Кіріспе
Адамды жазуға немесе сурет салуға итермелейтін психологиялық жағдай. Гиперграфия – жазуға немесе сурет салуға күшті құштарлықпен сипатталатын мінез-құлық жағдайы. Гиперграфияның түрлері жазу стилі және мазмұны бойынша әртүрлі болуы мүмкін. Бұл эпилепсия және Гешвинд синдромы кезінде уақытша лобтың (сопақша жаңқасының) өзгеруімен байланысты симптом. Уақытша лоб эпилепсиясы салдарынан зақымданған кезде гиперграфияға әсер ететін құрылымдар – гиппокамп және Верникке аймағы. Уақытша лоб эпилепсиясынан басқа, гиперграфияны тудыруға болатын химиялық себептер де болуы мүмкін.
Hypergraphia is a behavioral condition characterized by the intense desire to write or draw. Forms of hypergraphia can vary in writing style and content. It is a symptom associated with temporal lobe changes in epilepsy and in Geschwind syndrome. Structures that may have an effect on hypergraphia when damaged due to temporal lobe epilepsy are the hippocampus and Wernicke's area. Aside from temporal lobe epilepsy, chemical causes may be responsible for inducing hypergraphia.
Жазу стилі
Американдық неврологтар Стивен Уаксман мен Норман Гешвинд 1970 жылдары гиперграфияны алғаш рет сипаттады. Бір зерттеуге қатысқан науқас ұстамадан кейін бес жыл бойы бас ішінде үздіріксіз рифмалар естігенін және оларды жазып алуға зәру болғанын айтты. Науқас өлеңмен сөйлемеді, сондай-ақ поэзия оқымады. Бұл науқастың тілдік қабілеті мен психикалық жағдайы қалыпты болды, тек электроэнцефалограммада оң жақ шaqырлары тіркелді. Науқас оң жартышарлық эпилепсиямен ауырады. Басқа зерттеулердің функционалдық МРТ сканерлері рифмалық мінез-құлықтың сол жартышарда пайда болатынын көрсетсе, Мендес оң жартышардың ұстамадан кейінгі белсенділігінің төмендеуі сол жартышарда жазу және рифмалау қабілеттерін босатуға мүмкіндік беретінін ұсынды. (сондай-ақ Дайан Харвуд) гиперграфиясын кең көлемді мақалалар мен кітаптар жазуға пайдаланады, бірақ көптеген науқастар мазмұнды жазбалар жасамайды. Флаэрти гиперграфияны уақытша лоб функциясының төмендеуінің нәтижесі ретінде сипаттайды, бұл алдыңғы лобтың идеялар мен тілді құруын тежейді, "кейде сапасы есебінен". Уақытша лоб эпилепсиясымен және гиперграфияны тудыратын басқа да аурулармен ауруханаға жатқан науқастар естеліктер мен тізімдерді (әсіресе сүйікті әндерін) жазып, түстерін егжей-тегжейлі және ұзақ жазды. Бір жағдайда науқас тіпті кері бағытта жазған, сондықтан жазуды түсіну үшін айна қолдану қажет болды. Композитор Роберт Шуман жоғары шығармашылық кезеңдерде қарындасы Клараға көптеген ұзақ хаттар жазды; сонымен қатар, Винсент ван Гогтың сурет салу кезіндегі хат алмасуы айтарлықтай көбейді.
Себептер
Кейбір зерттеулер гиперграфияны екіполярлық бұзылыс, гипомания және шизофрениямен, сондай-ақ химиялық себептермен байланысты екенін көрсетеді.
