Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам денесін рухтар, арбақтар, жын-перілер немесе құдайлар бақылауы.
Purported control of a human body by spirits, ghosts, demons, or gods
Рухқа ие болу – адам денесі мен оның функцияларын рухтар, арбақтар, жын-перілер, періштелер немесе құдайлар бақылауы нәтижесінде туындайтын ерекше немесе өзгерген сана жағдайы және оған байланысты мінез-құлық. Рухтардың иеленуі туралы ұғым көптеген мәдениеттер мен діндерде кездеседі, оның ішінде буддизм, христиандық, Гаити вудусы, Доминикан 21 дивизиясы, индуизм, ислам, Викка және Оңтүстік-Шығыс Азия, Африка және Американың жергілікті дәстүрлері бар. Мәдени контекстке байланысты, иелену ерікті немесе еріксіз деп қарастырылуы мүмкін және ол иесіне пайдалы немесе зиянды әсер ете алады. Рухтардың иеленуі көбінесе рухтарды, құдайларды немесе жын-перілерді қолдауға негізделген. 1969 жылы Ұлттық Психикалық Денсаулық Институтының қаржыландыруымен жүргізілген зерттеуде әлемнің барлық аймақтарындағы 488 қоғамның 74%-ында рухтарға ие болуға сенетіні анықталды. Сенуші қоғамдардың саны Тынық мұхиты мәдениеттерінде ең көп, ал Солтүстік және Оңтүстік Американың жергілікті халықтары арасында ең аз болды. Пятидесятниктер мен харизматик христиан шіркеулері Африка мен Океания аймақтарына енген кезде, сенімдер бірігуі мүмкін, жын-перілер "ескі" жергілікті діндердің өкілдері болып табылады, оларды христиан дін қызметкерлері айдауға тырысады.
Spirit possession is an unusual or an altered state of consciousness and associated behaviors which are purportedly caused by the control of a human body and its functions by spirits, ghosts, demons, angels, or gods. The concept of spirit possession exists in many cultures and religions, including Buddhism, Christianity,Unreliable source: date=July 2023 Haitian Vodou, Dominican 21 Divisions, Hinduism, Islam, Wicca, and Southeast Asian, African, and Native American traditions. Depending on the cultural context in which it is found, possession may be considered voluntary or involuntary and may be considered to have beneficial or detrimental effects on the host. Spirit possession is often regarded as a reason in support of spirits, deities or demons. In a 1969 study funded by the National Institute of Mental Health, spirit possession beliefs were found to exist in 74% of a sample of 488 societies in all parts of the world, with the highest numbers of believing societies in Pacific cultures and the lowest incidence among Native Americans of both North and South America. As Pentecostal and Charismatic Christian churches move into both African and Oceanic areas, a merger of belief can take place, with demons becoming representative of the "old" indigenous religions, which the Christian ministers attempt to exorcise.
Баптист
2021 жылдың мамыр айында Ұлыбритания баптистер одағының Баптисттердің құтқарылу зерттеу тобы, христиан дінінің бір тармағы, "өлілермен байланысуға тырысатын адамдардың санының артуына байланысты оккульттік руханилыққа қарсы ескерту" жариялады. Комиссия хабарлағандай, "спиритизм сияқты қызметтерге қатысу адамды зор рухани қысымға ұшырататын есік ашуы мүмкін, ал одан құтылу үшін христиандық рәсімдер қажет". 2023 жылдың қыркүйегінде Миссури штатының Ричленд қаласындағы Беула шіркеуінің пасторы Рик Морроу аутизмнің себебін былай түсіндірді: "Шайтан оларға шабуыл жасады, оларға мүшкел әкелді, оларды қалаған жеріне жеткізді". Ол осы нейробиологиялық бұзылыстың емделу жолы – дұға екенін айтты, "аутистікпен ауыратын көптеген балаларды көрген бір дін қызметкері олардан зұлым рухты қуды, олар жазылып, содан кейін дұға оқылғаннан кейін милары жаңадан құрылып, жазылды" деді. Пастордың қауымдастығының мүшелері оның бұл сөздерін "кейбір мүмкіндіктері шектеулі адамдарға қарапайымдықпен қарау" деп бағалады. Олардың наразылығы Морроудың мектеп басқармасынан кетуіне әкеп соқты.
In May 2021, the Baptist Deliverance Study Group of the Baptist Union of Great Britain, a Christian denomination, issued a "warning against occult spirituality following the rise in people trying to communicate with the dead". The commission reported that "becoming involved in activities such as Spiritualism can open up a doorway to great spiritual oppression which requires a Christian rite to set that person free". In September 2023, Pastor Rick Morrow of Beulah Church in Richland, Missouri gave a sermon in which he presented the cause of autism as, "the devil's attacked them, he's brought this infirmity upon them, he's got them where he wants them". He asserted that the cure for the neurodevelopmental disorder was prayer by claiming to "know a minister who has seen lots of kids that are autistic, that he cast that demon out, and they were healed, and then he had to pray and their brain was rewired and they were fixed." Members of the pastor's community found his comment to be "derogatory toward individuals with certain disabilities." Their public outcry led to Morrow's resignation from the school board on which he was a member.
Евангелистік
Харизматикалық және евангелистік христиандықта жын-перілерді қуып шығаруды көбінесе жеке адамдар немесе құтқарушылық қызметтер қозғалысына жататын топтар жүзеге асырады. Бұл топтардың пікірінше, мұндай нәрселерге ие болудың белгілеріне созылмалы шаршау синдромы, гомосексуализм, порнографияға тәуелділік және алкоголизм кіреді. Жаңа Келісімде зұлым рухтарға ие болған адамдардың сипаттамасында болашақ оқиғаларды білу (Елшілердің істері 16:16) және үлкен күш (Елшілердің істері 19:13–16) жатады. Жиндер міндетті түрде зұлым емес болғандықтан, олар жындар/жын-перілерге ие болудың мәдени тұжырымдамаларынан ерекшеленеді. Мұндай жын-перілердің ерік бостандығына ие болғандықтан, олар адамдарды өздері ұстауға себептері болуы мүмкін және міндетті түрде зиян келтірмейді. Жіннің адамға ие болуға тырысуының әр түрлі себептері бар, мысалы, оған ғашық болу, оны немесе оның туыстарын ренжіткен үшін кек алу немесе басқа да анықталмаған себептер. Иеленуге ұмтылғанда, джинмен келісімді қайта жаңарту керек. Ақиқатты айтушылар (kāhin, көпше түрі – kuhhān) осындай иелену арқылы жасырын білімге қол жеткізеді. Жынның ақындарға шабыттандыруы иеленуді де, оған бағынуды да талап етпейді. Олардың қарым-қатынасы өзара сипатталады. Жинмен билік ету туралы түсінік Құранға жат және ол түркі діндерінен бастау алады. Бұл дін мұсылмандар арасында кеңінен таралған және ислам ғалымдарының көпшілігі де оны қабылдайды. Бұл Ашари дәстүріндегі ақиданың (теологиялық ілімдердің) бір бөлігі. Мутазила джин иелігін шайтандық құлақтандырумен алмастырумен байланысты, денеге иеленуді мүлдем жоққа шығарады. Керісінше, жынға қарағанда, шайтандар (shayatin) табиғатынан зұлым. Ібіліс, шайтандардың әкесі, тозақ отында мекендейді, бірақ онда азап тартпайды, оның және оның балалары адамдарды тозақ азабына тартуға тырысады. Шайтандар адамдарға физикалық түрде иеленбейді, олар тек адамдарды төменгі нафсқа (құштарлыққа) еріп, күнәға азғырады. Хадистерде шайтандар адам денесінің ішінен, жүректің ішінде немесе жанында сыбырлайтыны айтылады, сондықтан «шайтан сыбыры» (waswās وَسْوَاس) кейде иеленудің бір түрі ретінде қарастырылады. Жынның иеленуінен айырмашылығы, шайтанның сыбыры денеге емес, жанға әсер етеді. Жын-шайтандар (оларды div деп те атайды), адам баласының бір бөлігі болса да, күнә жасау арқылы күшейеді. Құдайға бағыну арқылы олар әлсірейді. Адам алдымен жын-перілерге бағынудан ләззат алғанымен, исламдық ой-пікірге сәйкес, адам жаны жын-перілер рух (ruh) арқылы байланған жағдайда ғана еркін бола алады. Суфи әдебиеті, Руми мен Нишапурлық Аттар сияқты, ішкі жын-шайтандарды байлауға көп көңіл бөледі. Нишапурлық Аттар былай деп жазады: «Егер сен дивті байласаң, Сүлейменмен бірге патша сарайына барасың» және «Сен өзіңнің патшалығыңа [дене мен ақыл-ойыңа] билік ете алмайсың, өйткені сенің жағдайыңда див Сүлейменнің орнында». Ол жын-шайтандарды Құранда айтылған оқиғамен байланыстырады (38:34), онда жын-шайтан пайғамбар Сүлейменнің орнын басып алды: адам жеңіске жеткен «Сүлеймен» сияқты әрекет етуі керек және жын-шайтандарды «нафс» немесе төменгі өзін шынжырлап, жын-шайтан патшасын «тасқа» бұғаулап, rūḥ (жан) құдайлыққа алғашқы қадам жасауы мүмкін.
