Кіріспе

1991 жылы Комптон гамма сәулелері обсерваториясын орнату үшін америкалық экипажбен жасалған ғарышқа ұшу. STS-37 – NASA ғарыш кеңістігіне жасаған отыз тоғызыншы миссия және «Space Shuttle Atlantis» ғарыш кемесінің сегізінші рейсі. Бұл миссияның басты мақсаты Комптон гамма сәулелері обсерваториясын (CGRO) орбитаға шығару болды. Бұл обсерватория «Ұлы обсерваториялар» бағдарламасының екіншісі болып табылады, аталған бағдарламаға көрінетін спектрдегі Хаббл ғарыш телескобы (HST), Чандра рентген обсерваториясы (CXO) және инфрақызыл Спитцер ғарыш телескобы да кіреді. Миссия барысында екі рет ғарышқа шығылып, 1985 жылдан бері алғашқы рет осы секілді жұмыс жүзеге асырылды.

Экипаждың отыру орындары

Орын Launch Landing Орын 1–4 Ұшу палубасында. Орын 5–7 Ортаңғы палубада. S1 Нагель Нагель S2 Камерон Камерон S3 Апт Годвин S4 Росс Росс S5 Годвин Апт

Дайындық және ұшыру

STS 37 миссиясы сәтті түрде 5 сәуір 1991 жылы, Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығынан 39B ұшыру алаңшасынан сағат 9:22:44 EST уақытында ұшырылды. Т9 минуттық тоқтаудан кейін кері санауды қайта бастау, ұшуға дайындық критерийлерін (LCC) бұзуы мүмкін екі ауа райы жағдайына байланысты 4 минут 45 секундқа кешіктірілді. Бірінші жағдай, ұшыру орнына (RTLS) қайта оралу үшін қажетті ең төменгі бұлт биіктігінен төмен болуымен байланысты болды, ал екіншісі жарылыс толқынының таралуына ауа райының (желдің) ықпалымен қатысты. Екі жағдай да қанағаттанарлық деп танылды және кері санау 28,45° бұрышпен сәтті ұшыруға дейін жалғасты. Ұшыру салмағы: .

Комптон гамма сәулелер обсерваториясы

Бірінші жүк – Комптон гамма сәулелер обсерваториясы (CGRO) ұшудың үшінші күні орнатылды. CGRO-ның жоғары күшті антеннасы команда бойынша ашылмады; ол Росс пен Апттың жоспарланбаған төтенше жағдайдағы ғарышқа шығулары кезінде қолмен ашылды, бұл 1985 жылғы сәуірден бергі алғашқы рет болды. Келесі күні екі астронавт 1985 жылғы қарашадан бергі алғашқы жоспарланған ғарышқа шықты, ол кезде жоспарланған Space Station Freedom ғарыш станциясының жұмысын жалғастыра отырып, астронавттардың өздері мен жабдықтарын жылжыту тәсілдерін сынау үшін жасалды. CGRO ғылыми құралдары: Жарылыс және уақытша көздер жөніндегі эксперимент (BATSE), бейнелеуші Комптон телескопы (COMPTEL), Энергиялық гамма сәулесі эксперименті телескопы (EGRET) және Бағытталған сцинтилляциялық спектрометр эксперименті (OSSE) болды. CGRO – НАСА-ның төрт үлкен обсерваториясының екіншісі. 1990 жылғы сәуірде STS 31 миссиясы барысында орнатылған Хаббл ғарыш телескопы біріншісі болды. CGRO Жер атмосферасын өтпейтін жоғары энергиялы гамма сәулелерін іздеу үшін екі жылдық миссияға жіберілді. CGRO – Шаттлдан төменгі Жер орбитасына шығарылған ең ауыр спутник болды. Сондай-ақ, ол Шаттл экипажының орбитада отынын толықтыра алатын алғашқы спутник ретінде жасалды. Орнатылғаннан кейін бес ай өткен соң, НАСА спутникті гамма сәулелер астрономиясы саласында маңызды еңбек еткен Нобель сыйлығының иегері физик Артур Холли Комптонның есімімен атап, Комптон обсерваториясы деп қайта атады.

