Сұраныс пен ұсынылдың тепе-теңдік теориясы

Жалпы тепе-теңдік теориясы: сұраныс, ұсыныс, бағалардың өзара әрекеттесуін зерттейді. Экономиканың тұтас жүйесін талдау, нақты жағдайлардағы тепе-теңдік.

13 мин оқу

100%

Дереккөз: General equilibrium theory — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдік теориясы

Экономикада жалпы теңгерім теориясы бірнеше немесе көптеген өзара әрекеттесетін нарықтары бар бүкіл экономикадағы сұраныс, ұсыныс және бағалардың мінез-құлқын түсіндіруге тырысады, сұраныс пен ұсыныстың өзара әрекеттесуі жалпы теңгерімге әкелетінін дәлелдеу арқылы. Жалпы теңгерім теориясы экономиканың белгілі бір бөлігін талдайтын, ал басқа факторлары тұрақты ұсталатын ішінара теңгерім теориясымен қарама-қайшы келеді. Жалпы теңгерімде тұрақты әсерлер экономикалық емес деп есептеледі, яғни экономикалық талдау шеңберінен тыс деп қарастырылады. Алайда, экономикалық емес факторлар экономикалық факторлардың өзгеруіне байланысты өзгеріп отыруы мүмкін, сондықтан теңгерім моделінің болжамдауының дәлдігі экономикалық факторлардың экономикалық емес факторлардан тәуелсіздігіне байланысты болуы мүмкін. Жалпы теңгерім теориясы теңгерімдік бағалау моделін қолдана отырып экономиканы зерттейді және жалпы теңгерімнің негізгі шарттары қай жағдайларда орындалатынын анықтауға ұмтылады. Теорияның бастауы 1870 жылдарға, әсіресе француз экономисі Леон Вальрастың 1874 жылғы "Таза экономика элементтері" атты маңызды еңбегіне саяды. Теория Лайонель В. Маккензидің (Вальрасиандық теория), Кеннет Ароу мен Жерар Дебреудің (Хикс теориясы) 1950 жылдардағы жұмыстары арқылы қазіргі заманғы түрін алды.

Шолу

Жалпы алғанда, жалпы тепе-теңдік жеке нарықтар мен экономикалық агенттерден басталатын "төменнен жоғары" тәсілді қолдана отырып, бүкіл экономиканы түсінуге тырысады. Сондықтан жалпы тепе-теңдік теориясы дәстүрлі түрде микроэкономиканың бір бөлігі ретінде жіктеледі. Бұл айырмашылық бұрынғыдай айқын емес, себебі қазіргі заманғы макроэкономиканың көп бөлігі микроэкономикалық негіздерге баса назар аударып, макроэкономикалық құбылыстардың жалпы тепе-теңдік модельдерін құрастырды. Жалпы тепе-теңдік макроэкономикалық модельдерде әдетте "тауар нарығы" және "қаржы нарығы" сияқты бірнеше нарықты ғана қамтитын оңайлатылған құрылым болады. Керісінше, микроэкономикалық дәстүрдегі жалпы тепе-теңдік модельдері әдетте әртүрлі тауар нарықтарының көптігін қамтиды. Олар әдетте күрделі болып келеді және сандық шешімдерді есептеу үшін компьютер қажет. Нарықтық жүйеде барлық тауарлардың бағасы мен өндірісі, соның ішінде ақша бағасы мен пайыздық ставкасы өзара байланысты. Бір тауардың, мысалы, нанның бағасының өзгеруі басқа бағаға, мысалы, нан пісірушілердің жалақысына әсер етуі мүмкін. Егер нан пісірушілердің талғамдары басқалардан ерекшеленбесе, нанға деген сұраныс нан пісірушілердің жалақысының өзгеруіне байланысты өзгеруі мүмкін, бұл өз кезегінде нан бағасына әсер етеді. Теория бойынша, тек бір тауардың тепе-теңдік бағасын есептеу үшін миллиондаған түрлі тауардың барлығын есепке алатын талдау қажет. Әдетте, экономикалық агенттер бағаны қабылдайды деп есептеледі, және осы есептеу бойынша тепе-теңдіктің екі негізгі түсінігі бар: Вальрасиандық немесе бәсекелестік тепе-теңдік және оның жалпылауы: трансферттермен баға тепе-теңдігі.