In both charismatic and evangelical Christianity, exorcisms of demons are often carried out by individuals or groups belong to the deliverance ministries movement. According to these groups, symptoms of such possessions can include chronic fatigue syndrome, homosexuality, addiction to pornography, and alcoholism. The New Testament's description of people who had evil spirits includes a knowledge of future events (Acts 16:16) and great strength (Act 19:13–16), Since jinn are not necessarily evil, they are distinguished from cultural concepts of possession by devils/demons. Since such jinn are said to have free will, they can have their own reasons to possess humans and are not necessarily harmful. There are various reasons given as to why a jinn might seek to possess an individual, such as falling in love with them, taking revenge for hurting them or their relatives, or other undefined reasons. At an intended possession, the covenant with the jinn must be renewed. Soothsayers (kāhin pl. kuhhān), would use such possession to gain hidden knowledge. Inspirations from jinn by poets requires neither possession nor obedience to the jinn. Their relationship is rather described as mutual. The concept of jinn possession is alien to the Quran and derives from pagan notions. It is widespread among Muslims and also accepted by most Islamic scholars. It is part of the aqida (theological doctrines) in the tradition of Ashari, The Mu'tazila are associated with substituting jinn possession by devilish whisperings, denying bodily possession altogether. In contrast to jinn, the devils (shayatin) are inherently evil. Iblis, the father of the devils, dwells in the fires of hell, although not suffering wherein, he and his children try to draw people into damnation of hell. Devils don't physically possess people, they only tempt humans into sin by following their lower nafs. Hadiths suggest that the devils whisper from within the human body, within or next to the heart, and so "devilish whisperings" (waswās وَسْوَاس) are sometimes thought of as a kind of possession. Unlike possession by jinn, the whispering of devils affects the soul instead of the body. Demons (also known as div), though part of the human conception, get stronger through acts of sin. By acts of obedience (to God), they get weaker. Although a human might find pleasure in obeying the demons first, according to Islamic thought, the human soul can only be free if the demons are bound by the spirit (ruh). Sufi literature, as in the writings of Rumi and Attar of Nishapur, pay a lot of attention to how to bind the inner demons. Attar of Nishapur writes: "If you bind the div, you will set out for the royal pavilion with Solomon" and "You have no command over your self's kingdom [body and mind], for in your case the div is in the place of Solomon". He further links the demons to the story alluded in the Quran (38:34) that a demon replaced the prophet Solomon: one must behave like a triumphant 'Solomon' and chain the demons of the nafs or lower self, locking the demon prince into a 'rock', before the rūḥ (soul) can make the first steps to the Divine.
Иудаизм
Еврей Киелі кітаптарында тыйым салынғанмен, сиқыршылық Екінші ғибадатхана кезеңінің соңында кеңінен таралған және ғибадатхана қиратылғаннан кейінгі кезеңде, біздің заманымыздың 3, 4, 5-ші ғасырларында жақсы құжатталған. Католик энциклопедиясы бойынша, Тобиас кітабында яһудилердің жын-перілерді айдау әдістері сипатталған. 16-шы ғасырда яһуди мистигі Исаак Лурия кемелдікке ұмтылатын жанның көшіп-қонуы туралы жазған. Оның шәкірттері оның идеясын одан әрі дамытып, белгілі бір міндетін орындағанға дейін немесе күнәсін өтегенге дейін құрбанның денесіне кіріп, тұратын диббук деген ұғымды жасады. Диббук еврей халық әңгімелерінде, әдебиеттерінде және еврей өмірінің тарихтарында кездеседі. Еврей халық әңгімелерінде диббук – тынымсыз шарлайтын, денесіз рух, ол тірі адамның денесіне кіріп, онда тұрады. Баал Шем зиянды диббукты жын-шайтанды айдау арқылы қууға болатын еді.
Although forbidden in the Hebrew Bible, magic was widely practiced in the late Second Temple Period and well documented in the period following the destruction of the Temple into the 3rd, 4th, and 5th centuries C. E. Jewish magical papyri were inscriptions on amulets, ostraca and incantation bowls used in Jewish magical practices against shedim and other unclean spirits. According to the Catholic Encyclopedia, Jewish methods of exorcism were described in the Book of Tobias. In the 16th century, Isaac Luria, a Jewish mystic, wrote about the transmigration of souls seeking perfection. His disciples took his idea a step further, creating the idea of a dybbuk, a soul inhabiting a victim until it had accomplished its task or atoned for its sin. The dybbuk appears in Jewish folklore and literature, as well as in chronicles of Jewish life. In Jewish folklore, a dybbuk is a disembodied spirit that wanders restlessly until it inhabits the body of a living person. The Baal Shem could expel a harmful dybbuk through exorcism.
Конго Демократиялық Республикасы
Зебола – Конго Демократиялық Республикасының белгілі бір этникалық топтары арасында орындалатын әйелдердің рухқа ие болу биі. Оның емдік қасиеттері бар деп саналады және Батыста психотерапияның дәстүрлі түрі ретінде белгілі. Бұл би моңго халқының арасында пайда болған, бірақ Киншасадағы түрлі этникалық топтар да оны орындайды.
Zebola is a women's spirit possession dance ritual practised by certain ethnic groups of the Democratic Republic of the Congo. It is believed to have therapeutic qualities and has been noted in the West as a traditional form of psychotherapy. It originated among the Mongo people but is also practised among various ethnic groups in Kinshasa.
Эфиопия
Эфиопияның гураге халқы арасында рухтардың иеленуіне сенім кең таралған. Уильям А. Шак бұл Гураж халқының тамақ пен аштыққа қатысты мәдени көзқарастарынан туындайды деп болжады. Олардың азық-түлігі мол болғанымен, мәдени қысымдар Гураж халқын әлеуметтік міндеттемелерді орындау үшін тамақты бөлісуге немесе оны жинап, жасырын түрде жеуге мәжбүр етеді, бұл алаңдаушылықты тудырады. Рухтардың еркектерді, әйелдерді және екі жынысты адамдарды иеленуі арасында айырмашылықтар бар. Тек еркектерге ғана әсер ететін ырымдық ауруды «ауре» деп аталатын рух тудырады деп саналады. Бұл аурудың белгілері – тамаққа құштарлықтың жоқтығы, жүрек айну және қатты асқазан ауырулары. Ауру ұзаққа созылса, науқас есінен танған күйге түсіп, кейде тамақ пен су ішуге жететіндей есін жияды. Тыныс алу қиын болады, ұстамалар мен діріл пайда болады, ал кейбір жағдайларда аяқ-қолдардың жартылай сал болуы мүмкін. Науқас өздігінен жазылмаса, дәстүрлі емші, яғни «сагвара» шақырылады. Сагвара рухтың атын анықтағаннан кейін, оны қуу үшін белгілі бір рәсімді тағайындайды. Бұл толыққанды ем емес, ол құрбанға рухпен қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік береді, бірақ одан кейін қайта иелену мүмкіндігі сақталады, ол да сол рәсімді қайталау арқылы емделеді. Рәсімде энсете, сары май және қызыл бұрыштан жасалған тағам дайындалып, желінеді. Рәсім кезінде құрбанның басы жамылғымен жабылады, ол энсетені ашкөздікпен жейді, ал басқа қатысушылар ән шырқап, рәсімге қатысады. Рәсім, иеленген рух қанағаттанғанын жариялағанда аяқталады. Шак атап көрсетеді, құрбандар көбінесе кедей еркектер, ал әйелдер еркектерге қарағанда тамақтан кем айырылады, себебі тамақ тарату және тұтынуға қатысты рәсімдер бар. Шактың пікірінше, «ауре» рухы иеленген адамды әлеуметтік назарға алып, тамақты бөлісу арқылы беделге ие бола алмауына байланысты алаңдаушылығын басуға көмектеседі, ал тамақты бөлісу Гураж еркектердің қоғамда мәртебе алуының басты жолы болып табылады. Рухтардың иеленуіне сенім Эфиопияның оңтүстік-батысындағы сидама халқының мәдениетінің бір бөлігі. Антропологтар Айрин және Джон Хамер бұл Сидама қоғамында кемсінудің орнын толтыру тәсілі деп болжайды, бірақ олар И.М. Льюистің еңбектеріне сүйенбеген (қараңыз, Ғылыми көзқарастар бөліміндегі Мәдени антропология). Иеленгендердің көпшілігі – әйелдер, олардың рухтары жағдайларын жеңілдету үшін сәнді заттар талап етеді, бірақ еркектер де иеленуі мүмкін. Екеуінің жынысына қарамастан, иеленген адамдар өз жағдайларына байланысты емшілерге айналуы мүмкін. Хамер мен Хамердің пікірінше, бұл Сидаманың бәсекелестік қоғамындағы кемсінген еркектер арасындағы өтемақының бір түрі, себебі егер ер адам шешен, батыр немесе шаруа ретінде беделге ие бола алмаса, ол рухтың емшісі ретінде де беделге ие болуы мүмкін. Әйелдер кейде иеленгендікке әдейі іс-қимыл жасап, жалған айыптауларға ұшырайды, бірақ еркектерге ешқашан сенімсіздік білдірмейді.
