Кіріспе

Өнеркәсіптік дизайн және экономикада жоспарлы ескіру (сондай-ақ, "құрастырылған ескіру" немесе "ерте ескіру") – бұл өнімнің өмір сүру мерзімін жасанды түрде шектеу немесе қасақана нашар дизайнмен жоспарлау саясаты. Осылайша, өнім белгілі бір уақыт өткен соң ескіріп, жұмысы нашарлап, тоқтатылуы немесе көне деп есептелуі мүмкін. Бұл стратегияның мақсаты – қайта сатып алу аралығын қысқарту арқылы ұзақ мерзімді сату көлемін ұлғайту ("жинақтау циклын қысқарту"). Бұл – өнімнің қызмет ету мерзімін қасақана қысқарту арқылы тұтынушыларды жаңа функционалды нұсқаларын сатып алуға итермелеу. Жоспарлы ескіру, әдетте, өндірушіде кемінде олигополия болғанда тиімдірек болады. Жоспарлы ескіруді енгізу алдында өндіруші тұтынушының өнімді олардан қайта сатып алуға бейімділігін – брендке адалдығын білуі керек. Мұндай жағдайларда өндіруші, өнімнің қаншалықты ұзақ қызмет ететінін білсе, тұтынушы білмейді, яғни ақпарат асимметриясы пайда болады. Нарықта бәсекелестік күшейгенде өнімнің қызмет ету мерзімі ұзарады. Мысалы, 1960-1970 жылдары ұзақ қызмет ететін жапондық автомобильдері АҚШ нарығына енген кезде, американдық автокөлік өндірушілері одан да берік өнімдер жасауға мәжбүр болды.

Тарих

1924 жылы американдық автомобиль нарығы қанығуға жақындады. Сату көлемін сақтап тұру үшін General Motors компаниясының бас директоры Альфред П. Слоан кіші жыл сайынғы модельдердің дизайнында өзгерістер енгізуді ұсынды, осы арқылы автомобиль иелерін әр жылдары жаңа машиналар сатып алуға көндіруді жоспарлады. Бұл өзгерістерді Harley Earl және Art and Color бөлімі жүзеге асырды. Оның концепциясы велосипед өнеркәсібінен алынған болғанымен, көбінесе оның авторлығы Слоанға дұрыс емес жатқызылды. Слоан жиі «динамикалық ескіру» терминін қолданды, бірақ сыншылар оның стратегиясын «жоспарлы ескіру» деп атады. Бұл стратегия автомобиль өнеркәсібіне, өнім дизайны саласына және соңында бүкіл американ экономикасына елеулі әсер етті. Кіші ойыншылар жыл сайынғы қайта стильдеудің қарқыны мен шығындарына төтеп бере алмады. Генри Форд үнемі модельдердің өзгеруін ұнатпады, өйткені ол қарапайымдық, масштабты экономика және дизайн тұтастығы туралы инженерлік көзқарастарына берілді. GM 1931 жылы Ford-тың сатылымын басып өтіп, содан кейін өнеркәсіптегі жетекші компанияға айналды. Жиі дизайн өзгертулері еуропалық автокөлік өндірушілердің көпшілігі қолданатын, бірақ өзгертуге қиын болатын жеңіл монокок конструкциясының орнына, шассиге орнатылатын корпус конструкциясын пайдалануды қажет етті. «Жоспарлы ескіру» терминінің пайда болуы кем дегенде 1932 жылға дейін барып тоқталады, ол кезде Бернард Лондон «Жоспарлы ескіру арқылы депрессияны аяқтау» атты памфлетін жариялады. Лондонның жоспарының мәні үкіметтің жеке пайдалану заттарына заңды түрде ескіруді енгізуіне және осы арқылы сатып алуды ынталандыру мен жалғастыруға болады. Алайда, бұл фразаны алғаш рет 1954 жылы американдық өнеркәсіп дизайнері Брукс Стивенс танымал етті. Стивенс 1954 жылы Миннеаполистегі жарнамалық конференцияда сөз сөйлеуге тиіс болды. Ол көп ойланбастан, сөзінің тақырыбы ретінде осы терминді қолданды. Сол сәттен бастап «жоспарлы ескіру» Стивенстің танымал сөзіне айналды. Оның анықтамасы бойынша, жоспарлы ескіру – «Сатып алушыға қажеттіліктен сәл жаңа, сәл жақсы, сәл ертерек нәрсеге ие болуға деген құштарлықты сіңіру». Бұл фраза тез арада басқалар тарапынан қолданылды, бірақ Стивенстің анықтамасы сынға түсті. 1950 жылдардың соңына қарай жоспарлы ескіру оңай бұзылатын немесе тез ескіретін өнімдер үшін жиі қолданылатын терминге айналды. Бұл концепция соншалықты танымал болды, 1959 жылы Volkswagen оны жарнамалық кампаниясында пародизациялады. Автомобиль өндірушілер арасында жоспарлы ескірудің кең таралғанын мойындаған Volkswagen өзін балама ретінде ұсынды. «Біз жоспарлы ескіруге сенбейміз», - делінген жарнамада. «Біз өзгеріс үшін машинаны өзгерте алмаймыз». Doyle Dane Bernbach компаниясының әйгілі Volkswagen жарнамалық кампаниясында бір жарнамада «1962 Volkswagen-ді көрсетудің қажеті жоқ, ол әлі де сол сияқты көрінеді» деген слоганы бар бос бет көрсетілді. 1960 жылы мәдениет сыншысы Вэнс Паккард «Қалдық жасаушылар» атты кітабын жариялады, ол «бизнестің бізді ысырапшыл, қарызға батып, үнемі қанағаттанбайтын тұлғаларға айналдыруға тырысатын жүйелі әрекетінің» ашылуы ретінде танымал болды. Паккард жоспарлы ескіруді екі кіші топқа бөлді: қалаушылықтың ескіруі және функцияның ескіруі. «Психологиялық ескіру» деп те аталатын «қалаушылықтың ескіруі» маркетологтардың өнімді иесінің санасында тозуға тырысуына жатады. Паккард индустриялық дизайнер Джордж Нельсонның сөзін келтірді: «Дизайн – бұл өзгерістер арқылы үлес қосуға тырысу. Егер ешқандай үлес қосылмаса немесе қосылмаса, өзгерістің иллюзиясын тудыру үшін қол жетімді жалғыз процесс – «стильдеу»!».