Уолрасиялық тепе-теңдік

Неоклассикалық экономикада нақты экономиканың барлық бағасын модельдеуге жасалған алғашқы тырабы Леон Вальрасқа тиесілі. Вальрас «Таза экономика элементтері» еңбегінде нақты экономиканың әртүрлі аспектілерін (екі тауар, көптеген тауарлар, өндіріс, өсім, ақша) ескеретін модельдер тізбегін ұсынады. Кейбір сарапшылар Вальрас сәтті болмады деп санайды және осы тізбектегі кейінгі модельдер үйлесімсіз екенін айтады. Вальрас модельі ұзақ мерзімдік модель болды, онда капитал тауарларының бағасы олар кіріс немесе шығыс ретінде пайда болған жағдайда да бірдей болады, ал барлық салаларда пайданың бірдей ставкалары алынады. Бұл капитал тауарларының көлемін алдын ала берілген мәліметтер ретінде қарастырумен қарама-қайшы келеді. Бірақ Вальрас кейінгі модельдерінде капитал тауарларын енгізген кезде, олардың көлемін кездейсоқ пропорцияларда берілген деп қабылдады. (Керісінше, Кеннет Эрроу және Жерар Дебрё капитал тауарларының бастапқы көлемін берілген ретінде қабылдауды жалғастырды, бірақ капитал тауарларының бағасы уақыт өте өзгеретін және капитал тауарларының өзіндік пайыздық ставкалары әртүрлі болатын қысқа мерзімдік модельді қабылдады.) Вальрас 20 ғасыр экономистері арасында кеңінен қолданылған зерттеу бағдарламасын алғаш рет ұсынды. Атап айтқанда, Вальрастың бағдарламасына тепе-теңдіктердің бірегейлігі мен тұрақтылығын зерттеу кірді – Вальрас «Сабақ 7» тепе-теңдіктің бірегейлігіне, тұрақтылығына және тіпті болуына кепілдік бермейді. Вальрас сонымен қатар жалпы тепе-теңдікке жетуге мүмкіндік беретін динамикалық процесті ұсынды, ол tâtonnement немесе «зорлау» процесі деп аталады. Tâtonnement процесі тепе-теңдіктердің тұрақтылығын зерттеуге арналған модель болып табылады. Бағалар жарияланады (мысалы, «аукционшы» арқылы), ал агенттер әр тауардан қаншасын ұсынуға (жеткізуге) немесе сатып алуға (талап етуге) дайын екенін көрсетеді. Теңгерімсіз бағамен ешқандай операция немесе өндіріс жүргізілмейді. Оның орнына, оң бағасы және артық ұсынысы бар тауарлардың бағасы төмендетіледі. Артық сұраныс бар тауарлардың бағасы көтеріледі. Математик үшін сұрақ – осындай процесс тепе-теңдікке қалай аяқталады, яғни оң бағасы бар тауарлар үшін сұраныс ұсынысқа тең болады және нөлдік бағасы бар тауарлар үшін сұраныс ұсыныстан аспайды. Вальрас бұл сұраққа нақты жауап бере алмады (төмендегі «Жалпы тепе-теңдіктегі шешілмеген мәселелерді» қараңыз).