Among the Gurage people of Ethiopia, spirit possession is a common belief. William A. Shack postulated that it is caused by Gurage cultural attitudes about food and hunger, while they have a plentiful food supply, cultural pressures that force the Gurage to either share it to meet social obligations, or hoard it and eat it secretly cause feelings of anxiety. Distinctions are drawn between spirits that strictly possess men, spirits that possess women, and spirits that possess victims of either sex. A ritual illness that only affects men is believed to be caused by a spirit called awre. This affliction presents itself by loss of appetite, nausea, and attacks from severe stomach pains. If it persists, the victim may enter a trance like stupor, in which he sometimes regains consciousness long enough to take food and water. Breathing is often labored. Seizures and trembling overcome the patient, and in extreme cases, partial paralysis of the extremities. If the victim does not recover naturally, a traditional healer, or sagwara, is summoned. Once the sagwara has determined the spirit's name through the use of divination, he prescribes a routine formula to exorcise the spirit. This is not a permanent cure, it merely allows the victim to form a relationship with the spirit while subject to chronic repossession, which is treated by repeating the formula. This formula involves the preparation and consumption of a dish of ensete, butter, and red pepper. During this ritual, the victim's head is covered with a drape, and he eats the ensete ravenously while other ritual participants participate by chanting. The ritual ends when the possessing spirit announces that it is satisfied. Shack notes that the victims are overwhelmingly poor men, and that women are not as food deprived as men, due to ritual activities that involve food redistribution and consumption. Shack postulates that the awre serves to bring the possessed man to the center of social attention, and to relieve his anxieties over his inability to gain prestige from redistributing food, which is the primary way in which Gurage men gain status in their society. The belief in spirit possession is part of the native culture of the Sidama people of southwest Ethiopia. Anthropologists Irene and John Hamer postulated that it is a form of compensation for being deprived within Sidama society, although they do not draw from I. M. Lewis (see Cultural anthropology section under Scientific views). The majority of the possessed are women whose spirits demand luxury goods to alleviate their condition, but men can be possessed as well. Possessed individuals of both sexes can become healers due to their condition. Hamer and Hamer suggest that this is a form of compensation among deprived men in the deeply competitive society of the Sidama, for if a man cannot gain prestige as an orator, warrior, or farmer, he may still gain prestige as a spirit healer. Women are sometimes accused of faking possession, but men never are.
Оңтүстік Африка
Кессибе – Оңтүстік Африканың Транскей аймағынан шыққан, коса тілінде сөйлейтін халық. Рухпен иеленуге ұшырағандардың көп бөлігі үйленген әйелдер. Олардың арасында рухтың иелену жағдайы инватсо деп аталады. Инватсоға шалдыққандар болашақты болжауға арналған ерекше шақыруға ие деп есептеледі. Бастапқыда оларға көңіл жасынып, кейін болашақты болжау қабілеттерін дамытқандайынан құрметпен қаралады.
A belief in spirit possession appears among the Xesibe, a Xhosa speaking people from Transkei, South Africa. The majority of the supposedly possessed are married women. The condition of spirit possession among them is called inwatso. Those who develop the condition of inwatso are regarded as having a special calling to divine the future. They are first treated with sympathy, and then with respect as they allegedly develop their abilities to foretell the future.
Батыс Африка
Батыс Африкадағы хауса халқының арасында кең таралған рухани иелікке сенімге негізделген хауса анимизмі діні бар.
One religion among Hausa people of West Africa is that of Hausa animism, in which belief in spirit possession is prevalent.
Африканың диаспоралық дәстүрлері
Көптеген африкалық диаспора діндерінде рухтарға ие болу міндетті түрде зиянды немесе жаман емес, бірақ олар тірі адамдардың бұрыс іс-әрекеттерін түзетуге тырысады. Африка диаспорасы және дәстүрлі африкалық діндерде рухтың иеленуі, иеленген адамға ем беруге және рух берген білім арқылы ақпарат алуға мүмкіндік береді.
In many of the African diaspora religions possessing spirits are not necessarily harmful or evil, but are rather seeking to rebuke misconduct in the living. Possession by a spirit in the African diaspora and traditional African religions can result in healing for the person possessed and information gained from possession as the spirit provides knowledge to the one they possessed.
Гаитидің вудусы
Гаити Водуы мен Африка диаспорасының діндерінде, оған қатысушылардың немесе оны тәжірибе етушілердің рухани тәжірибе алуының бір жолы – Лоа (немесе луа) иеленуі арқылы. Дәстүр бойынша, Лоа тәжірибешіге түскен кезде, тәжірибешінің денесі рухтың пайдалануына беріледі. Кейбір рухтар болашақ оқиғалар немесе иеленген адамға қатысты жағдайларды болжауға қабілетті деп саналады, оны Чвал немесе "Рухтың Аты" деп те атайды. Тәжірибешілер бұл құбылысты әдемі, бірақ өте шаршатарлықтай сезім деп сипаттайды. Көптеген адамдар рухтың иеленген кезде денесінде қараңғылық немесе энергия ағыны сезілетінін айтады.
In Haitian Vodou and related African diaspora religions, one way that those who participate or practice can have a spiritual experience is by being possessed by the Loa (or lwa). When the Loa descends upon a practitioner, the practitioner's body is being used by the spirit, according to the tradition. Some spirits are believed to be able to give prophecies of upcoming events or situations pertaining to the possessed one, also called a Chwal or the "Horse of the Spirit". Practitioners describe this as a beautiful but very tiring experience. Most people who are possessed by the spirit describe the onset as a feeling of blackness or energy flowing through their body.
Умбанда
Рухани билік ету ұғымы афро-бразилиялық халық діні – Умбандада да кездеседі. Дәстүр бойынша, осы сияқты рухтардың бірі – Помба Гира, ол әйелдерді де, еркектерді де иеленеді.
The concept of spirit possession is also found in Umbanda, an Afro Brazilian folk religion. According to tradition, one such possessing spirit is Pomba Gira, who possesses both women and males.
