Кіріспе

1997 жылы британдық жазушы Артур Кларктың ғылыми-фантастикалық романы. 3001: Соңғы саяхат – 1997 жылы жазылған, британдық жазушы Артур Кларктың ғылыми-фантастикалық романы. Бұл Кларктың "Ғарыш саяхаты" сериясының төртінші және соңғы кітабы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман қысқаша прологпен басталады, онда қара монолиттерді жаратқан биоформалар – «Тұңғыш Туылғандар» деп аталады. Олар «алғашқы шұбаттан» пайда болып, миллиондаған жылдар бойы ғарышқа саяхаттайтын түрге айналды. Ең бағалысы – «ақыл» екенін түсінген олар, қайда барса да ақылды түрлердің эволюциясын ынталандырып, олардың тірі қалу мүмкіндігін арттырды. Жерге келгеннен кейін Тұңғыш Туылғандар кеңістік пен уақытқа өзін ендірудің жолын тапты, яғни өлімсіз болды. Ал монолиттер, жаратушыларынан ұмытылғандай, жоғары деңгейге көтерілгенде, өздерінің қарамағындағыларды күзетуді жалғастырды. «3001» романы 2001 жылғы «Ғарыш Одиссеясы» фильмінде HAL 9000 компьютері өлтірген астронавт Фрэнк Пулдің оқиғаларын баяндайды. Бір мыңжылдықтан кейін Пулдің мұздатылған денесі Койпер белдеуінде «Голиаф» атты кометаларды жинаушы ғарыш буксирімен табылып, қайта тірілді. Пул 3001 жылы Жер туралы білу үшін үйге әкелінеді. Оның ерекшеліктерінің ішінде BrainCap – ми-компьютер интерфейсі технологиясы; генетикалық инженериямен жасалған динозавр қызметшілер; және экватордың айналасында орналасқан төрт алып ғарыш лифтілері бар. Адамдар сондай-ақ Юпитердің Ганимед және Каллисто серіктерін отарлап алды. 1999 жылы Айдан табылған қара монолит 2006 жылы Жерге әкелінді және Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымы ғимаратының алдына орнатылды. Пул 3001 жылғы қоғамға еніп, бірақ досы оны Еуропаға, монолит адамзатты тыйып кеткен өмірдің алғашқы ошағына қайта баруға шақырады. Ол сол жерге алғаш рет баруға рұқсат алған адам болуы мүмкін деп есептеледі. Еуропада оны Дэвид Боуман мен HAL 9000 компьютері қарсы алады, олар қазір монолиттің есептеу матрицасында сақталған цифрлық тіршілік формаларына айналған – Halman. Кейінгі әңгімелерде ол монолиттердің өздері механизмдер екенін, белгісіз жоғары монолитке немесе мүмкін тіршілік формаларына, шамамен 450 жарық жылы қашықтықта жауап беретінін біледі. Отыз жылдан кейін Пул үйленеді және Еуропаны бақылауға жауапты шағын топтың мүшесі болады. Halman онымен байланысып, 2010 жылғы «Одиссея 2» және 2061 жылғы «Одиссея 3» оқиғаларынан кейін Юпитер монолиті жоғары монолитке алғашқы байланыстан кейін адамзат туралы есеп жібергенін ескертеді. Бұл есеп 20 ғасырдағы соғыстардан кейін жасалғанына байланысты, Halman 900 жылдық сапардан кейін алынған жауапта адамзатты жою туралы нұсқаулар бар деп санайды, себебі олар түр ретінде сәтсіздікке ұшырады. Монолитке физикалық зиян келтіре алатынына сенімді емес, Еуропа тобы оны компьютерлік вируспен жұқтыруға шешім қабылдайды. Пул Halman-нан Трояндық жылқы ретінде әрекет етіп, вирусты монолитке орналастыруын сұрайды, онда ол орындалады. Мұндай вирустар Айдағы өте қауіпсіз сақтау орындарында сақталады. Еуропа тобы Halman мен монолиттегі басқа тіршілік формаларының өздерін жүктеуіне және монолит істен шыққанда құтылуына мүмкіндік беру үшін Европаға петабайттық 3D-холографиялық сақтау құрылғысын қалдыруға келіседі. Монолитке адамзатты жою туралы бұйрық беріледі және ол көбейе бастайды, содан кейін миллиондаған монолиттер екі каскадты экран құрады, олар Күн сәулесі мен жылудың Жерге және оның колонияларына жетуіне кедергі келтіреді, бірақ вирустың салдарынан монолиттердің барлығы тез ыдырайды. Монолиттерді жасағандардың оны жоюға жауабы кемінде 900 жылдан кейін болады. Halman мен басқа тіршілік формалары бар, бірақ вирусқа жұқтырған петабайттық сақтау құрылғысын ғалымдар кейіннен Пико тресторында бекітеді. Әңгіменің соңында Пул және басқа адамдар Европаға келіп, алғашқы европалықтармен бейбіт қарым-қатынас орнату үшін келеді. Монолитті жасағандар «Соңғы күндерге» дейін адамзат тағдырын шешпейді деген мәлімдеме жасалады.