The first attempt in neoclassical economics to model prices for a whole economy was made by Léon Walras. Walras' Elements of Pure Economics provides a succession of models, each taking into account more aspects of a real economy (two commodities, many commodities, production, growth, money). Some think Walras was unsuccessful and that the later models in this series are inconsistent. In particular, Walras's model was a long run model in which prices of capital goods are the same whether they appear as inputs or outputs and in which the same rate of profits is earned in all lines of industry. This is inconsistent with the quantities of capital goods being taken as data. But when Walras introduced capital goods in his later models, he took their quantities as given, in arbitrary ratios. (In contrast, Kenneth Arrow and Gérard Debreu continued to take the initial quantities of capital goods as given, but adopted a short run model in which the prices of capital goods vary with time and the own rate of interest varies across capital goods.) Walras was the first to lay down a research program widely followed by 20th century economists. In particular, the Walrasian agenda included the investigation of when equilibria are unique and stable— Walras' Lesson 7 shows neither uniqueness, nor stability, nor even existence of an equilibrium is guaranteed. Walras also proposed a dynamic process by which general equilibrium might be reached, that of the tâtonnement or groping process. The tâtonnement process is a model for investigating stability of equilibria. Prices are announced (perhaps by an "auctioneer"), and agents state how much of each good they would like to offer (supply) or purchase (demand). No transactions and no production take place at disequilibrium prices. Instead, prices are lowered for goods with positive prices and excess supply. Prices are raised for goods with excess demand. The question for the mathematician is under what conditions such a process will terminate in equilibrium where demand equates to supply for goods with positive prices and demand does not exceed supply for goods with a price of zero. Walras was not able to provide a definitive answer to this question (see Unresolved Problems in General Equilibrium below).

Маршалл мен Сраффа

Ішінара тепе-теңдік талдауында тауардың бағасын анықтау бір тауардың бағасын қарастыру арқылы жеңілдетіледі, ал қалған тауарлардың бағасы өзгермейді деп есептеледі. Маршаллдың сұраныс және ұсыныс теориясы – ішінара тепе-теңдік талдауының мысалы. Сұраныс қисығының өзгеруінің бірінші дәрежелі әсері ұсыныс қисығын өзгертетін болса, ішінара тепе-теңдік талдауы жеткіліксіз. Пьеро Сраффаның Маршалл экономистерінің тұтыну тауарының ұсыныс қисығының жоғары қарай көтерілуін түсіндіре алмайтындығын көрсеткеннен кейін, 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдары ағылшын-американ экономистері жалпы тепе-теңдікке көбірек қызығушылық танытты. Егер бір сала өндіріс факторын аз пайдаланса, оның өндірісінің шағын өсуі сол фактордың бағасын көтермейді. Бірінші дәрежелі жуықтама бойынша, саланың фирмалары тұрақты шығындарға ие болады және саланың ұсыныс қисықтары жоғары қарай өспейді. Егер бір сала осы өндіріс факторының айтарлықтай мөлшерін пайдаланса, өндіріс көлемінің өсуі шығындардың өсуіне әкеледі. Бірақ мұндай фактор сала өнімдеріне орнықтырушы ретінде қолданылуы мүмкін, ал осы фактордың бағасының өсуі осы орнықтырушы өнімдердің ұсынысына әсер етеді. Сондықтан, Сраффаның пікірінше, осы шарттар бойынша бастапқы саланың сұраныс қисығының өзгеруінің бірінші дәрежелі әсеріне осы саланың өнімдеріне орнықтырушы өнімдердің ұсыныс қисығының өзгеруі және оған байланысты бастапқы саланың ұсыныс қисығының өзгеруі кіреді. Жалпы тепе-теңдік нарықтар арасындағы осындай өзара әрекеттестіктерді зерттеуге бағытталған. Еуропалық континенттік экономистер 1930 жылдары маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Вальрастың жалпы тепе-теңдіктің болуына қатысты аргументтері көбінесе теңдеулер мен айнымалыларды санауға негізделген. Мұндай аргументтер сызықтық емес теңдеулер жүйесі үшін жеткіліксіз және тепе-теңдік бағалары мен көлемдері теріс бола алмайды дегенді білдірмейді, бұл оның модельдері үшін мағынасыз шешім. Кейбір теңдеулерді теңсіздіктермен алмастыру және математиканың қатаң әдістерін қолдану жалпы тепе-теңдік модельдеуді жақсартты.