Құмшекер
Худу мәдениетін африкалық американдықтар жасады. Бұл дәстүрдің өңірлік ерекшеліктері бар, ал африкалық американдықтар саяхаттағанда Худу дәстүрі олардың тұратын жеріне сәйкес өзгерді. Худу ата-баба рухтарына құрмет көрсетуді, африкалық американдық тігістер жасауды, шөппен емдеуді, баконго және игбо жерлеу салтын, Киелі Рухты шақыруды, мадақтау үйлерін, жыланға табынуды, африкалық американдық шіркеулерді, рухтың иеленуін, кейбір нкиси амалдарын, қара рухани шіркеулерді, қара теологиясын, сақина биін, Конго космограммасын, Симби су рухтарын, зират сиқырын, жол тоғысуындағы рухты, сиқыр таяқтарын жасауды, жануарлардың бөліктерін пайдалануды, құрбандық шалуды, Киелі кітапты сиқырлауды және африкалық американдық дәстүрдегі сиқырлауды қамтиды. Худуда адамдар Киелі Рухпен ие болады. Худудағы рухтың иеленуіне Батыс Африканың Водун дініндегі рухтың иеленуі әсер еткен. Африкалықтар АҚШ-та құлдыққа түскен кезде, Киелі Рух (Киелі Рух) иелену кезінде африкалық құдайларды ығыстырды. "Рухтың иеленуі христиандық тұрғысынан түсіндірілді." Африкалық американдық шіркеулерде бұл Киелі Рухпен толу деп аталады. "Уолтер Питтс (1993) африкалық американдық баптистердің обрядтарындағы 'иеленудің' қазіргі маңыздылығын көрсетіп, экстаздық күйдің (көбінесе 'рухқа ие болу' деп аталады) бастауын африкалық иеленулерге дейін жегізді." Қара рухани шіркеулердегі шіркеу мүшелері қайтыс болған туыстардың рухтарына, Киелі Рухқа, христиан қасиеттілеріне және Киелі кітаптың Ескі және Жаңа өсиеттеріндегі басқа да тұлғаларға ие болады. Сенушілердің пікірінше, адамдар осы рухтарға ие болғанда білім мен даналыққа ие болып, адамдар мен Құдай арасында делдалдық қызмет атқарады. Уильям Эдвард Бургардт Дю Бойс (W. E. B. Дю Бойс) ХХ ғасырдың басында африкалық американдық шіркеулерді зерттеді. Дю Бойс плантациялардағы құлдық кезінде қара шіркеудің алғашқы жылдарына Вудуизмнің әсер еткенін айтады. Сағат тіліне қарсы айналып билеу арқылы сақина билеушілер рухани энергия жинап, осы арқылы ата-баба рухтарымен байланысқа түсіп, рухтың иеленуіне себеп болды. Құлдыққа түскен африкалық американдықтар сағат тіліне қарсы айналып биледі, сонда біреуі ортадағы рухани құйынға тартылып, шеңбердің ортасына ие болады. Сақина биінің ортасындағы рухани құйын қасиетті рухани кеңістік еді. Сақина биінің ортасында ата-бабалар мен Киелі Рух тұрады. Қара шіркеулердегі Сақина биі (Худудағы қасиетті би) рухтың иеленуіне әкеледі. Сақина биі - бұл ән айту мен қол соғумен бірге сағат тіліне қарсы айналып билеу, нәтижесінде Киелі Рухпен ие болу. Адамдар Киелі Рухпен ие болғанда олардың жүректері Киелі Рухпен толады, ол жүректері мен жандарын зұлымдықтан тазартып, қуанышпен толтырады деп сендіріледі. Худудағы Сақина биі Конго космограммасының әсерінен пайда болды, бұл Орталық Африкадағы Банту Конго халқының қасиетті символы. Ол өмірдің айналымды табиғатын, яғни туу, өмір, өлім және қайта тууды (жанның реинкарнациясын) бейнелейді. Конго космограммасы күннің шығуы мен батуын, күннің шығыстан шығып, батысқа батуын да көрсетеді, бұл сағат тіліне қарсы бағытты білдіреді, сондықтан сақина билеушілер рухты шақыру үшін сағат тіліне қарсы айналып билейді.
The culture of Hoodoo was created by African Americans. There are regional styles to this tradition, and as African Americans traveled, the tradition of Hoodoo changed according to African Americans' environment. Hoodoo includes reverence to ancestral spirits, African American quilt making, herbal healing, Bakongo and Igbo burial practices, Holy Ghost shouting, praise houses, snake reverence, African American churches, spirit possession, some Nkisi practices, Black Spiritual churches, Black theology, the ring shout, the Kongo cosmogram, Simbi water spirits, graveyard conjuring, the crossroads spirit, making conjure canes, incorporating animal parts, pouring of libations, Bible conjuring, and conjuring in the African American tradition. In Hoodoo, people become possessed by the Holy Ghost. Spirit possession in Hoodoo was influenced by West African Vodun spirit possession. As Africans were enslaved in the United States, the Holy Spirit (Holy Ghost) replaced the African gods during possession. "Spirit possession was reinterpreted in Christian terms." In African American churches this is called being filled with the Holy Ghost. "Walter Pitts (1993) has demonstrated the modern importance of 'possession' within African American Baptist ritual, tracing the origins of the ecstatic state (often referred to as 'getting the spirit') to African possessions." Church members in Black Spiritual churches become possessed by spirits of deceased family members, the Holy Spirit, Christian saints, and other biblical figures from the Old and New Testament of the Bible. It is believed when people become possessed by these spirits they gain knowledge and wisdom and act as intercessors between people and God. William Edward Burghardt Du Bois (W. E. B. Du Bois) studied African American churches in the early twentieth century. Du Bois asserts that the early years of the Black church during slavery on plantations was influenced by Voodooism. Through counterclockwise circle dancing, ring shouters built up spiritual energy that resulted in the communication with ancestral spirits, and led to spirit possession. Enslaved African Americans performed the counterclockwise circle dance until someone was pulled into the center of the ring by the spiritual vortex at the center. The spiritual vortex at the center of the ring shout was a sacred spiritual realm. The center of the ring shout is where the ancestors and the Holy Spirit reside at the center. The Ring Shout (a sacred dance in Hoodoo) in Black churches results in spirit possession. The Ring Shout is a counterclockwise circle dance with singing and clapping that results in possession by the Holy Spirit. It is believed when people become possessed by the Holy Spirit their hearts become filled with the Holy Ghost which purifies their heart and soul from evil and replace it with joy. The Ring Shout in Hoodoo was influenced by the Kongo cosmogram a sacred symbol of the Bantu Kongo people in Central Africa. It symbolizes the cyclical nature of life of birth, life, death, and rebirth (reincarnation of the soul). The Kongo cosmogram also symbolizes the rising and setting of the sun, the sun rising in the east and setting in the west that is counterclockwise, which is why ring shouters dance in a circle counterclockwise to invoke the spirit.
Яхвизм
Яхвизмнің жақтастарының пайғамбарлық тәжірибелерінде транспен байланысты амалдардың рөлі болғанына қатысты белгілер бар. Марти Ниссиненнің сөзіне сәйкес, Яхвизм пайғамбарлары Яхвизм пантеонындағы түрлі құдайлар мен құдайшалардан транс күйінде хабарлар алған болуы мүмкін. Бұл теорияны Яхвизмге ұқсас теологияға ие Шумер мифологиясынан қайта құруға болады, онда аккад тіліндегі стандартты пайғамбарлық белгілеулер – muḫḫûm/muḫḫūtum (ер/әйел, Ежелгі Вавилон) және maḫḫû/maḫḫūtu (ер/әйел, Жаңа Ассирия) – аккад етістігі maḫû «есінен шығу, қызуға түсу» дегеннен туындаған. Киелі кітап зерттеушісі Саймон Б. Паркердің пікірінше, транс ритуалдары, мысалы, жалаңаш болу немесе одан да аз радикалды нұсқа, трансты бастан өткерген адамның құдайды немесе рухты денесіне қабылдауы сияқты амалдар орын алған болуы мүмкін. Ниссиненнің сөзінше, Еврей Киелі кітабында транспен байланысты амалдардың еврей пайғамбарлық хабарларының дәстүрінің бастауы болуы мүмкін екендігіне қатысты дәлелдер бар. Музыкамен қатар, құрбандық ретінде немесе сананы өзгертетін зат ретінде, немесе оның екеуі де болуы мүмкін, құрбандыққа арналған хош иіс сулары да қолданылған болуы мүмкін. Сонымен қатар, жын-перілерді қуып шығару да кең таралған. Оларды Ортағасырлық еврей мәтіндерінен және жын-перілерді қуып шығаруды жүзеге асырған көршілес ежелгі мәдениеттердің мәтіндерінен қайта құруға болады. Жын-перілерді қуып шығарумен айналысқан адамдар, шамандар сияқты, «шайтан» немесе зұлым рухты қуып шығару үшін ритуалдар орындаған. Джина Константопулостың сөзіне сәйкес, Месопотамияда «Ашипу» деп аталатын тұлға жын-перілерді қуып шығарумен айналысқан және оккультизм, діни қызмет және шөптерді пайдалану салаларында білім алған. Яхвизмде зұлым рухтарды қорғау үшін амулеттер (терафимдер деп аталатын) қолданылғандықтан, ежелгі Израильде зұлым рухтарды қорғау үшін арнайы ритуалдар орындаған жын-перілерді қуып шығарушылар немесе шамандар болған деп болжауға болады. Бұған бұрын айтылғандай, олар музыка, хош иіс сулары, дұғалар және транс ритуалдары сияқты амалдарды қолданған болуы мүмкін. Реймунд Лейхттің сөзіне сәйкес, зұлымдықтан қорғану үшін ритуалдық құрбандықтармен бірге белгілі бір формулалар қолданылған.
