Галилео зондын ұшырған STS-34 миссиясы

Кіріспе

1989 жылы Галилео ғарыш зондын орналастыру үшін американдық ғарышкерлер ұшқан ғарыш миссиясы.

STS-34 – NASA ғарыш айлағының «Атлантис» көмегімен жүзеге асырылған миссиясы болды. Бұл жалпы айлақтардың 31-ші миссиясы және «Атлантис» үшін бесінші ұшу сапары еді. STS-34 1989 жылдың 18 қазанында Флорида штатындағы Кеннеди ғарыш орталығынан ұшырылып, 1989 жылдың 23 қазанында Калифорния штатындағы Эдвардс әуе базасына қонды. Миссия барысында Юпитер планетасына бағытталған Галилео зонды ғарышқа жіберілді.

Экипаждың отыру орындары

Орынды таңдау, ұшыру, қону. 1–4 орын Ұшу палубасында. 5–7 орын Ортаңғы палубада. S1 Уильямс Уильямс S2 МакКалли МакКалли S3 Люсид Бейкер S4 Чанг Диас Чанг Диас S5 Бейкер Люсид.

Миссияның қысқаша мазмұны

Атлантис 1989 жылғы 18 қазанда сағат 12:53:40-та Кеннеди ғарыш орталығының 39B ұшыру кешенінен ұшып шықты. Ол жүк бөлімінде Юпитерге бағытталған Галилей ғарыш кемесін алып жүрді. Обратный отсчет T минус 5 минутта 3 минут 40 секундқа кешіктірілді, себебі Трансокеандық авариялық қону (TAL) орнының өзгеруіне байланысты борттық компьютерді жаңарту қажет болды. TAL орны Мароккодағы Бен-Герир әуе базасынан Испаниядағы Сарагоса әуе базасына ауыстырылды, себебі Бен-Герирде қатты жаңбыр жауды. Ұшыру бастапқыда 1989 жылғы 12 қазанда, 41 күндік ұшыру кезеңінің бірінші күні жоспарланған еді, бұл кезеңде планеталар Юпитерге тікелей ұшу үшін дұрыс орналасқан болатын. Ұшыру 1989 жылғы 17 қазанына ауыстырылды, себебі Space Shuttle No. 2 қозғалтқышының басқару құрылысында ақаулық анықталды. Ол қайтадан 1989 жылғы 18 қазанына дейін кейінге қалдырылды, өйткені Кеннеди ғарыш орталығының шаттл қону алаңында жаңбыр жауды. Ауа райы жағдайы ұшыруды тоқтату қажет болған жағдайда, ұшыру орнына қайта оралу (RTLS) үшін ұшыру міндеттемелерінің критерийлерін бұзды. Басты жүк – Галилей ғарыш кемесі және оған қосылған Инерциялық жоғарғы сатысы (IUS) – Юпитерге сәтті жіберілді. STS 34 – бұл планеталық ғарыш кемесін ұшырған екінші шаттл рейсі, алғашқысы STS 30 болды, ол Магеллан ғарыш кемесін ұшырды. Галилей Күн жүйесінің сыртқы планетасының орбитасына шыққан және сыртқы планетаның атмосферасына енген алғашқы ғарыш кемесі болды. Сондай-ақ, ғарыш кемесі Юпитер жүйесін ұзақ мерзімді байқау және Юпитер атмосферасынан алғашқы тікелей үлгілер алу, сондай-ақ алғашқы астероидтардың жанынан өту жоспарланған. Ұшу кезінде бірнеше аномалиялар орын алды, бірақ олардың ешқайсысы миссияға елеулі әсер етпеді. 1989 жылғы 22 қазанда газ генераторының отын сорғысы жүйесі А, қосалқы қуат блогының (APU) 2 жылытқыштары жүйенің жоғарғы шектерінде қайта іске қосылмаған кезде шаттл экипажы дабылға келді. Орбиталық аппаратты салқындатуға арналған Flash Evaporator жүйесімен де және миссияның қалған бөлігіне жабық қалдырылған криогендік оттегі коллекторының 2-ші клапанымен де кейбір ұсақ проблемалар болды. Hasselblad камерасы екі рет істен шығып, қосалқы камераны пайдалануға тура келді. Чанг Диас өзінің екінші ұшуын бұрынғыдан гөрі "тыныш" деп сипаттады. Ұшыру кезінде наразылық білдіргендер Галилей ғарыш кемесіне қуат беру үшін бортында ядролық құрылғысы бар болғандықтан, ұшуға қарсы шықты. Сондай-ақ, ол орбитада үш рет ақаулықтарға байланысты ұшуды тоқтатуға жақын болғанын, бірақ балама ретінде Сенегалдағы әуежайға ядролық құрылғымен қонуға тура келетінін ескеріп, оны жалғастырғанын айтты, бұл астронавттың пікірінше "халықаралық оқиғаға" әкелуі мүмкін еді. Галилейді ұшыру миссияның тағы бір қиын бөлігі болды, өйткені оның сәттілікке жеткені үшін бар болғаны алты секунд уақыты болды. 1989 жылғы 21 қазанда Коста-Рика президенті доктор Оскар Ариас Коста-Риканың тумасы Чанг Диаспен испан тілінде сөйлесіп, арнайы телефон желісі арқылы экипаждың басқа мүшелерін құттықтады. Ариас Чанг Диасқа: "Сіз Коста-Риканың және жалпы Латын Америкасының атын биікке көтеріп отырсыз", - деді. Чанг Диас сондай-ақ Коста-Рика тыңдаушыларына испан тілінде миссияның мақсаттарын түсіндірді. Қонудың күтілетін уақытында күшті жел болжамдалғандықтан, қону екі орбитаға ертерек, 1989 жылғы 23 қазанда сағат 12:33:00 EDT-ге ауыстырылды. Атлантис 4 күн, 23 сағат, 39 минут және 20 секундке созылған миссиядан кейін Калифорния штатындағы Эдвардс әуе базасының 23-ші ұшу жолағына қонды.