In partial equilibrium analysis, the determination of the price of a good is simplified by just looking at the price of one good, and assuming that the prices of all other goods remain constant. The Marshallian theory of supply and demand is an example of partial equilibrium analysis. Partial equilibrium analysis is adequate when the first order effects of a shift in the demand curve do not shift the supply curve. Anglo American economists became more interested in general equilibrium in the late 1920s and 1930s after Piero Sraffa's demonstration that Marshallian economists cannot account for the forces thought to account for the upward slope of the supply curve for a consumer good. If an industry uses little of a factor of production, a small increase in the output of that industry will not bid the price of that factor up. To a first order approximation, firms in the industry will experience constant costs, and the industry supply curves will not slope up. If an industry uses an appreciable amount of that factor of production, an increase in the output of that industry will exhibit increasing costs. But such a factor is likely to be used in substitutes for the industry's product, and an increased price of that factor will have effects on the supply of those substitutes. Consequently, Sraffa argued, the first order effects of a shift in the demand curve of the original industry under these assumptions includes a shift in the supply curve of substitutes for that industry's product, and consequent shifts in the original industry's supply curve. General equilibrium is designed to investigate such interactions between markets. Continental European economists made important advances in the 1930s. Walras' arguments for the existence of general equilibrium often were based on the counting of equations and variables. Such arguments are inadequate for non linear systems of equations and do not imply that equilibrium prices and quantities cannot be negative, a meaningless solution for his models. The replacement of certain equations by inequalities and the use of more rigorous mathematics improved general equilibrium modeling.

Экономикадағы жалпы тепе-теңдіктің қазіргі заманғы түсінігі

Жалпы тепе-теңдіктің қазіргі заманғы түсінігі 1950-ші жылдары Кеннет Ароу, Жерар Дебреу және Лайонел В. Маккензи бірлесіп жасаған Arrow–Debreu–McKenzie моделімен беріледі. Дебреу бұл модельді «Құндылық теориясы» (1959) еңбегінде Николас Бурбаки қолданған математика стилінде аксиоматикалық модель ретінде ұсынады. Мұндай көзқараста теориядағы терминдердің (мысалы, тауарлар, бағалар) мағынасы аксиомалармен анықталмайды. Теорияның үш маңызды түсіндірмесі жиі айтылады. Біріншіден, тауарлар жеткізілетін орны бойынша ажыратылады. Онда Arrow–Debreu моделі, мысалы, халықаралық сауда сияқты кеңістіктік модель болып табылады. Екіншіден, тауарлар жеткізілетін уақыты бойынша ажыратылады. Яғни, барлық нарықтар белгілі бір бастапқы уақыт мезгілінде тепе-теңдікке жетеді деп есептейік. Модельдегі агенттер келісімшарттарды сатып алып, сатады, мысалы, келісімшарт жеткізілетін тауар мен жеткізілетін күнді көрсетеді. Arrow–Debreu моделінде уақыт аралық тепе-теңдік үшін барлық тауарларға қатысты барлық уақыттарда форвардтық нарықтар бар. Келешекте нарықтар жоқ. Үшіншіден, келісімшарттар тауар жеткізілуіне әсер ететін табиғи жағдайларды көрсетеді деп есептейік: «Тауарды беру туралы келісімшарт физикалық қасиеттерінен, орналасқан жерінен және уақытынан өзге, берудің шартты болатын оқиғаны да анықтайды. Тауардың мұндай жаңа анықтамасы кез келген ықтималдық түсінігінен тәуелсіз [қауіпсіздік] теориясын алуға мүмкіндік береді».