Ғарышқа шығу

1985 жылдан бері АҚШ-тың алғашқы ғарышқа шығуы (EVA) немесе ғарыш серуені миссия мамандары Росс пен Апт спутниктің жоғары күшейткіш антеннасын орнатуға жасаған алты сәтсіз әрекеттен кейін орындалды. Жердегі басқару орталығының, Пайдалы жүк операцияларын басқару орталығының (Goddard ғарыш ұшу орталығы, Гринбелт, Мэриленд штаты) қайта-қайта берген командалары, «Атлантис» ғарыш кемесінің маневрлері және оның қашықтан басқару жүйесінің («Canadarm» робот-қол) және CGRO антенна тарелкасының қимылдары антеннаны босатуға көмектеспеді. Росс пен Апт мұндай жағдайға дайын болды және Росс ғарыш серуенін бастағаннан кейін 17 минут өткен соң антенна бумын босатты. Бұл 1985 жылдың сәуіріндегі STS-51D миссиясынан бері жасалған алғашқы жоспардан тыс ғарыш серуені болды. Орнату шамамен 18:35 EST уақытында, жоспарланған уақыттан 4,5 сағатқа жуық кейін орындалды. Келесі күні, 1991 жылдың 8 сәуірінде Росс пен Апт 1985 жылдың қарашасындағы STS-61B миссиясынан бері алғашқы жоспарланған ғарыш серуенін жасады. Бұл серуен болашақ «Freedom» ғарыш станциясының айналасында экипаж мүшелері мен жабдықтарды жылжыту әдістерін сынау мақсатында жасалды. Эксперименттердің бірі – кеңістіктегі ірі құрылымдардың сыртында арбаларды қолмен, механикалық және электр қуатымен жылжыту әдістерін бағалау болды. Барлық үш әдіс жұмыс істесе де, ғарышкерлер арбаны қолмен жылжытудың тиімдірек екенін хабарлады. Екі ғарыш серуенінің барысында Росс пен Апт STS-37 миссиясы кезінде ғарышта 10 сағат 29 минут өткізді. Экипаж мүшелері қосымша эксперименттердің сәтті аяқталғанын да хабарлады. Екінші ғарыш серуені кезінде тот баспайтын болаттан жасалған қол тірегі Апттың оң қолғабының қысымды ұстап тұратын бөлігін тесіп жіберді. Алайда, астронавттың қолы мен жібек қолғап тесікті жартылай жауып, қысымның төмендеуі байқалмады. Шындығында, тесік ұшудан кейінгі тексеру кезінде ғана анықталды.

Қосымша пайдалы жүктемелер мен тәжірибелер

Екіншілік жүктердің ішіне экипаж және жабдықтарды тасымалдауға көмектесетін құрал (CETA) кірді, ол астронавттар Росс пен Апттың жоспарланған алты сағаттық ғарышқа шығуымен байланысты (жоғарыда қараңыз); Көтерілу кезіндегі бөлшектерді бақылау құралы (APM); Шатл әуесқой радио эксперименті (SAREX II); Ақуыз кристалдарын өсіру (PCG); Bioserve/Instrumentation Technology Associates материалдарды тарату аппараты (BIMDA); Радиацияны бақылау жабдығы (RME III); және Әуе күштерінің Мауи оптикалық стансасы (AMOS) эксперименті. Басқа жүктердің арасында биомедицина, өндіріс процестері және сұйықтар ғылымы салаларындағы эксперименттердің коммерциялық мүмкіндіктерін зерттеу үшін Bioserve/Instrumentation Technology Associates материалдарды тарату аппаратының (BIMDA) алғашқы ұшуы және түрлі форматтарда бұрын сегіз рет ұшқан Ақуыз кристалдарын өсіру эксперименті болды. Астронавт-ұшқыш Кеннет Д. Камерон Шатл әуесқой радио экспериментінің (SAREX) негізгі операторы болды, бірақ барлық бес экипаж мүшесі әуесқой радио операторлары ретінде қатысты. Бұл, мүмкін, астронавттардың Джонсон ғарыш орталығының (JSC) радиоклуб стансасынан (W5RRR) жылдам сканерленген әуесқой теледидар бейнесін алғаш рет қабылдаған уақыты болды. Ғарышқа ұшу кезінде экипаж 1991 жылдың 7 сәуірінде Кувейттегі мұнай өрттерін суретке түсіре алды, себебі ғарышқа ұшу кезінде Перс шығанағындағы соғыс жалғасып жатқан еді.