Нұсқалар

Жоспарлы ескірудің бірнеше түрлері бар. Олар күрделігі арту ретімен тізімделген:

Ескірген деп саналады

Керексіздіктің ескіруі немесе стильдік ескіру, дизайнерлер өнімнің сыртқы түрін өзгертетін кезде, соңғы үлгілерді сатып алуға ұмтылатын трендті тұтынушыларға орын береді. Көптеген өнімдердің құндылығы функционалдық емес, эстетикалық себептермен байланысты. Киім мұндай өнімнің бір мысалы. Мұндай өнімдер "мода циклы" деп аталатын қызығушылық циклын бастан кешіреді. Өндірушілер жаңа эстетиканы үнемі енгізу арқылы және ескі дизайндарды қайта бағыттап немесе тоқтату арқылы "мода циклын" ұстап тұра алады, бұл бастапқы өнімдер толыққанды жұмыс істесе де, тұрақты сатуға мүмкіндік береді. Nike-тің Air Max желісіндегі аяқ киімдер осының жарқын мысалы болып табылады – бір модель аяқ киім көп жылдар бойы өндіріледі, бірақ түстер мен материалдардың комбинациясы ("colorway") әрбір бірнеше ай сайын өзгереді немесе әртүрлі нарықтарда әртүрлі түстер ұсынылады. Бұл өнімге деген тұрақты сұранысты қамтамасыз етеді, тіпті ол негізінен бірдей болса да. Автокөлік платформалары көбінесе өндірілген нұсқаларын арзандату арқылы тұтынушылардың қызығушылығын арттыру мақсатында инженерлік емес, тек сыртқы түрін жаңартуға ("лифтинг") ұшырайды. Бұл нәтижеге жетудің ең оңай жолы – жаңа бояу түстерін ұсыну. Бұл кейбір жеке пайдалануға арналған электрондық өнімдерге де қатысты, онда өндірушілер белгілі бір уақыт аралығында сәл жаңартылған өнімдерді шығарып, оларды мәртебе символы ретінде бағалайды. Технологиялық өнімдердің ішіндегі ең танымал мысал – Apple өнімдері. Жаңа түстердің енгізілуі, мысалы, iPhone 6S-тің "Розовый алтын" түсі, адамдарды жаңартуға ынталандырады және бұрынғы жылғы модельден еш айырмасы жоқ iPhone-ды ерекшелейді. Кейбір смартфон өндірушілері әдеттегі жылдық циклмен салыстырғанда, әр 5 немесе 6 ай сайын жаңартылған модельдерді шығарады, бұл бір жылдық телефонның екі буынға дейін ескіргендей сезілуіне әкеледі. OnePlus компаниясы осыған ұқсас тәсілді қолданады, ол негізгі модель шығарылғаннан кейін шамамен 6 айдан кейін жаңартылған сипаттамалары бар T сериялы құрылғыларды шығарады. Sony Mobile компаниясы да Xperia Z сериялы смартфондарымен ұқсас тактиканы қолданды.