Бұл түсіндірмелерді біріктіруге болады. Осылайша, Arrow–Debreu моделі тауарлар жеткізілетін уақыты, орны және жағдайлары, сондай-ақ олардың өзіндік ерекшеліктерімен анықталғанда қолданылады деуге болады. Сонда «Егер желтоқсан айында Флоридада дауыл болса, 3 қаңтарда Миннеаполиске 1 тонна қысқы қызыл бидай жеткізіледі» сияқты келісімшарттарға толық бағалар тізімі болады. Мұндай толық нарықтармен жалпы тепе-теңдік моделі нақты экономиканың жұмысын сипаттаудан қашық болғанымен, оның жақтастары оны нақты экономиканың қалай жұмыс істейтінін түсіну үшін жеңілдетілген нұсқау ретінде пайдалы деп санайды. Жалпы тепе-теңдік саласындағы соңғы зерттеулер толық емес нарықтардың салдарына қатысты, яғни уақыт аралық экономикадағы белгісіздікке, онда агенттерге уақыт өте келе тұтыну мен ресурстарын толық бөлуге мүмкіндік беретін жеткілікті егжей-тегжейлі келісімшарттар жоқ. Мұндай экономикалар әдетте тепе-теңдікке ие болатыны көрсетілгенімен, нәтиже енді Парето оптималдығын қамтамасыз етпеуі мүмкін. Бұл нәтижеге негізделген түйсік – егер тұтынушылар байлықты бір уақыттан екінші уақытқа ауыстыруға жеткілікті мүмкіндіктерге ие болмаса және болашақ белгісіз болса, ешқандай баға қатынасын тиісті шекті алмастыру деңгейімен байланыстырудың қажеттілігі жоқ, бұл Парето оптималдығының стандартты шарты. Кейбір жағдайларда экономика Парето оптималдығына шектелуі мүмкін, яғни орталық орган жеке агенттерге ұқсас келісімшарттардың түрі мен санымен шектелуі мүмкін және нәтижені жақсарта алмайды, сондықтан барлық мүмкін келісімшарттардың толық жиынтығын енгізу қажет. Осылайша, толық емес нарықтар теориясының бір салдары – тиімсіздік дамылмаған қаржы институттарының немесе қоғамның кейбір мүшелері кездесетін несиелік шектеулердің салдары болуы мүмкін. Бұл саладағы зерттеулер жалғасуда.

These interpretations can be combined. So the complete Arrow–Debreu model can be said to apply when goods are identified by when they are to be delivered, where they are to be delivered and under what circumstances they are to be delivered, as well as their intrinsic nature. So there would be a complete set of prices for contracts such as "1 ton of Winter red wheat, delivered on 3rd of January in Minneapolis, if there is a hurricane in Florida during December". A general equilibrium model with complete markets of this sort seems to be a long way from describing the workings of real economies, however, its proponents argue that it is still useful as a simplified guide as to how real economies function. Some of the recent work in general equilibrium has in fact explored the implications of incomplete markets, which is to say an intertemporal economy with uncertainty, where there do not exist sufficiently detailed contracts that would allow agents to fully allocate their consumption and resources through time. While it has been shown that such economies will generally still have an equilibrium, the outcome may no longer be Pareto optimal. The basic intuition for this result is that if consumers lack adequate means to transfer their wealth from one time period to another and the future is risky, there is nothing to necessarily tie any price ratio down to the relevant marginal rate of substitution, which is the standard requirement for Pareto optimality. Under some conditions the economy may still be constrained Pareto optimal, meaning that a central authority limited to the same type and number of contracts as the individual agents may not be able to improve upon the outcome, what is needed is the introduction of a full set of possible contracts. Hence, one implication of the theory of incomplete markets is that inefficiency may be a result of underdeveloped financial institutions or credit constraints faced by some members of the public. Research still continues in this area.

Жалпы тепе-теңдіктің қасиеттері мен сипаттамалары

Жалпы тепе-теңдік талдауындағы негізгі сұрақтар тепе-теңдіктің тиімді болу шарттарымен, қандай тиімді тепе-теңдіктерге қол жеткізілуі мүмкін екенімен, тепе-теңдіктің міндетті түрде болуы қамтамасыз етілген жағдайлармен және тепе-теңдік бірегей және тұрақты болатын кезде айналысады.