Atlantis lifted off from Launch Complex 39B, Kennedy Space Center (KSC), at 12:53:40 EDT on October 18, 1989. It carried the Jupiter bound Galileo spacecraft in its cargo bay. The countdown was delayed at T minus 5 minutes for 3 minutes and 40 seconds to update the onboard computer for a change in the Transoceanic Abort Landing (TAL) site. The TAL site was changed from Ben Guerir Air Base, Morocco, to Zaragoza Air Base, Spain, because of heavy rain at Ben Guerir. The launch was originally targeted for October 12, 1989, the first day of a 41 day launch period during which the planets were properly aligned for a direct flight to Jupiter. The liftoff was rescheduled for October 17, 1989, to replace a faulty main engine controller for Space Shuttle Main Engine No. 2. It was postponed again until October 18, 1989, because of rain showers within of Kennedy Space Center's Shuttle Landing Facility. The weather conditions were in violation of the launch commit criteria for a Return To Launch Site (RTLS) landing in the event of an aborted flight. The primary payload, the Galileo spacecraft with its attached Inertial Upper Stage (IUS), was successfully deployed on its journey to Jupiter. STS 34 was only the second shuttle flight to deploy a planetary spacecraft, the first being STS 30, which deployed the Magellan spacecraft. Galileo became the first spacecraft to orbit an outer Solar System planet and to penetrate the atmosphere of an outer planet. Also, the spacecraft was scheduled to make the first extended observations of the Jovian system and first direct sampling of Jupiter's atmosphere, as well as the first asteroid flybys. Several anomalies occurred during the flight, but none had a major impact on the mission. On October 22, 1989, an alarm woke the shuttle crew when the gas generator fuel pump system A heaters on Auxiliary Power Unit (APU) 2 failed to recycle at the upper limits of the system. There were also some minor problems with the Flash Evaporator System for cooling the orbiter, and the cryogenic oxygen manifold valve 2, which was left closed for the rest of the mission. A Hasselblad camera jammed twice, and a spare camera had to be used. Chang Díaz described his second flight as much more "subdued". Demonstrators protested at launch time against the flight because it had a nuclear device on board to power the Galileo spacecraft. He also said they almost aborted the flight in orbit three times because of malfunctions, but continued because the alternative was to land with the nuclear device at an airport in Senegal, which could have caused an "international incident", according to the astronaut. He identified the deployment of Galileo as another tricky part of the mission as he only had a tight six second opportunity to succeed. On October 21, 1989, Costa Rican President Dr. Óscar Arias talked in Spanish with Chang Díaz, a native of Costa Rica, and greeted the other crew members via a special telephone linkup. Arias told Chang Díaz, "You raise high the name of Costa Rica and Latin America in general". Chang Díaz also explained the mission's objectives in Spanish to Costa Rican listeners on the ground. Because of high winds predicted at the nominal landing time, the landing was moved two orbits earlier to 12:33:00EDT on October 23, 1989. Atlantis landed on Runway 23 at Edwards Air Force Base, California, after a mission duration of 4days, 23hours, 39minutes, and 20seconds.

