Кіріспе

Америкалық центризм, сондай-ақ АҚШ центризмі деп те аталады, – Америка Құрама Штаттарының мәдениеті басқа елдердің мәдениетінен артық деп санауға немесе шетелдік мәдениеттерді американдық мәдени үлгілер бойынша бағалауға бейімділік. Бұл әлемді АҚШ-қа тым көп назар аударатын көзқараспен қарау тәжірибесі, онда американдық мәдениеттің басымдығына саналы немесе санасыз сенім бар. Бұл терминді американдық ерекшелікпен шатастырмау керек, ол – Америка Құрама Штаттарының басқа елдерден сапалық жағынан өзгеше екенін білдіреді және көбінесе АҚШ басқа елдерден жоғары тұрады деген түсінікпен байланысты.

Тарих

Америкацентризм туралы зерттеулер идеологиялық жүйенің тарихи шығу тегін АҚШ тәуелсіздігі орнағаннан кейінгі 1700-ші жылдардың соңына дейін сабап көрсетеді. Америкацентризм – жаңадан құрылған АҚШ-тың еркіндік пен демократия идеяларын қастерлеген еуроцентризмнен ауытқу ретінде қарастырылады. Мұндай зерттеулер бастапқыда географ Ричард Питтің 1980-ші жылдардағы Джим Блауттың еуроцентризм туралы зерттеулеріне негізделген, ал ол 2005 жылы жарияланған «Еуроцентризмнен американизмге» атты мақаласында бұл терминді енгізді. Америкацентризмнің тағы бір мысалы – компаниялардың басқа нарықтарға қарағанда АҚШ нарықтарына басымдық беруі. Көбінесе АҚШ-тан тыс жерде өндірілген және жасалған өнімдер де америкалық деп таныстырылады. Еуропалық комиссияның мәлімдемесіне сәйкес, интернет басқаруы (әсіресе ҰҚА-мен байланысты) тым Америкацентристік. Олар басқарудағы американдық компания ICANN-ның үлкен рөлін сынады. Ағылшын тіліндегі Уикипедия АҚШ ағылшын тіліндегі дереккөздерге, тілге және орфографияға ерекше көңіл бөлуіне байланысты Америкацентристік жүйелік қисындыққа ұшырады.

Әлеуметтік әділдік

Америкацентризмді сынаушылар бұл идеологияны халықтар немесе ұлттар арасындағы түсініспеушіліктерден қауіптену, ал кейбір жағдайларда қатыгез нәсілдік қақтығыстарға немесе тіпті соғыстарға ұласу деп түсіндіреді. Олардың пікірінше, бұрмаланған Америкацентризм нәсілшілдікке ұқсатуға, хаос тудыруға немесе қарулы қақтығыстарды қоздыруға әкелуі мүмкін. Америка саясатын сынаушылар бұл терминді теріс мағынада қолданып, американдық үкіметтің өзінің кемшіліктеріне қатысты білдей, ұлтшылдық көңілсіздігін көрсетуді айтады, сондай-ақ бұл идеологияның жақтастары халықаралық қатынастарды бұрмалауы мүмкін екеніне ескертеді.