Қауіпсіздік экономикасының бірінші негізгі теоремасы

Бірінші негізгі әл-ауқат теоремасы нарықтық тепе-теңдіктің Парето тиімді екенін көрсетеді. Яғни, тепе-теңдіктегі тауарлардың бөлінісі мұндай: бір тұтынушының жағдайын нашарлатпай, екінші тұтынушының жағдайын жақсартуға мүмкіндік жоқ. Таза айырбастау экономикасында, бірінші әл-ауқат теоремасының орындалуы үшін жеткілікті шарт – тұтынушылардың қалауларының толыққанды қанағаттандырылмауы. Бірінші әл-ауқат теоремасы өндіріс функциясының ерекшеліктеріне қарамастан, өндіріспен байланысты экономикалар үшін де қолданылады. Теорема толыққанды нарықтар мен толық ақпараттың болуын болжайды. Мысалы, сыртқы факторлардың әсері бар экономикада тиімсіз тепе-теңдіктер пайда болуы мүмкін. Бірінші әл-ауқат теоремасы нарықтағы тиімсіздіктің себептерін анықтау мағынасында маңызды ақпарат береді. Жоғарыда аталған шарттар орындалғанда, кез келген нарықтық тепе-теңдік логикалық тұрғыдан тиімді болып табылады. Сондықтан, егер тепе-теңдік тиімді болмаса, кінә нарық жүйесінде емес, нарықтың қателігінде болады.

Қауіпсіздік экономикасының екінші негізгі теоремасы

Тіпті әрбір тепе-теңдік тиімді болса да, ресурстардың әр тиімді бөлінісі тепе-теңдіктің бір бөлігі болуы міндетті емес. Дегенмен, екінші теорема әрбір Парето тиімді бөлінісі белгілі бір бағалар жиынтығымен тепе-теңдік ретінде қолдауға болатынын көрсетеді. Яғни, нақты бір Парето тиімді нәтижеге жету үшін агенттердің бастапқы мүліктік құқықтарын қайта бөлу жеткілікті, содан кейін нарықты өз жұмысын атқаруға тастауға болады. Бұл тиімділік және теңдік мәселелерін бөлек қарастыруға болатынын және олардың арасында компромисске түсудің қажеті жоқ екенін ұсынады. Екінші теореманың шарттары бірінші теореманың шарттарынан күштірек, себебі тұтынушылардың қалаулары мен өндіріс жиынтығы енді дөңес болуы керек (дөңестік, шамамен, азаятын шекті алмастыру көрсеткіштері идеясына сәйкес келеді, яғни "екі бірдей жақсы жиынның орташасы, екі жиынның кез келгенінен жақсы").

Тіршілік ету

Кез келген тепе-теңдік тиімді болғанымен, жоғарыда аталған екі теореманың ешқайсысы тепе-теңдіктің бастапқыда бар екендігі туралы ештеңе айтпайды. Тепе-теңдіктің болуын қамтамасыз ету үшін тұтынушылардың қалаулары қатаң дөңес болуы жеткілікті. Тұтынушылардың саны жеткілікті болғанда, дөңес болу шарты бар болу үшін де, екінші әл-ауқат теоремасы үшін де жеңілдетілуі мүмкін. Сол сияқты, бірақ азырақ сенімді, дөңес мүмкін өндіріс жиынтығы бар болу үшін жеткілікті; дөңес болу масштаб эффектісін жоққа шығарады. Тепе-теңдіктің бар екендігін дәлелдеу дәстүрлі түрде функциялар үшін Брауэрдің бекітілген нүкте теоремасын (немесе, жалпы алғанда, мәнді жиын функциялары үшін Какутанидің бекітілген нүкте теоремасын) сияқты бекітілген нүкте теоремаларына сүйенеді. Бәсекелестік тепе-теңдік#Бәсекелестік тепе-теңдіктің болуы. Дәлелдемені алғаш рет Лайонель Маккензи, Кеннет Ароу және Жерар Дебреу жасады. Шындығында, Узаваның Валрас заңынан Брауэрдің бекітілген нүкте теоремасын тудыруынша, керісі де дұрыс. Узаваның теоремасынан кейін көптеген математикалық экономистер барлықты дәлелдеуді екі Негізгі Теореманы дәлелдеуден гөрі терең нәтиже деп санайды. Барлықты дәлелдеудің тағы бір әдісі, жаһандық талдау, Сард леммасы мен Бейр категориясы теоремасын қолданады; бұл әдісті Жерар Дебреу және Стивен Смаль бастады.