There are indications that trance related practices might have played a role in the prophetic experiences of adherents of Yahwism. According to Martti Nissinen, Yahwist prophets may have received messages from the different gods and goddesses in the Yahwist Pantheon through a state of trance possession. This theory can be reconstructed from Sumerian Mythology, a similar theology to that of Yahwism, where the standard prophetic designations in the Akkadian language, muḫḫûm/muḫḫūtum (masc./fem., Old Babylonian) and maḫḫû/maḫḫūtu (masc./fem., Neo Assyrian), are derived from the Akkadian verb maḫû "to become crazy, to go into a frenzy." According to bible scholar Simon B. Parker, trance rituals may have occurred such as nudity or a less extreme alternative, a trance where the person to enter trance receives the god or spirit into their body. Further according to Nissinen, the Hebrew Bible, may contain evidence that trance related practices may have been the origins of the Jewish traditions of prophetic messages. Along with music, incense may have also been used, either as an offering, or to be used as an entheogen, or possibly as both. Exorcisms were also common. They can be reconstructed from both Medieval Jewish texts and texts from neighboring ancient cultures that practiced exorcisms. Exorcists acting almost like shamans would do rituals to exorcise one of a "demon" or evil spirit. According to Gina Konstantopoulos, a figure named an "Āshipu" acted as an exorcist in Mesopotamia and were trained in many fields of occultism, priesthood and herbalism. As amulets (called teraphim) were also used in Yahwism to ward off evil spirits, it may also be reconstructed that there were people in Ancient Israel who acted as exorcists or shamans who would do specific rituals to ward off evil spirits. As mentioned previously, these may have included music, incense, prayers, and trance rituals. According to Reimund Leicht, formulae was used ward off the evil, along with ritualistic sacrifices.
Буддизм
Үнді медицина әдебиеттері мен тантрикалық буддалық жазбаларға сәйкес, "зиярат етушілердің" көпшілігі, немесе кішкентай балалардың өміріне қауіп төндіретіндер, жануарлар түрінде пайда болады: сиыр, арыстан, түлкі, маймыл, жылқы, ит, шошқа, мысық, қарға, фазан, сұрғыр және жылан. Мишель Стрикманның айтуынша, осы "қорқынышты бейнелерден" басқа, жануарлардың кейіпке енуі немесе олардың рухы кейбір жағдайларда өте пайдалы болуы мүмкін. 13 ғасырдың басында жазған қытайлық гинеколог Чжи Чунфу, құлап кетудің бес түрі себептеріне қарай жіктелетінін, сонымен қатар құлап кетудің тағы төрт түрі бар екенін айтқан, олар құлап кету кезінде зардап шегушінің дыбыстары мен қимылдарымен ерекшеленеді: сиыр, жылқы, шошқа және ит құлап кетуі. Буддизмде мара, кейде "шайтан" деп аударылады, тозақта азап шегуші жаратылыс немесе жаңылыс болуы мүмкін. Сиддхартха Гаутама Будда болмас бұрын, Мараның, азғырудың бейнесінің, сынағына тап болып, оны жеңді. Дәстүрлі буддизмде мараның төрт түрі аталады: Клеша мара, немесе мара – ашкөздік, жек көру және жаңылыс сияқты барлық жаман сезімдердің бейнесі. Мртю мара, немесе мара – өлім. Скандха мара, немесе мара – шартты өмірдің толықтығын бейнелейтін метафора. Девапутра мара, сезімдік әлемнің девасы, ол Будданың ағарту түнінде Гаутама Будданың қайта туу циклынан босатылуына кедергі келтіруге тырысады. Мараны ынақты болғаннан кейін ол басқа әлемге кетеді деп есептеледі.
According to the Indian medical literature and Tantric Buddhist scriptures, most of the "seizers", or those that threaten the lives of young children, appear in animal form: cow, lion, fox, monkey, horse, dog, pig, cat, crow, pheasant, owl, and snake. Apart from these "nightmare shapes", the impersonation or incarnation of animals can in some circumstances also be highly beneficial, according to Michel Strickmann. Ch'i Chung fu, a Chinese gynecologist writing early in the 13th century, wrote that in addition to five sorts of falling frenzy classified according to their causative factors, there were also four types of other frenzies distinguished by the sounds and movements given off by the victim during his seizure: cow, horse, pig, and dog frenzies. In Buddhism, a māra, sometimes translated as "demon", can either be a being suffering in the hell realm or a delusion. Before Siddhartha became Gautama Buddha, He was challenged by Mara, the embodiment of temptation, and overcame it. In traditional Buddhism, four forms of māra are enumerated:
Kleśa māra, or māra as the embodiment of all unskillful emotions, such as greed, hate, and delusion. Mṛtyu māra, or māra as death. Skandha māra, or māra as metaphor for the entirety of conditioned existence. Devaputra māra, the deva of the sensuous realm, who tries to prevent Gautama Buddha from attaining liberation from the cycle of rebirth on the night of the Buddha's enlightenment. It is believed that a māra will depart to a different realm once it is appeased.
Шығыс Азия
Таоизмнің, корей шаманизмі, синтоизм, кейбір жапон діни ағымдары және Шығыс Азияның басқа да діндерінде рухтардың иеленуі туралы идея кездеседі. Кейбір секталарда рухқа ие болып шығатындар – шамандар, болжамды түрде белгілі бір күштерді арнаға салатын медиумдар, немесе рухтарды самурай қылыштары сияқты заттарға сіңіретін немесе дамытатын сиқыршылар болады. Гонконгта түсірілген "Супер Нормаль II" (大迷信, 1993) фильмі Тайваньдағы бір жас қыздың, тұрмысқа шыққан әйелдің денесіне кіріп, өзінің тағдырмен белгіленген қалған өмірін сүру туралы нағыз оқиғаны көрсетеді. Ол әлі де Юнлин округіндегі Жэнь Тянь ғибадатханасында қызмет етеді.
Certain sects of Taoism, Korean shamanism, Shinto, some Japanese new religious movements, and other East Asian religions feature the idea of spirit possession. Some sects feature shamans who supposedly become possessed; mediums who allegedly channel beings' supernatural power; or enchanters are said to imbue or foster spirits within objects, like samurai swords. The Hong Kong film Super Normal II (大迷信, 1993) shows the true famous story of a young lady in Taiwan who possesses the dead body of a married woman to live her pre determined remaining life. She is still serving in the Zhen Tian Temple in Yunlin County.
Өмірбаян
Қытай – халқының 73,56 пайызы қытай халық дініне жататын немесе дінге қатысы жоқ (дінсіз) деп есептелетін мемлекет. Сондықтан, қытай халқының рухтардың иеленуі туралы білімі көбінесе діннен емес, дәстүрлі мәдениетінің ертегілерінен, халық аңыздарынан және әдеби туындыларынан тараған. Адамдардың сенімдерінен, халықтық тыйымдарынан, жерлеу рәсімдерінен бастап, әртүрлі әуесқой әдебиеттерге дейін, жан иелену туралы түсінік қытай өмірінің барлық саласына сіңіп, бүгінге дейін жалғасуда.