Жасалған беріктігі

Жасанды беріктік – өнімді тез тозуға бейімдеп жасау арқылы, оны нарыққа жібермес бұрын өнімнің қызмет ету мерзімін қысқарту стратегиясы.

Экран

Samsung AMOLED дисплейлері ұялы телефондарда қолданылатын, уақыт өте нашарлайтын және экранның толығымен ақ түске өтуіне себеп болатын жетілдірілмеген ленталық кабельдермен жабдықталған. Тағы бір жиі кездесетін мәселе – дисплейде жасыл немесе күлгін сызықтардың пайда болуына әкелетін TFT қабатының тозуы. Екі мәселенің де себебі бағдарламалық жасақтаманы жаңарту болуы мүмкін. Бұл құрылғыны қолдануға жарамсыз етеді, соның салдарынан пайдаланушы дисплейді жөндеуге немесе ауыстыруға, немесе жаңа құрылғыға қажеттіліктен бұрын өтуге мәжбүр болады. Бұл мәселелер Samsung Galaxy S20 сериялы ұялы телефондарының арқасында көпшілікке кеңінен белгілі.

Батареялар

Қалыпты пайдалану барысында батареялар энергияны сақтау қабілетін, қуат шығару мүмкіндігін және тұрақты терминал кернеуін ұстау қабілетін жоғалтады, бұл есептеу жылдамдығын төмендетіп, көшбасқы электроника құрылғыларының жұмысын тоқтатуына әкеледі. Пост-ПК дәуірінде кеңінен қолданылатын кейбір көшбасқы өнімдер, мысалы, ұялы телефондар, ноутбуктер, тіпті электр тіс щеткалары, батарея тозғаннан кейін оны ауыстыру мүмкіндігін пайдаланушылардан жоққа шығаратындай етіп жасалған. Осының салдарынан ескірген батарея құрылғының ішінде қалып қойып, өнімнің қызмет ету мерзімін ең нашар компонентінің өмірімен шектейді. Мұндай дизайн құрылғыны жұқарақ етуге мүмкіндік берсе де, батареяны жөндеуге жібермей немесе жаңа құрылғы сатып алмастан ауыстыру қиынға соғады. Жабық артқы қақпағы бар құрылғыда қолмен батареяны ауыстыру тұрақты зақымдануға, соның ішінде су өткізбейтін тығыздағыштың зақымдануынан суға төзімділіктің жоғалуына және батареяны құрылғыдағы нәзік компоненттерге жақын орналасқан күшті желімнен ажырату кезінде телефонның негізгі платасына ауыр, тіпті қайта орнатуға келмейтін зақым келтіру қаупіне әкелуі мүмкін. Кейбір құрылғылар тіпті батареяның терминалдары негізгі платамен жабылып, терминалды ажырату үшін оны толығымен алып тастауды талап етеді. Телефон дизайнындағы осы тәсіл Apple-дің iPhone-дарымен басталды және 2022 жылға қарай Fairphone және Shiftphone өнімдерін қоспағанда, көптеген басқа ұялы телефондарға тарады. Алдыңғы ұялы телефондар (суға төзімділерін қоса алғанда) батареяны ауыстыру үшін пайдаланушылар аша алатын артқы қақпақтармен жабдықталған. 2022 жылдың 9 желтоқсанында Еуропалық парламент 2026 жылдан бастап өндірушілерді Еуроодақта сатылатын барлық электр құрылғыларын (көбінесе ылғалды ортада қолданылмаса) тұтынушылар өздері оңай алып тастап, ауыстыра алатындай етіп жобалауға міндеттейтін келісімге келді.