Бірегейлігі

Жалпы алғанда (дөңестік болжамымен) тепе-теңдік болады және тиімді болады, бірақ оның бірегей болуы үшін қажетті шарттар әлдеқайда күшті. 1970-ші жылдары дәлелденген Sonnenschein–Mantel–Debreu теоремасы жиынтық артық сұраныс функциясы жеке сұраныс функцияларының белгілі бір қасиеттерін ғана мұралайтынын, ал олардың (толықтығы, нөлдік дәрежедегі біртектілігі, Уолрас заңы және бағалар нөлге жақын болғандағы шекаралық мінез-құлқы) жиынтық артық сұраныс функциясынан күтілетін жалғыз нақты шектеу екенін көрсетеді. Кез келген мұндай функция рационалды пайдалылықты барынша арттыруға ұмтылатын жеке тұлғалармен құралған экономиканың артық сұранысын бейнелей алады. Тепе-теңдіктің бірегей болуына немесе кем дегенде тепе-теңдіктер санын шектеуге қатысты көптеген зерттеулер жүргізілді. Бір нәтижеге сәйкес, шарттары орташа болған жағдайда тепе-теңдіктер саны шекті (регулярлы экономиканы қараңыз) және тақ болады (индекс теоремасын қараңыз). Сонымен қатар, егер экономиканың жиынтығы, жиынтық артық сұраныс функциясымен сипатталғанда, ашылған преференция қасиетіне ие болса (бұл жеке тұлға үшін ашылған преференциялардан әлдеқайда күшті шарт) немесе жалпы алмастыру қасиетіне ие болса, онда тепе-теңдік те бірегей болады. Бірегейлікті орнатудың барлық әдістерін әр тепе-теңдіктің бірдей оң жергілікті индексі бар екенін анықтау деп қарастыруға болады, мұндай жағдайда индекс теоремасы бойынша мұндай тепе-теңдік тек біреу ғана болуы мүмкін.

Жалпы тепе-теңдікті есептеу

1970 жылға дейін жалпы тепе-теңдік талдауы теориялық деңгейде қалып келді. Есептеу қуатының артуы және кіріс-шығыс кестелерінің жасалуы ұлттық экономиканы, тіпті әлемдік экономиканы модельдеуге мүмкіндік берді, сондай-ақ жалпы тепе-теңдік бағалары мен көлемдерін эмпирикалық жолмен шешуге тырыстықтар жасалды. Қолданбалы жалпы тепе-теңдік (AGE) модельдерін 1967 жылы Герберт Скарф жасады, олар Arrow-Debreu жалпы тепе-теңдік жүйесін сандық түрде шешу әдісін ұсынды. Бұл әдісті алғаш рет 1972 және 1973 жылдары Джон Шовен мен Джон Уэлли (Скарфтың Йель университетіндегі шәкірттері) қолданды және 1970 жылдарға дейін бұл әдіс кеңінен таралды. Алайда, 1980 жылдары AGE модельдері нақты шешімдер бере алмауы және есептеу құнының жоғары болуы себепті танымалдылығын жоғалтты. 1980 жылдардың ортасында есептеулік жалпы тепе-теңдік (CGE) модельдері AGE модельдерін басып өтіп, оларды ығыстырды, себебі CGE моделі бүкіл экономика үшін салыстырмалы түрде жылдам және үлкен есептеулік модельдерді ұсынуға қабілетті болды және үкіметтер мен Әлемдік банк үшін басым әдіс саналды. CGE модельдері бүгінде кеңінен қолданылады. Әдебиетте «AGE» және «CGE» терминдері жиі алмастырылып қолданылса да, Скарфтың AGE модельдері 1980 жылдардың ортасынан бері жасалған жоқ, ал қазіргі CGE әдебиеті осы мақалада талқыланған Arrow-Debreu және Жалпы тепе-теңдік теориясына негізделмейді. CGE модельдері, сондай-ақ бүгінде AGE модельдері деп аталатын модельдер, стандартты Кейнсиандық макромодельден алынған статикалық, бір уақытта шешілетін макротеңгерімдеу теңдеулеріне негізделген, бұл нақты және есептеуге болатын нәтиже береді.