China is a country where 73.56% of the population is defined as Chinese folk religion/unaffiliated (nonreligion). Therefore, the Chinese population's knowledge of spirit possession is not majorly obtained from religion. Instead, the concept is spread through fairy tales/folk tales and literary works of its traditional culture. In essence, the concept of soul possession has penetrated into all aspects of Chinese life, from people's superstitions, folk taboos, and funeral rituals, to various ghost themed literary works, and has continued to spread to people's lives today.
Даму
Қытайда рухтардың иеленуі 1950 жылдары коммунистер билікке келгенге дейін кең таралған еді, ал осы тақырып бойынша жиналған деректердің көп бөлігі 18-шы ғасырдың соңына қатысты. Кейбір қытайлықтар адамдардың ауруларына зұлым инь рухының (куэй) ие болуы себеп деп санайды. Бұл зұлым рухтар марқұмның отбасы тарапынан құрмет көрмегенде, күтпеген өлімге ұшырағанда немесе Конфуцийдің ұлтық парыз бен ата-бабаларға құрмет көрсету туралы идеалдарын орындамағанда пайда болады. Бұл зұлым рухтар түсіндіріле алмайтын апаттарға, егіншіліктегі қиындықтарға және адамдардың иеленуіне себеп болады. Олар ауруды өзіне бағынбаған үстін күштердің салдары деп есептейді. Мұндай жазбаларда көбінесе емшілер туралы толыққанды мәлімет беріледі, ал науқас туралы сипаттамалар аз. Кейде рухтардың иеленуі сиқыршылықпен байланысты айтылады. Дін, сиқыр және жергілікті дәстүрлерді ажырату өте қиын, себебі олар көбінесе бірігіп кетеді, сондықтан оларды ерекшелеу қиынға соғады.
Spirit possession in China was prominent until the Communist takeover in the 1950s and most of the data gathered on this topic will be from the late 18th century. Some Chinese believe that illnesses to man is due to the possession of an evil yin spirit (kuei). These evil spirits become such when the deceased are not worshiped by the family, they have died unexpectedly, or did not follow Confucius's ideals of filial piety and ancestral reverence accordingly. These evil spirits cause unexplainable disasters, agricultural shocks and possessions. Disease is the cause of the supernatural where they do not have control over. Usually in the writings about this, the healers are the ones being described with detail, not so much the patient. Magical practices are sometimes what spirit possession is referred to as. It is very hard to distinguish between the religion, magic and local traditions. This is because many times, all three are fused together, so sometimes trying to distinguish between them is hard.
Шаман
Рухтардың тағы бір түрі шаман арқылы жұмыс істейді, ол – пайғамбар, емші және діни тұлға, оның рухтарды ішінара бақылау және олардың тілімен сөйлеу қабілеті бар. Хабарлар, емдеулер және тіпті болжамдар шаман арқылы жеткізіледі. Бұл кейде өзінің беделін артқысы келетін адамдар тарапынан қолданылады. Көбінесе шамандар клиенттің қазіргі көзқарастарын бейнелейтін кеңес береді.
Another type of spirit possession works through a shaman, a prophet, healer and religious figure with the power to partially control spirits and communicate for them. Messages, remedies and even oracles are delivered through the shaman. This is sometimes used by people who would like to become important figures. Usually, shamans give guidance that reflects the customer's existing values.
Аюрведа
Бхутавидия – ие болған рухтарды қуып шығару, дәстүрлі түрде Аюрведаның сегіз бөлігінің бірі.
Bhūtavidyā, the exorcism of possessing spirits, is traditionally one of the eight limbs of Ayurveda.
Раджастан
Қазіргі Раджастхан мәдениетінде рухтардың иеленуі деген түсінік кездеседі. Раджастхандықтарға ие болып келген рухтардың кейбіреуі жақсы және пайдалы деп есептеледі, ал қалғандары зұлым саналады. Жақсы рухтардың қатарына өлтірілген әйелдер, жер асты құдайы Баиронжи, мұсылман әулиелері мен факирлер кіреді. Ал жаман рухтарға қарызынан қайтыс болғандар, мертік туған нәрестелер, қайтыс болған жесірлер және шетелдік туристер жатады деп сендіреді. Рухқа ие болған адамды "горала", яғни "тау" деп атайды. Иемдену, тіпті қанағатты рух болса да, ұнамсыз саналады, себебі ол өзіне өзі бақылауды жояды және күшті эмоционалдық жарылыстарға себеп болады.
The concept of spirit possession exists in the culture of modern Rajasthan. Some of the spirits allegedly possessing Rajasthanis are seen as good and beneficial, while others are seen as malevolent. The good spirits are said to include murdered royalty, the underworld god Bhaironji, and Muslim saints and fakirs. Bad spirits are believed to include perpetual debtors who die in debt, stillborn infants, deceased widows, and foreign tourists. The supposedly possessed individual is referred to as a ghorala, or "mount". Possession, even if by a benign spirit, is regarded as undesirable, as it is seen to entail loss of self control, and violent emotional outbursts.
Тамил Наду
Үндістанда тамил әйелдері пейе рухтарымен иеленуден өтеді дегенді айтады. Дәстүр бойынша, бұл рухтар көбінесе жаңа үйленген келіндерге ие болады, әдетте романтикалық немесе сексуалдық қанағатсыздықтан қайтыс болған жас жігіттердің әруақтары ретінде танылады және олар ритуалдық жолмен қуылды.
Tamil women in India are said to experience possession by peye spirits. According to tradition, these spirits overwhelmingly possess new brides, are usually identified as the ghosts of young men who died while romantically or sexually frustrated, and are ritually exorcised.
Шри-Ланка
Шри-Ланканың Шығыс провинциясындағы Шри-Ланка тамилдерінің азшылық тобының ішіндегі жағалау Веддалары діни мерекелерде транстық күйге енеді, сол кезде олардың рухпен толып кеткені саналады. Олар тамил тілінің диалектісінде сөйлесе де, транстық күйде кейде Ведда тілінен сөздерді қамтитын аралас тілді қолданады.
The Coast Veddas, a social group within the minority group of Sri Lankan Tamil people in Eastern Province, Sri Lanka, enter trances during religious festivals in which they are regarded as being possessed by a spirit. Although they speak a dialect of Tamil, during trances they will sometimes use a mixed language that contains words from the Vedda language.
Индонезия
Балиде аралдың анимистік дәстүрлері сангьянг деп аталатын практиканы қамтиды, ол белгілі бір мақсаттар үшін ерікті иелену транс күйіне енгізуді қамтиды. Водондағы (Вуду) ерікті иеленумен шамамен ұқсас, сангьянг – қасиетті күй деп есептеледі, онда гиангтар (құдайлар) немесе көмекші рухтар қатысушылардың денелеріне уақытша кіріп, тұрады. Сангьянгтың мақсаты адамдар мен орындарды зұлым ықпалдардан тазарту және рухани тепе-теңдікті қалпына келтіру деп саналады. Сондықтан, бұл көбінесе жын-шайтанды қуу рәсімі ретінде қарастырылады. Сулавесиде Бонерат халқының әйелдері иелену транс рәсімін орындайды, онда олар өте ыстық күлді жалаң аяқтарымен сөндіреді. Олардың процесте күйіп кетпеуі – иеленудің рас екенін көрсетеді. Ислам дінінің ықпалымен, индонезиялық сенімдердегі рухтардың арасында оттан құралған, ашу мен құштарлыққа бейім жын-шайтандар (setan) бар. Олар адамдардың денесіне қызғанышпен қарайды және оны бақылауға алуға тырысады. Адамға шабуыл жасағанда, олар оның санасына еніп, оның рухын ығыстыруға тырысады. Адамның санасы шабуыл жасаған жынның құрамындағы ашу, зорлық-зомбылық, ақылсыздық және ашкөздік сияқты құштарлықтарға бейімделеді. Жын адамды өзгертіп, оған көптеген адамдардың күші, бірнеше жерде бірден пайда болу қабілеті, жолбарыс немесе шошқа сияқты жануардың кейпін алу немесе тізбеусіз өлтіру сияқты табиғаттан тыс қасиеттер сыйлайды деп есептеледі. Ал кейбіреулері эпилепсияға ұқсас ақылдан адасады. Ең нашар жағдайларда, жынның болуы адамның денесін өзгертіп, оның рухани сапатына сәйкес келіп, ракшашаға айналдырады.
