер, тік тұрған немесе қабырғаға бекітілген, мені жазуларды еске салды, бұл мені римдік әріптердің жазу тарихы және бас әріптерді кіші әріптермен үйлестірудің мәңгілік мәселесі туралы ойлануға итерді. Мен үшін алғашқы синтез De Aetna шрифтінде болды. Бұл мені Бейнеке кітапханасына кітаптың көшірмесін және оның шрифтін зерттеуге әкелді – мен үшін римдік шрифттердің архетипі.

2011 жылдың 26 мамырында ол Ақ үйден Ұлттық дизайн сыйлығының «Өмір бойы жетістіктері үшін» сыйлығын алды. Ол Alliance Graphique Internationale (AGI) мүшесі, ATypI төрағасы, Type Directors Club директорлар кеңесінің мүшесі және Society of Typographic Aficionados (SOTA) директорлар кеңесінің құзіретті мүшесі. Картердің кейбір дизайндары Лондонның Сент-Брайд баспа кітапханасының қорында сақталады. Картер 2020 жылғы туған күніне орай типография және дизайн саласындағы қызметі үшін Британ империясы орденінің командирі (CBE) болып тағайындалды.