Басқа мектептер

Жалпы тепе-теңдік теориясы неоклассикалық мектеп пен басқа экономикалық ойлау мектептері арасындағы негізгі дау және ықпал ортасы болып табылады, және әртүрлі мектептердің жалпы тепе-теңдік теориясына қатысты түрлі пікірлері бар. Кейбіреулері, мысалы, Кейнсиандық және посткейнсиандық мектептер, жалпы тепе-теңдік теориясын "адастыратын" және "қолданбалы емес" деп күшпен қабылдамайды. Басқа мектептер, мысалы, жаңа классикалық макроэкономика, жалпы тепе-теңдік теориясынан дамыған.

Кейнсиандық және посткейнсиандық

Кейнсиандық және посткейнсиандық экономистер, сондай-ақ олардың бұрынғы, тұтынудың жеткіліксіздігін жақтаған экономистер жалпы тепе-теңдік теориясын, әсіресе, және жалпы неоклассикалық экономиканы сынға алудың бір бөлігі ретінде сынайды. Атап айтқанда, олар жалпы тепе-теңдік теориясының нақты да, пайдалы да емес екенін, экономикалар тепе-теңдікте емес екенін, тепе-теңдікке жету қиын және ұзаққа созылуы мүмкін екенін, ал тепе-теңдік бойынша модельдеу "шатастырады" және осыдан туындаған теория, әсіресе экономикалық дағдарыстарды түсіну үшін пайдалы емес деп санайды. Роберт Клауэр және басқалар ақша айналысы экономиканы тауарлық жүйе ретінде бейнелеуді түбірінен өзгертетінін ескере отырып, теңгерімсіздік талдау теориясын қайта қарастыруды ұсынды.

Жаңа классикалық макроэкономика

Жалпы тепе-теңдік теориясы және неоклассикалық экономика бастапқыда микроэкономикалық теориялар болғанымен, жаңа классикалық макроэкономика осы негіздерде макроэкономикалық теорияны қалыптастырады. Жаңа классикалық модельдерде макроэкономиканың бірегей тепе-теңдікте, толық жұмыспен қамту және әлеуеттік өнімде екендігі қабылданады, ал бұл тепе-теңдік баға мен жалақыны реттеу арқылы (базар тазалуы) әрқашан қол жеткізілгендігі ескеріледі. Бұл тұрғыда ең белгілі модель – нақты бизнес цикл теориясы, онда бизнес циклдер негізінен нақты экономикадағы өзгерістерге байланысты деп саналады, жұмыссыздық нарықтың әлеуеттік өнімге жете алмауынан емес, тепе-теңдік әлеуеттік өнімнің төмендеуінен және тепе-теңдік жұмыссыздықтың артуынан туындайды.

Социалистік экономика

Социалистік экономика аясында, жалпы тепе-теңдік теориясы (және жалпы неоклассикалық экономика) «Тепе-теңдікке қарсы» еңбегінде тұрақты түрде сынға алынады. Бұл сын Янош Корнайдың коммунистік орталық жоспарлаудың сәтсіздіктерімен байланысты тәжірибесіне негізделген, бірақ Майкл Альберт және Робин Ханнел кейіннен өздерінің Парекон моделін осы теорияға сүйендірген.