Құтқару

1991 жылдың 11 сәуірінде, сағат 06:55:29 PDT, «Атлантис» ғарыш кемесі Калифорниядағы Эдвардс әуе базасының 33-ші ұшу-қону жолағына қонды. Тоқтау қашықтығы көрсетілмеген, ал тоқтау уақыты 56 секундты құрады. Қону бастапқыда 1991 жылдың 10 сәуіріне жоспарланған, бірақ Эдвардс пен Кеннеди ғарыш орталығындағы (КҒО) ауа райының нашарлауына байланысты бір күнге кешіктірілді. Ғарыш кемесі 1991 жылдың 18 сәуірінде КҒО-ға оралды. Қону кезіндегі салмағы көрсетілмеген. Желдің биіктіктегі жылдамдығын дұрыс бағаламау салдарынан «Атлантис» көл төсегіндегі ұшу-қону жолағының бастапқы нүктесінен 623 фут (190 метр) қысқарақ жерге қонды. Бұл үлкен мәселе тудырмады, себебі ғарыш кемесі Эдвардстың құрғақ көл төсегіне қонды және көптеген көрермендерге бұл байқалмады. Егер қону Кеннеди ғарыш орталығында жасалған болса, нәтижесі ұшу-қону жолағының алдындағы асфальтталған алаңға қону болар еді, бұл әлдеқайда көзге түсер еді. Қону жылдамдығы 168 түйінге тең келетін эквиваленттік ауа жылдамдығын (KEAS) құрады, бұл Шатл бағдарламасының ең баяу қонуынан (STS-28, 155 KEAS) 13 түйінге жоғары.

Миссияның белгісі

Белгінің жоғарғы жағындағы үш жұлдыз және төменгі жағындағы жеті жұлдыз Ғарыштық тасымалдау жүйесінің миссиялық тізбегіндегі ұшудың нөмірін көрсетеді. Бұл жұлдыздар сонымен қатар "73" немесе "Ең жақсы тілектер" деген радио әуесқойлар терминін де білдіреді, бұл экипаждың барлығы лицензия алғандығымен және орбитада SAREX II экспериментін жүргізгенімен үйлеседі.

Ояту қоңырауы

NASA "Жетіздер" жобасы кезінде астронавттарға музыка ойнау дәстүрін бастады және алғаш рет "Аполлон-15" миссиясында ұшқыштар экипажын ояту үшін музыка қолданды. Әрбір ән арнайы таңдалады, көбінесе астронавттардың отбасылары таңдайды, және әдетте экипаждың жеке мүшесі үшін ерекше мағынаға ие немесе олардың күнделікті қызметімен байланысты болады. +

Күн Ән Орындаушы/Композитор Ойналған күн
2-күн Music by Marching Illini Band Иллинойс университеті Стивен Р. Нагель
3-күн "The Marine Corp Hymn" АҚШ Әскери-теңіз академиясының тобы Кеннет Д. Кэмерон
4-күн "Hail Purdue" Purdue университетінің тобы Джерри Л. Росс
5-күн "Ten Thousand Men of Harvard" Гарвард университетінің Glee клубы Жером "Джей" Апт
6-күн "La Bamba" Brass Rhythm and Reeds Линда М. Годвин
7-күн "Магнум, П. И." тақырыбы Том Селектің сәлемімен Линда М. Годвин, "үлкен Селек жанкүйері"