Пайдалы жүктеме және тәжірибелер

Миссияның басты міндеті – Galileo ғарыш кемесін оған тіркелген IUS күшейткішімен бірге орналастыру болды. 1989 жылғы 18 қазанда сағат 19:15 EDT-де, ұшырылғаннан кейін алты сағаттан сәл астам уақыт өткен соң, IUS жоспарланғандай жұмыс істеді және алты жылдық Юпитер сапарының бірінші кезеңінде Галилеоны Венераға сәтті жіберді. Ғарыш кемесі 20:20 EDT-де Венераға бағытталған орбитаға енгізілді және 47 минуттан кейін IUS-тан ажыратылды. Галилеоға Күн жүйесінің ішкі бөлігінен Юпитерге, сыртқы жүйеге қарай жылдамдау үшін Венерадан, Жерден, содан кейін тағы да Жерден үш рет гравитациялық көмек қажет болды. Бұл траектория 951 Гаспра және 243 Ида астероидтарын да бақылауға мүмкіндік берді. Галилео екі негізгі бөліктен тұрды: сегіз жыл бойы Юпитер мен оның ең ірі төрт серігін зерттеген орбиталық аппарат және газ гигантының қысымы мен температурасынан жойылғанға дейін Юпитер атмосферасына түсіп, тікелей сынамалар алған зонд. Галилео ғарыш кемесімен қатар, "Атлантис" жүк бөлімінде "Шаттл" ғарыш кемесімен жүргізілген "Күн сәулесінің ультракүлгін шағылысуы" (SSBUV) экспериментіне арналған екі контейнер орналасқан еді. SSBUV, STS 34 рейсінде алғаш ұшты, ол NASA-ның еркін ұшатын спутниктердегі озонды зерттеу құралдарының калибровкасын тексеру және атмосфералық озон мен күн сәулеленуі туралы деректердің дұрыстығын растау үшін әзірленген. Эксперимент сәтті аяқталды. STS 34 тағы бес орталық бөлімдегі эксперименттерді жүргізді, олардың барлығы сәтті деп танылды, соның ішінде 3M компаниясының NASA-мен бірлескен келісім бойынша демеушілік еткен Полимер морфологиясы (PM) эксперименті. PM эксперименті орбитада полимерлердің әртүрлі түрлерінің балқып, қайта қатаюын бақылауға арналған. Бұрынғы шаттл миссияларында қолданылған Мезомасштабты молния эксперименті (MLE) жоғарғы атмосферадағы ірі молнияның визуалды сипаттамаларын зерттеді. Ұшқыштар студенттік мұз кристалдарын өсіру экспериментін сәтті аяқтады. Эксперименттің алғашқы іске қосылуы кристалдарды өндірмеді, себебі судың салқындауы салқындату тақтасында мұз шлагын құрады. Ұшқыштар экспериментті тоқтатты, мұздың еруіне мүмкіндік берді, содан кейін сұйықтықты қайта таратып жіберді. Бірнеше кристал пайда болды. 1989 жылғы 22 қазанда Лусид пен Бейкер миссия кезінде орбитада өсірілген жүгері көшеттерінің сынамаларын мұздату арқылы өсімдіктердегі өсу гормонының концентрациясы мен таралуына қатысты экспериментті аяқтады. Кабинада экипаж STS 29 рейсінде соңғы рет қолданылған IMAX (70 мм) камерасын пайдаланды. Вернер Герцогтың 2005 жылғы "Жабайы көк кеңістік" фильмінде осы сапар кезінде түсірілген кадрлар көрсетілді. Чанг Диас және дәрігер Бейкер Бейкердің көз алмасының торлы қабығындағы тамырлар мен артерияларды суретке түсіріп, бейнеге түсірді, бұл бас қысымы мен қозғалыс ауруы арасындағы байланыс туралы ақпарат беруге мүмкіндік беретін егжей-тегжейлі өлшемдерді жасады. Бейкер сонымен қатар ғарышта қозғалыс ауруына қарсы дәрілердің тиімділігін сынады.