In Bali, the animist traditions of the island include a practice called sanghyang, induction of voluntary possession trance states for specific purposes. Roughly similar to voluntary possession in Vaudon (Voodoo), sanghyang is considered a sacred state in which hyangs (deities) or helpful spirits temporarily inhabit the bodies of participants. The purpose of sanghyang is believed to be to cleanse people and places of evil influences and restore spiritual balance. Thus, it is often referred to as an exorcism ceremony. In Sulawesi, the women of the Bonerate people of Sulawesi practice a possession trance ritual in which they smother glowing embers with their bare feet at the climax. The fact that they are not burned in the process is considered proof of the authenticity of the possession. Influenced by the religion of Islam, among the several spirits in Indonesian belief are demons (setan), composed of fire, prone to anger and passion. They envy humans for their physical body, and try to gain control of it. When they assault a human, they would intrude their mind, trying to displace the human spirit. The human's mind would adapt to the passions of anger, violence, irrationality and greed, the intruding demon is composed of. The demon is believed to alter the person, giving him supernatural attributes, like strength of many men, ability to appear in more than one place, or assume the form of an animal, such as a tiger or a pig, or to kill without touching. Others become lunatics, resembling epilepsy. In extreme cases, the presence of the demon may alter the condition of the body, matching its own spiritual qualities, turning into a raksasha.
Малайзия
Малайзия зауыттарында жұмыс істейтін әйелдер рухтарға ие болған деген шақырғандар бар, ал зауыт иелері мұны көбінесе гистерия деп қарастырады және қазіргі заманғы ортаға иррационалды және көне сенімдердің араласуы деп санайды. Антрополог Айва Онг Малайзияда рухтарға ие болу сенімі көбінесе үлкен, үйленген әйелдерде кездесетінін, ал зауыт қызметкерлері әдетте жас және үйленбеген екенін атап көрсетті. Ол мұны Малайзияның қарқынды индустриялануы мен модернизациясымен байланыстырады. Онг рухтарға ие болудың билікке қарсы жазасыз наразылық білдірудің дәстүрлі жолы екенін айтты және бұл әйелдердің шыдамсыз жұмыс жағдайлары мен сексуалдық зорлық-зомбылыққа наразылық таныту құралы болуы мүмкін деп санайды.
Female workers in Malaysian factories have allegedly become possessed by spirits, and factory owners generally regard it as mass hysteria and an intrusion of irrational and archaic beliefs into a modern setting. Anthropologist Aihwa Ong noted that spirit possession beliefs in Malaysia were typically held by older, married women, whereas the female factory workers are typically young and unmarried. She connects this to the rapid industrialization and modernization of Malaysia. Ong argued that spirit possession is a traditional way of rebelling against authority without punishment, and suggests that it is a means of protesting the untenable working conditions and sexual harassment that the women were compelled to endure.
Үнді-Караиб шактизмі
Индо-Кариб Мадраси дінінде, тәңірге құлшылық ететін адам намаз оқығаннан кейін "Сами Адутал" (тамил тілінде) немесе "көрініс" (ағылшын тілінде) деп аталатын трансқа түсу жағдайы пайда болады. Бұл Индо-Кариб Шакти рәсімдерінің маңызды бөлігі болып табылады және Тэппу барабандарының соғылуымен, құлшылық әндерімен және Удукай барабандарының үнімен бірге жүреді. Пуджа деп аталатын рәсімдерде әдетте үштен беске дейін таппу барабандарын соғып, құдайды осы кеңістікке шақырады. Содан кейін бас пуджари Құдайды немесе Құдайшаны өз денесіне қабылдайды, ортақ ретінде қызмет етеді. Су, сары ұн және неім жапырақтарынан жасалған қоспа ортаққа құйылады, себебі Құдайдың энергиясы денеге ыстық әсер етеді деп сендіріледі, ал су және сары ұнмен неім жапырақтары оны салқындатады. Пуджа қызметтері көбінесе аптасына бір рет өткізіледі.
In Indo Caribbean Madrasi Religion, a state of trance possession known as "Sami Aduthal" in Tamil and as a "manifestation" in English occurs whence a devotee enters a trance state after praying. It is an essential part to Indo Caribbean Shakti ceremonies, being accompanied by Tappu drumming, the singing of devotional songs, and the drumming of Udukai drums. Ceremonies called Pujas often include the drumming of three to five tappu to invoke the deity to the space. Then, the head pujari receives the God or Goddess into their body, acting as a medium. A mixture of water, turmeric powder, and neem leaves are poured onto the medium, as it is believed that the God's energy heats up the body while the water and turmeric with the neem leaves cools it down again. Puja services are often held once a week.
Меланезия
Жаңа Гвинеяның таулы аймағындағы урапминдер "рух дискотекасы" деп аталатын топтық иелену түрін қабылдайды. Ерлер мен әйелдер шіркеу ғимараттарында жиналып, шеңбермен билейді және әйелдер христиан әндерін орындағанда жоғары-төмен секіреді; бұл " (Құдайдың) рухын шақыру" (, Urap: Sinik dagamin) деп аталады. Әндердің мелодиялары барабан билерінде (Урап: wat dalamin) орындалатын дәстүрлі әйелдер әндерінен алынған, ал мәтіндері көбінесе Телефол немесе басқа таулық Ок тілдерінде болады. Егер сәтті болса, кейбір бишілер "рухқа ие болады", қозғалыстары бақырылып, би алаңында шатасып жүреді. Бір сағаттан астам уақыттан кейін, рухқа ие болғандар құлап түседі, ән тоқтайды және рух дискотекасы дұғамен аяқталады, содан кейін уақыт болса, Киелі кітап оқылып, уағыз айтылады. Дене әдетте күнәмен "ауыр" (ilum) болады деп сендіріледі, ал иелену – Киелі Рухтың адам денесінен күнәларды шығарып, адамды қайтадан "жеңіл" (fong) ететін процесс. Бұл Урапминдер үшін жаңа ғұрып, олардың рухтармен байланысу дәстүрі жоқ.
The Urapmin people of the New Guinea Highlands practice a form of group possession known as the "spirit disco" Men and women gather in church buildings, dancing in circles and jumping up and down while women sing Christian songs; this is called "pulling the [Holy] spirit" (, Urap: Sinik dagamin). The songs' melodies are borrowed from traditional women's songs sung at drum dances (Urap: wat dalamin), and the lyrics are typically in Telefol or other Mountain Ok languages. If successful, some dancers will "get the spirit" , flailing wildly and careening about the dance floor. After an hour or more, those possessed will collapse, the singing will end, and the spirit disco will end with a prayer and, if there is time, a Bible reading and sermon. The body is believed to normally be "heavy" (ilum) with sin, and possession is the process of the Holy Spirit throwing the sins from one's body, making the person "light" (fong) again. This is a completely new ritual for the Urapmin, who have no indigenous tradition of spirit possession.
Микронезия
Рухтардың иеленуі туралы түсінік Микронезия Федеративтік Мемлекеттерінің төрт штатының бірі – Чуук штатында кездеседі. Чуук штаты басым көпшілікте христиан дінін ұстанатын қоғам болғанымен, өлгендердің рухтарының иеленуіне қатысты дәстүрлі сенімдер әлі де сақталуда, көбінесе оны әйелдер ұстанады, ал "оқиғалар" көбінесе отбасылық шиеленістерден туындайды. Рухтар, әйелдер арқылы сөйлей отырып, отбасы мүшелерін бір-бірімен жақсы қарым-қатынаста болуға шақырады.
The concept of spirit possession appears in Chuuk State, one of the four states of Federated States of Micronesia. Although Chuuk is an overwhelmingly Christian society, traditional beliefs in spirit possession by the dead still exist, usually held by women, and "events" are usually brought on by family conflicts. The supposed spirits, speaking through the women, typically admonish family members to treat each other better.
Италияның халықтық сиқыры
Италияның дәстүрлі халық сиқырында рухтардың иеленуі жиі кездеседі. Бұл мәдениетте бір адамды бір уақытта бірнеше рух иеленуі мүмкін екені белгілі. Рухтан (рухтардан) құтылу үшін итальян тілінен аударғанда "емші", "білгіш" немесе "шебер" деген мағына беретін "куратор", "гуариторе" немесе "практико" шақырылады. Бұл емшілер рухтарды қуу үшін қасиетті рәсімдер орындайды; бұл рәсімдер ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келеді және Италияның әр аймағына қарай өзгеріп отырады. Көптеген итальяндық рәсімдер, әсіресе жаман рухтарды қууға арналғандар үшін, ақпарат тек Рождество кешінде (әсіресе il malocchio үшін) ғана бөліседі дейді. Егер отбасы діншіл болса, олар тіпті дін қызметкерін шақырып, рухқа дәстүрлі католик экзорцизмін орындауы мүмкін.