Жөндеудің алдын алу

Мұндай жобалаудың ең көрнекті мысалдары – дәстүрлі, ұзақ қызмет ететін тауарлардың бір рет қолданылатын нұсқалары, мысалы, бір рет пайдаланылатын фотоаппараттар. Мұнда тұтынушы оларды бір рет қолданғаннан кейін толығымен жаңа өнімді сатып алуға мәжбүр болады. Мұндай өнімдер көбінесе жөндеуге келмейтіндей етіп жасалады. Мысалы, арзан, бір рет қолданылатын цифрлық сағаттың корпусы зауытта мөрленген болуы мүмкін, ал пайдаланушы сағатты бұзбай ішкі бөліктеріне қол жеткізе алмайды. Өндірушілер ауыстыруға қажетті бөлшектерді қолжетімсіз етеді немесе оларды қымбатқа сатады, соның салдарынан өнімді жөндеу экономикалық тұрғыдан тиімсіз болады. Мысалы, Canon және HP-нің кейбір сиялы принтерлерінде уақыт өте келе бұзылатын алмастырылатын баспа басы болады. Бірақ, ауыстырудың жоғары құны иесін құрылғыны толығымен ауыстыруға мәжбүр етеді. Басқа өнімдерде жөндеуге кедерес келтіретін дизайндық шешімдер болуы мүмкін, мысалы, Apple-дің "бұзуға төзімді" пенталоб бұрандалары, оларды әдеттегі құралдармен ашу қиын, немесе шамадан тыс желім қолдану. Сонымен қатар, үшінші тарап компоненті анықталған жағдайда, мысалы, ауыстырылған түйреуіш батырмасы, құрылғы жұмыс істемей қалуы мүмкін. Алдыңғы жүктемелі кір жуғыш машиналарда барабанды мойынтірек – маңызды және тозуға бейім механикалық компонент – кір жуғыш ваннаға біріктірілген немесе тіпті сыртқы ваннасы мөрленген болады. Бұл мойынтіректі ауыстыруды, ваннаны толығымен алмастырмай мүмкінсіз етеді. Мұндай жөндеудің құны құрылғының қалдық құнынан асып, оны ауыстыруға мәжбүр етеді. Онлайн жөндеу қауымдастығы iFixit-тің негізін қалаушы Кайл Уайнс мұндай дизайнның мақсаты жөндеу құнын ауыстыру құнымен теңестіру немесе өнімге қызмет көрсетудің кез келген түрін болдырмау болуы мүмкін дейді. 2012 жылы Toshiba авторлық құқықтары бар жөндеу нұсқаулықтарын жариялаған веб-сайт иесіне тоқтату туралы хаттар жібергені үшін сынға ұшырады, бұл тәуелсіз және үй жөндеу нарығына зиян келтірді. Бір жолы дүкен өнімдерімен үйлеспейтін бөлшекті сатуы мүмкін, сонда тұтынушылар оны сынап көріп, өнім бұзылған деп ойлайды, содан кейін жаңа өнім сатып алады. Мысалы, The Home Depot немесе Lowe's дүкендерінде сатылатын төбе желдеткіштерінің тарту тізбегі көптеген төбе желдеткіштерінде, тіпті олардың өз дүкендерінде сатылатындарында да жақсы жұмыс істемейді. Олар сататын тізбек 3 жылдамдықты моторлы және бір конденсаторлы төбе желдеткішіне арналған, бірақ бүгінгі күні сатылатын төбе желдеткіштерінде мұндай конструкция сирек кездеседі. Осы себепті үш конденсаторлы желдеткіштер орташа жылдамдықта жақсы жұмыс істемейді, ал екі конденсаторлы желдеткіштер айналмайды.