The mission's primary task was to deploy the Galileo spacecraft with its attached IUS booster. Deployment occurred on schedule at 19:15 EDT on October 18, 1989, slightly more than six hours after launch, and the IUS successfully boosted Galileo toward Venus on the first leg of its six year journey to Jupiter. The spacecraft was injected on a Venus transfer orbit at 20:20 EDT, and separated from the IUS 47 minutes later. Galileo required a triple gravity assist – from Venus, Earth, and then Earth again – to propel it from the inner part of the Solar System to Jupiter in the outer system. The trajectory made it possible to also observe asteroids 951 Gaspra and 243 Ida. Galileo had two major components: an orbiter which examined Jupiter and its four largest moons for eight years, and a probe which descended into the Jovian atmosphere to take direct samplings before being destroyed by the gas giant's heat and pressure. Besides the Galileo spacecraft, Atlantis''' payload bay held two canisters containing the Shuttle Solar Backscatter Ultraviolet (SSBUV) experiment. SSBUV, which made its first flight on STS 34, was developed by NASA to check the calibration of the ozone sounders on free flying satellites, and to verify the accuracy of atmospheric ozone and solar irradiance data. The experiment operated successfully. STS 34 carried a further five mid deck experiments, all of which were deemed successful, including the Polymer Morphology (PM) experiment, sponsored by the 3M company under a joint endeavor agreement with NASA. The PM experiment was designed to observe the melting and resolidifying of different types of polymers while in orbit. The Mesoscale Lightning Experiment (MLE), which had been flown on previous shuttle missions, observed the visual characteristics of large scale lightning in the upper atmosphere. The crew successfully troubleshot a student experiment on ice crystal growth. The experiment's first activation did not produce crystals because the supercooled water formed an ice slag on the cooling plate. The crew turned the experiment off, allowing the ice to thaw, and then redispersed the liquid. Several crystals formed. On October 22, 1989, Lucid and Baker completed the Growth Hormone Concentration and Distribution in Plants experiment by freezing samples of corn seedlings grown in orbit during the mission. In the cabin, the crew operated an IMAX (70 mm) camera, last flown on STS 29. Werner Herzog's 2005 film The Wild Blue Yonder'' featured footage filmed on the flight. Chang Díaz and Baker, a medical doctor, performed a detailed supplementary objective by photographing and videotaping the veins and arteries in the retinal wall of Baker's eyeball to provide detailed measurements which might give clues about a possible relationship between cranial pressure and motion sickness. Baker also tested the effectiveness of anti motion sickness medication in space.

Ояту қоңырауы

NASA "Жетіздер" жобасы кезінде астронавттарға музыка ойнау дәстүрін бастады және алғаш рет "Аполлон-15" миссиясында ұшқыштар экипажын ояту үшін музыка қолданды. Әрбір таңдау арнайы жасалады, көбінесе астронавттардың отбасылары таңдайды, және әдетте экипаж мүшесінің бірі үшін ерекше мағынаға ие болады немесе олардың күнделікті жұмысына қатысты келеді. Ұшу күні Әнші/Композитор Ойналған күні 2-ші күн "Hail Purdue" Дональд Э. Уильямс 3-ші күн Оклахома университетінің күрес әні Шэннон В. Люсид 4-ші күн "Bohemian Rhapsody" Queen 5-ші күн "Centerfield" Джон Фогерти 6-шы күн "Fly Like an Eagle" Steve Miller Band