In traditional Italian folk magic spirit possessions are not uncommon. It is known in this culture that a person may be possessed by multiple entities at once. The way to be rid of the spirit(s) would be to call for a curatore, guaritore or pratico which all translate to healer or knowledgeable one from Italian. These healers would perform sacred rituals to be rid of the spirits; the rituals are passed down through generations and vary based on the region in Italy. It is said that for many Italian rituals specifically those to be rid of negative spirits, that the information may only be shared on Christmas Eve (specifically for il malocchio). If the family is religious they may even call in a priest to perform a traditional catholic exorcism on the spirit(s).
Шамандық дәстүрлер
Шаманизм – сананың өзгерген күйлері, мысалы, тран арқылы рухани әлеммен байланыс жасайтынына сенетін тәжірибешінің қатысуымен жүзеге асырылатын діни практика. Мұның мақсаты көбінесе осы рухтарды немесе рухани энергияларды физикалық әлемге емдеу немесе басқа да мақсаттар үшін бағыттау болып табылады.
Shamanism is a religious practice that involves a practitioner who is believed to interact with a spirit world through altered states of consciousness, such as trance. The goal of this is usually to direct these spirits or spiritual energies into the physical world, for healing or another purpose.
Вика
Виккандар Айды түсіру рәсімімен байланысты, Құдайдың ерікті түрде енуіне сенеді. Бас жыншы әйел Құдайдан өзіне кіруін және оның аузынан сөйлеуін тілейді.
Wiccans believe in voluntary possession by the Goddess, connected with the sacred ceremony of Drawing Down the Moon. The high priestess solicits the Goddess to possess her and speak through her.
Мәдениет антропологиясы
Жан Рух, Жермен Дитерлен және Марсель Гриаулдың еңбектері Батыс Африкадағы иелену құбылысы туралы зерттеулерде кеңінен сілтеме жасалған, бұл құбылыс құл саудасы арқасында Бразилия мен Солтүстік Америкаға дейін тараған. Антрополог И. М. Льюис әйелдердің рухтарға ие болу культтеріне ерлерге қарағанда жиі қатысатынын айтты және мұндай культтер олардың әртүрлі мәдениеттердегі басқа салалардан мүшелікке қол жеткізе алмауының орнын толтыру ретінде қызмет етеді деп болжады.
The works of Jean Rouch, Germaine Dieterlen, and Marcel Griaule have been extensively cited in research studies on possession in Western Africa that extended to Brazil and North America due to the slave trade. The anthropologist I. M. Lewis noted that women are more likely to be involved in spirit possession cults than men are, and postulated that such cults act as a means of compensation for their exclusion from other spheres within their respective cultures.
Физикалық антропология
Антропологтар Алиса Б. Кехо және Доди Х. Гилетти афро-еуразиялық рухтарға ие болу культтерінде әйелдердің жиірек кездесуінің себебі тиамин, триптофан, ниацин, кальций және D витаминінің жетіспеушілігімен байланысты екенін айтты. Олардың пікірінше, кедейлік пен дұрыс тамақтанбаудың салдарынан бұл мәселе туындайды және жүктілік мен бала емізу кезеңіндегі физиологиялық күйзелістермен күшейеді. Олар бұл кемшіліктердің жүйке жүйесіне әсер ететін, қасақана емес белгілері рухқа ие болу ретінде қалыптасқан деп болжайды.
Anthropologists Alice B. Kehoe and Dody H. Giletti argued that the reason that women are more commonly seen in Afro Eurasian spirit possession cults is because of deficiencies in thiamine, tryptophan niacin, calcium, and vitamin D. They argued that a combination of poverty and diet cause this problem, and that it is exacerbated by the strains of pregnancy and lactation. They postulated that the involuntary symptoms of these deficiencies affecting their nervous systems have been institutionalized as spirit possession.
Медицина және психология
Кез келген түрдегі рухпен билену, оның ішінде зұлым рухтармен, DSM 5 немесе ICD 10 мойындамайтын психиатриялық немесе медициналық диагноз емес. Клиникалық психиатрияда транс және иелену бұзылыстары "жеке тұлғаның өзіне сенуін уақытша жоғалту және айналадағы ортаны толыққанды түсіну қабілетінің жоғалтылуын қамтитын күйлер" ретінде анықталады және көбінесе диссоциативтік бұзылыстың бір түрі ретінде жіктеледі. Рухпен биленген деген адамдар кейде психоз, кататония, мания, Туретт синдромы, эпилепсия, шизофрения немесе диссоциативтік жекелік бұзылысы сияқты психикалық аурулармен байланысты белгілерді көрсетеді, соның ішінде еріксіз, цензураланбаған мінез-құлық және адамның іс-әрекеттеріндегі қалыпты емес, әлеуметтік емес сипаттар. Ұйқы парализін зұлым рухтармен биленумен байланыстыру жиі кездеседі, бірақ бұл физикалық немесе психикалық ауру емес. Зерттеулер көрсеткендей, рухпен биленудің себебі көбінесе ауыр психикалық жарақаттарға байланысты. Диссоциативтік жекелік бұзылысы туралы мақалада DSM 5 былай демелі: "диссоциативтік жекелік бұзылысындағы иелену түріндегі жекеліктер көбінесе "рух", "құдайлық күш" немесе сырттан келген адам бақылауға алғандай көрінетін мінез-құлықтармен көрінеді, нәтижесінде адам өте ерекше сөйлей бастайды немесе әрекет ете бастайды". Симптомдар мәдениеттерге қарай өзгереді. DSM 5 диссоциативтік жекелік бұзылысының жекелік күйлері кейбір мәдениеттерде рухпен билену ретінде түсіндірілуі мүмкін екенін көрсетеді, ал рухпен билену көбінесе ауыр жағдайлармен байланысты, бұл оның психикалық күйзелістен туындауы мүмкін екенін көрсетеді. Диссоциативтік жекелік бұзылысының алтер-персонасы өзінің кім екені туралы сұрақтарға жауап бергенде, 29 пайызы өзін зұлым рух ретінде таныстырады. 19 ғасырда пациенттің өзі зұлым рухтарға немесе шайтанға ие деп сенетін психикалық бұзылуды демономания немесе какодемономания деп атаған. Кейбіреулер зұлым рухтарға сенудің психикалық аурулары бар адамдарға медициналық көмек алу мүмкіндігін шектеуі мүмкін деп алаңдайды.
Spirit possession of any kind, including demonic, is not a psychiatric or medical diagnosis recognized by the DSM 5 or the ICD 10. In clinical psychiatry, trance and possession disorders are defined as "states involving a temporary loss of the sense of personal identity and full awareness of the surroundings" and generally classed as a type of dissociative disorder. People alleged to be possessed by spirits sometimes exhibit symptoms similar to those associated with mental illnesses such as psychosis, catatonia, mania, Tourette's syndrome, epilepsy, schizophrenia, or dissociative identity disorder, including involuntary, uncensored behavior, and an extra human, extra social aspect to the individual's actions. It is not uncommon to ascribe the experience of sleep paralysis to demonic possession, although it's not a physical or mental illness. Studies have found that alleged demonic possessions can be related to trauma. In entry article on dissociative identity disorder, the DSM 5 states, "possession form identities in dissociative identity disorder typically manifest as behaviors that appear as if a 'spirit,' supernatural being, or outside person has taken control such that the individual begins speaking or acting in a distinctly different manner". The symptoms vary across cultures. The DSM 5 indicates that personality states of dissociative identity disorder may be interpreted as possession in some cultures, and instances of spirit possession are often related to traumatic experiences—suggesting that possession experiences may be caused by mental distress. In cases of dissociative identity disorder in which the alter personality is questioned as to its identity, 29 percent are reported to identify themselves as demons. A 19th century term for a mental disorder in which the patient believes that they are possessed by demons or evil spirits is demonomania or cacodemonomanis. Some have expressed concern that belief in demonic possession can limit access to health care for the mentally ill.