Жүйелік ескіру

Жоспарланған жүйелік ескіру инвестицияны тоқтату немесе өнімді пайдаланатын жүйенің үнемі дамуы арқасында бастапқы өнімді пайдалану қиынға түсуі нәтижесінде туындайды. Жоспарланған жүйелік ескірудің кең таралған мысалдары – бұрандалар мен бекіткіштердің пішінін өзгерту, оларды бар құралдармен пайдалануды қиындату арқылы жөндеу жұмыстарын уақытты кешіктіру. Бұл қасақана жасалған ескіру, инвестицияны тоқтату немесе стандарттардың жаңаруы немесе тоқтатылуы болуы мүмкін. Мысалы, 2000 жылдардан бері жаңа PC аналық платаларында USB порттары сериялық, параллель және PS/2 порттарының орнын басып, оларды ығыстырды.

Бағдарламаланған ескіру

Кейбір жағдайларда хабарлама беру, өнімнің жұмыс істеуіне кедергі келтіру үшін функционалды өнімді қасақана түрде жасанды түрде тоқтатумен бірге жүруі мүмкін, соның салдарынан сатып алушыға жаңасын сатып алу қажет болады. Мысалы, сиялы принтер өндірушілері, сиялы картридждерінде ақылды чиптерді қолданады, олардың қызмет ету мерзімі белгілі бір шектен (беттер саны, уақыт және т.б.) асқаннан кейін оларды пайдаланудан тоқтатады, тіпті картриджде әлі де қолдануға жарамды сия қалған болса немесе оны қайта толтыруға болар еді (сия тонерлері бар картридждердің 50 пайызы әлі де толы болуы мүмкін). Бұл "бағдарламаланған ескіру" деп аталады, себебі функцияның нашарлауына кездейсоқ факторлардың әсері жоқ. Джеки Бленис пен HP арасындағы топтық сот ісінде Hewlett Packard кейбір сиялы принтерлер мен картридждерді белгілі бір мерзімнен кейін тоқтату үшін жасаған деген шағым айтылды, сол кезде клиенттерге мерзімі өткен картриджде қалған сияны пайдалануға рұқсат берілмеді. HP бұл шағымдарды жоққа шығарды, бірақ кейбір хабарламаларды қолдануды тоқтатуға, веб-сайты мен қаптамасындағы ақпараттарға өзгерістер енгізуге, сондай-ақ HP-ден болашақ сатып алулар үшін зардап шеккен клиенттерге 5 000 000 долларға дейін жалпы сомада кредит беруге келісті. Samsung бейнелеу барабанын ауыстыру туралы хабарламамен жұмысын тоқтатуға бағдарланған лазерлік принтерлерді шығарады. Пайдаланушылар үшін кейбір шешімдер бар, мысалы, бейнелеу барабанын ауыстыру туралы хабарламамен тоқтаған принтердің қызмет ету мерзімін екі еседен астам ұзартуға болады. 2021 жылы Canon Canon Pixma MG6320 All-in-One принтерінде сия картриджінің сиясы біткен кезде сканерлеу функциясын тоқтатты. Бұл оқиға бойынша топтық сот ісі қозғалды.