Негізгі кейіпкерлер

Фрэнк Пул: 3001 романының басты кейіпкері Фрэнк Пул, «Дискавери» миссиясы кезінде ХАЛ-мен өлтірілгеннен кейін мың жыл өткен соң, аса дамыған медицинаның көмегімен қайта тірілді. Доктор Индра Уоллес: ХХІ ғасырдың басындағы тарих саласындағы маман, Уоллес Пулге мәдени тұрғыдан жетекшілік етеді. Халман: Бұрын HAL 9000 және Дейв Боуман болған екі құбылыстың бірігуінен пайда болған Халман, роман барысында Пулмен әртүрлі кезде байланысып, монолиттердің адамзатқа кері баға беру мүмкіндігі туралы ескертеді.

Кіші әріптер

Димитри Чандлер: "Голиаф" кемесінің капитаны Чандлер Күн жүйесінің сыртқы бөлігінен мұздық материалдарды өндіріп алады, олар баяу ішкі Күн жүйесіне қарай итемеленеді, соның арқасында ұзақ мерзімді терраформация арқылы ішкі планеталарды өмір сүруге жарамды етуге болады. Профессор Андерсон: Медицина докторы Андерсон Пулді қайта жандандырған медициналық команданы басқарады және Индра Уоллеспен бірлесіп Пулдің жазылуына көмектеседі, сондай-ақ оның болашақ әлемге оянғандағы мәдени дүрбелеңін басқаруға жұмыстайды. Доктор Стивен Дель Марко: Романның шалқар өткен шағында болашақта (2513 жылы) тірі қалған Дель Марко Африкада TMA 0-ны тапқан: Жердегі монолит, ол жүздеген жыл бұрын, 2001 жылы табылған Ай монолитімен сәйкес келеді. Доктор Теодор "Тед" Хан: Ганимед тұрғыны доктор Хан дінді жек көреді, оны психикалық ауру деп санайды.

Бейімделулер

2000 жылы Yahoo! MGM және актер/режиссер Том Хэнкс 2061: Одиссея Үш және 3001: Соңғы Одиссея фильмдерін бейімдеу мүмкіндігін талқылап жатқандарын хабарлады, сонда Хэнкс 3001 фильмінде Франк Пул рөлін ойнауы тиіс болған. 2001 жылы жоба бойынша жаңа мәліметтерде одан әрі даму болмағаны айтылды. 2014 жылдың 3 қарашасында АҚШ-тың Syfy телеарнасы 3001: Соңғы Одиссея мини-сериалын өндіріске беруге тапсырыс бергенін хабарлады, оның 2015 жылы көрсетілуі жоспарланған. Мини-сериалдың атқарушы продюсерлері Ридли Скотт, Дэвид В. Цукер және Стюарт Бити болды; соңғысы негізгі сценарий авторы болады. Кларк пен 2001: A Space Odyssey режиссері Стэнли Кубриктің өкілдері "толық қолдау көрсеткендерін" хабарлады, бірақ олардың қатысу деңгейі сол кезде белгісіз болды. 2016 жылдың ақпан айында Syfy телеарнасының Prototype телепилоты туралы баспасөз хабарламасында Final Odyssey сериалдарының ішінде басқа да жобалар әзірленуде екені айтылды.