Сырдың эпилепсиясы
Гиперграфия алғаш рет уақытша бөлігінің эпилепсиясының бір белгісі ретінде зерттелді, бұл шамадан тыс нейрондық белсенділіктен туындаған қайталама ұстамалардың жағдайы, бірақ пациенттер арасында жиі кездесетін симптом емес. Уақытша бөлігінің эпилепсиясы бар пациенттердің 10 пайызынан да азы гиперграфияның сипаттамаларын көрсетеді. Уақытша бөлігінің эпилепсиясы бар пациенттерде жазу әрекетіне кедерес келтіргенде тітіркену, дискомфорт немесе үрейлену сезімі күшейеді. Жазуды тоқтату кезінде мұндай реакцияларды байқау гиперграфияның мәжбүрлі жағдай екенін көрсетеді, нәтижесінде жазуға құштарлық пайда болады. Уақытша бөлігінің эпилепсиясы фронтотемпоральды байланыстарға әсер етуі мүмкін, соның салдарынан жазуға деген құштарлық алдыңғы бөлікте артады, алды-алды және алдыңғы моторлық қабық жазуды жоспарлайды, содан кейін моторлық қабық (орталық жарықтың жанында орналасқан) жазудың физикалық әрекетін орындайды. Шындығында, уақытша бөлігінің эпилепсиясы маниялық симптомдармен қатар жүрсе гиперграфияны тудыруы мүмкін. Депрессия жазудың көбеюімен байланысты болғанымен, депрессияға шалдыққан көптеген жазушылар депрессия кезінде аз жазады, ал жоғары өнімділік кезеңдері депрессия аяқталғаннан кейін немесе аралас көңіл-күй күйінде көңіл-күйдің жақсаруымен сәйкес келеді. Бұл зерттеулер нейрондық синапстар арасындағы допамин деңгейі мен пациенттің шығармашылық деңгейі арасында тікелей байланыс бар екенін көрсетеді. Допамин агонистері синапстар арасындағы допамин деңгейін арттырады, бұл шығармашылықтың жоғары деңгейіне әкеледі, ал допамин антагонистері үшін керісінше. Бір жағдайда донепезил қабылдаған пациент көңіл-күйі мен энергия деңгейінің жоғарылауын сезінген, бұл гиперграфияға және басқа да сөйлеу формаларына (мысалы, ән айтуға) әкелді. Бұрын донепезил қабылдап, манияға шалдыққан тағы алты жағдай тіркелген. Бұл пациенттерде деменция, ми аневризмасынан туындаған танымдық бұзылу, екіполярлы I тәртібі және/немесе депрессия да болды. Зерттеушілер донепезилдің мания мен гиперграфияны неге тудыратынын білмейді. Бұл ацетилхолин деңгейінің жоғарылауынан туындауы мүмкін, бұл мидағы басқа нейротрансмиттерлерге әсер етеді. Алдыңғы бөліктің ерекше белсенді аймағы – Экснер аймағы, ол премоторлық қабықта орналасқан. Вернике аймағындағы зақымданулар (сол жақ уақытша бөлігінде) сөйлеуді күшейтеді, бұл кейде жазуда көрініс табуы мүмкін. Эпилепсия тудырған гиперграфия әдетте тілдік аймақтарда мидың сол жарты шарымен байланысты, ал зақымданулар мен басқа ми зақымдануларымен байланысты гиперграфия көбінесе мидың оң жарты шарында пайда болады. Мидың оң жағындағы зақымданулар гиперграфияны тудыруы мүмкін, өйткені олар мидың сол жағындағы тілдік функцияларды тежеуге қабілетті.
Қоғам және мәдениет
Гиперграфия 1999 жылы Алвин Ридлидің әйелі Вирджиния Ридлиді түрмеге қамау және өлтіру ісі бойынша сотта қарастырылған басты мәселелердің бірі болды. Жұмбақ әйел төсегінде көз жұмды, себебі көрінерінде тұншығып қалғандай болды. Ол 27 жыл бойы АҚШ-тың Джорджия штатындағы Рингголд қалашығында өз үйінен тысқары шықпай, уединода өмір сүрді. Оның 10 000 беттік күнделігі, оның эпилепсиямен ауырғанын және өз еркімен үйде қалуын куәландырып, күйеуінің ақталуына септігін тигізді. Гиперграфияның әсеріне ұшыраған тағы бір суретшілер қатарында Винсент ван Гог, Федор Достоевский және Роберт Бернс есімдері бар. "Алиса керемет елде" авторы Льюис Кэрролл да осы жағдайға тап болған, өмірі бойы әртүрлі форматта 98 000-нан астам хат жазған. Олардың кейбіреулері кері, ребус түрінде немесе белгілі бір үлгімен жазылған, мысалы, "Алисадағы тышқанның әңгімесі". Элеонора Элис Берфорд, Жан Плейди, Виктория Холт, Филиппа Карр, Элеонора Берфорд, Эльбур Форд, Кэтлин Келлоу, Анна Персиваль және Эллалис Тейт сияқты әртүрлі псевдонимдермен жазған, өзін тоқтаусыз жазатын адам деп сипаттады. Шотланд әдебиетінің ардагері деп саналатын Наоми Митчисон, 90-нан астам тарихи және ғылыми-фантастикалық, саяхат және автобиографиялық кітаптар жазып, тоқтаусыз жазатын автор ретінде танылды.