Бағдарламалық жасақтаманың нашарлауы және бұғатталуы

Бағдарламалық ескірудің тағы бір мысалы – бағдарламалық жасақтаманың ескі нұсқаларын (мысалы, Adobe Flash Player немесе YouTube-тің Android қосымшасын) әдейі пайдалануға жарамсыз ету, тіпті олар техникалық тұрғыдан, бірақ экономикалық тұрғыдан емес, қажетті функцияларды орындауға қабілетті болса да. Бағдарламалық жасақтаманың ескі нұсқаларында, мысалы, банк және төлем қосымшаларында, түзетілмеген қауіпсіздік көмекейлері болған жағдайда, қасақана бұғаттау – осы ескі нұсқалардағы зиянды бағдарламалардың таралуын болдырмауға бағытталған тәуекелге негізделген шара болуы мүмкін. Егер бағдарламалық жасақтаманың бастапқы өндірушісі енді жұмыс істемесе, онда веб-браузер плагинді өшірген сияқты, бағдарламалық жасақтаманың басқа авторы оны өшіруі мүмкін. Әйтпесе, бағдарламалық қамтамасыз ету экожүйесіне иелік ететін сатушы, негізгі саясатты немесе ережелерді сақтамайтын қосымшаны, мысалы, пайдаланушының жеке өмірін қорғау мақсатында жеке деректерді өңдеуді орындамайтын қосымшаны өшіруі мүмкін. Бірақ басқа жағдайларда, бұл "қауіпсіздік себептерімен" қорқыту мақсатында қолданылуы мүмкін екенін жоққа шығаруға болмайды. Бұл пайдаланушы үшін мәселе тудыруы мүмкін, себебі кейбір құрылғылар, тиісті аппараттық құралдармен жабдықталған болса да, модификацияларсыз, мысалы, арнайы микропрограмманы орнатусыз, ең соңғы жаңартуды қолдауға шамасы келмейді. Сонымен қатар, жаңа нұсқаларға жаңартулар пайдаланушылардың қаламаған және сұрамаған жағымсыз әсерлерге, мысалы, алынып тасталған мүмкіндіктерге немесе кері үйлесімділікке қатысты кемшіліктерге әкелуі мүмкін. Бағдарламалық компаниялар кейде пайдаланушыларды ескірген құрылғыларды жаңа өнімдермен ауыстыруға итермелеу үшін ескі технологияларды қолдауды әдейі тоқтатуы мүмкін. Көптеген коммерциялық бағдарламалық жасақтамалар өмірлік циклының соңына жетеді, онда жеткізуші жаңартулар мен қолдауды тоқтатады, әдетте кодты сақтау, сынау және қолдау құны ескі нұсқадан түскен кірістен асып кетеді. Ашық бағдарламалық жасақтама мен ашық кодты бағдарламалық жасақтаманы әдетте төмен құнмен жаңартуға және күтіп ұстауға болады, сондықтан олардың өмірлік циклы кейінірек аяқталуы мүмкін. Өндіруші тарапынан қолдау тоқтатылған бағдарламалық жасақтама кейде "тастау" деп аталады.

Заңдық ескіру

Заңдық ескіру – заңнама арқылы өнімді пайдалану мүмкіндігін төмендету, сондай-ақ, жеңілдіктер ұсыну арқылы жаңа өнім сатып алуға ынталандыру. Мысалы, электр көліктерінің санын арттыруды көздеген үкіметтер, автокөліктерге субсидия беріп, оларды жаңару қарқынын үдете алады. Лондон, Берлин, Париж, Антверпен және Брюссель секілді бірнеше қала ескі дизельдік көліктерге тыйым салатын төмен эмиссия аймақтарын (LEZ) енгізді.

Заңдар мен ережелер

2015 жылы Франция Ұлттық Ассамблеясы өнімдерінің істен шығуын жоспарлаған өндірушілерге 300 000 еуроға дейінгі айыппұл салуды және екі жылға дейінгі бас бостандығынан айыру жазасын белгіледі. Бұл ереже санкциялармен қатар, заң шығарушы органда жоспарлы ескірудің бар екенін алғаш рет мойындағандықтан да маңызды. Мұндай тәсілдерге "қасақана ақаулық енгізу, нашарлау, белгілі бір мерзімге тоқтату, техникалық шектеулер, үйлесімсіздік немесе жөндеуге кедерес келтіретін басқа да факторлар" жатуы мүмкін. Еуропалық Одақ та осы мәселеге көңіл бөліп отыр. 2013 жылы Еуропа экономикалық және әлеуметтік комитеті (ЕЭК), Еуропалық Одақтың консультативтік органы, "жоспарлы ескіруді толыққанды тыйым салуды" зерттеп жатқанын хабарлады. Олардың пікірінше, сатып алынғаннан кейін екі-үш жыл ішінде жұмысын тоқтататын өнімдерді ауыстыру энергия мен ресурстарды бекер ысыраптап, қоршаған ортаны ластауға себеп болады. 2014 жылы Мадридте "Құрылыс кезіндегі ескіру және бірлескен тұтыну саласындағы ең жақсы тәжірибелер" тақырыбында дөңгелек үстел өткізілді, онда тұтынушылардың құқығы ретінде тұрақты тұтынуды Еуропалық Одақ заңнамасына енгізу қажеттігі айтылды. ЕЭК-тің өнеркәсіптік өзгерістер жөніндегі консультативтік комиссиясының төрағасы Карлос Триас Пинто "құрылғының беріктігін көрсететін таңбалау жүйесін енгізуді" қолдайды, бұл сатып алушыға арзан немесе қымбат, бірақ ұзақ қызмет ететін өнімді таңдау мүмкіндігін береді. 2015 жылы, Еуропалық Одақта жоспарлы ескіруге қарсы жалпы қозғалыс аясында Франция, үй шаруалық техникасын өндірушілер мен сатушылардан өнімнің қызмет ету мерзімін жариялауды және сатып алушыларға нақты өнімге қосалқы бөлшектердің қанша уақытқа дейін өндірілетіні туралы ақпарат беруді талап ететін заң қабылдады. 2016 жылдан бастап үй шаруалық техникасын өндірушілер ақаулы өнімді бастапқы сатып алу күнінен бастап екі жыл ішінде тегін жөндеуге немесе ауыстыруға міндетті. Бұл, тиімді түрде, екі жылдық міндетті кепілдік құрады.

Сыншылар мен қолдаушылар

Өнімдік циклды қысқартудың жақтастары да, қарсыластары да бар. Филип Котлер: «Жоспарлы ескіру деп аталатын көптеген жағдайлар – еркін қоғамдағы бәсекелестік пен технологиялық күштердің нәтижесі, олар тауарлар мен қызметтерді үздіріліссіз жақсартуға алып келеді» деп мәлімдейді. Ванс Паккард сияқты сыншылар бұл процесті ысыраптық деп санайды және тұтынушыларды қанаушылыққа ұшыратып жатыр десе, психологиялық ескіру кезінде ресурстар тұтынушыға аса қажет емес, көбінесе сыртқы өзгерістер жасауға жұмсалады. Майлс Парк жеке электронды құрылғылар сияқты қарқынды дамитын салаларда ескіруді күреске шақыру үшін дизайнерлер мен сатып алушылар арасындағы жаңа және ынтымақтастық тәсілдерді жақтады. Ронни Балкаен сияқтылар жоспарланған ескіру әдісіне байланысты өнімдердің сапасының төмендеуіне қарсы тұру үшін жаңа белгі енгізуді ұсынды. Бишоп және авторлар (2022) бұл тәжірибенің «тұтынушылардың мүддесі мен қоршаған ортаның тұрақтылығы есебінен жеке пайданы көбейту үшін өнімдердің қолданылу мерзімін шектеуге» бағытталғандығын айтады, сонымен қатар мұны қоршаған ортаға қарсы корпоративтік қылмыс деп қарастыру қажет екенін мәлімдеді.

Академиялық ортада

Расселл Джейкоби 1970-ші жылдары жазған еңбегінде интеллектуалды өндіріс өнімдеріне деген сұранысты үнемі жаңарту үшін өндіріс кәсіпорындары қолданатын жоспарлы ескірудің сол үлгісіне ұшырады деп атап көрсетеді. Ой-өріске жоспарлы ескіруді қолдану тұтыну тауарларына қолданумен теңдес; жаңа ескіден нашар ғана емес, сонымен қатар ескірген әлеуметтік жүйені күшейтеді, оның орнын басуға кедергі келтіреді және оны мәңгілік жаңа деп көрсету арқылы жасанды түрде қолдайды.