Кіріспе

Императорлық Жапон Әскери-теңіз флотының 1-сыныпты суасты қайығы I 52 (伊号第五二潜水艦 (伊52)), шарттық атауы Momi (樅) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия басып алған Францияның Лориан қаласына құпия миссиямен жіберілген, содан кейін батып кеткен C3 типіндегі жүк суасты қайығы.

Бағалы жүк

Ол сондай-ақ Жапонияның "Алтын суасты кемесі" деп аталады, өйткені ол Германияға материалдар мен технология үшін төлем ретінде алтын жүк тасымалдаған. I-52 суасты кемесімен одақтастарға бейбітшілік ұсынысы да болды деген болжамдар бар, бірақ бұл екі жағдай бойынша күмәнді: жапон үкіметі соғыстың сол кезеңінде бейбітшілік ұсыныстарына немесе келіссөздер арқылы келісімге қызығушылық танытқандығын көрсететін ешқандай дәлел жоқ; және жапондықтар Ресей арқылы радио және дипломатиялық хабарламалар арқылы дипломатиялық өкілдерімен үнемі байланыста болды, сондықтан Батыс Еуропаның нацистер бақылайтын аймағына бағытталған суасты кемесі арқылы ұзақ және сенімсіз жеткізіудің қажеті болмады. Ultra шифрларын ашу деректеріне сәйкес, I-52 суасты кемесі Лорианда оралу сапары үшін 800 кг уран оксиді күтіп тұрды деп есептеледі. Бұл жапондықтардың АҚШ-қа қарсы қолдану үшін радиологиялық қару (сонымен аталған "кір қару") жасауға арналғаны болжанып отыр. (Байытылмаған уран оксидінің мөлшері атом бомбасын жасауға жеткіліксіз болғанмен, егер оны ядролық реакторда қолданса, зиянды бөліну өнімдерін жасауға болар еді). Сондай-ақ, ол Лорианда шнорхельмен жабдықталуы тиіс еді. Қосымша, 35-40 тонна құпия құжаттар, суреттер және стратегиялық жүк I-52 суасты кемесінің Жапонияға қайтуын күтіп тұрды: T 5 акустикалық торпедалары, ұзын мұрынды Focke Wulf Fw 190D истребителінде қолданылатын Jumo 213 A қозғалтқышы, радар жабдықтары, вакуумдық түтіктер, шарлы подшипниктер, бомбалар, химиялық заттар, қорытпа болат және оптикалық шыны.

С3 типті су асты кемелері

Бұл су асты кемелері 1943 - 1944 жылдары Mitsubishi корпорациясымен жүк тасымалдаушылар ретінде жобаланып, салынды. Олар өте ұзын болды және 94 адамға дейін экипаж мүшелерін тасыды. Олардың круиздік қашықтығы да ұзын болды. Жапондықтар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осындай үш су асты кемені ғана құрды (I 52, жапондық су асты кемесі I 53 және жапондық су асты кемесі I 55), бірақ жиырмасы жоспарланған. Олар үлкен Сентоку су асты кемелері салынғаншағы дейін, сол кездегі ең үлкен су асты кемелері болды және сол кездегі ең жетілген жапон су асты кемелері ретінде танылды. I 52 су асты кемесінің қадағы 1942 жылдың 18 наурызында салынды, ал 1943 жылдың 28 желтоқсанында Куре теңіз округінің 11-ші су асты кемелер эскадрильясына, командир Камео Уно басшылығымен жіберілді. 1944 жылдың қаңтар айында Біріккен флоттың қолбасшысы адмирал Минеичи Кога I 52 су асты кемесін Германияға арнайы миссиямен жіберді. Алтын – неміс технологиясы үшін төлем болды. Ол сонымен қатар 14 жолаушыны, негізінен жапондық техниктерді тасыды, олар әуе шабуылына қарсы қарулар мен торпедалық қайықтарға арналған қозғалтқыштардың неміс технологиясын зерттеуге бағытталған. 1944 жылдың 22 маусым күні түнде Африка жағалауындағы Кабо-Верде аралдарының батысында I 52 су асты кемесі U 530 су асты кемесімен кездесті, оны капитан-лейтенант Курт Ланге басқарды. U 530 оған отынмен қамтамасыз етті, сондай-ақ Naxos FuMB 7 радар детекторын, «Энигма» кодтау машинасымен қатар екі радар операторын – офицерлер Курт Шульце мен Рольф Бехрендтті, сонымен қатар Бискай шығанағы арқылы сапар үшін неміс байланыс офицері капитан-лейтенант Альфред Шаферді жіберді.

Салдары

1944 жылдың 30 тамызында Kriegsmarine I 52 кемесінің 1944 жылдың 25 шілдесінде Бискай шығанағында барлық 95 экипаж мүшесі, 14 жолаушы және үш неміс қызметкерімен бірге батып кеткенін ресми түрде жариялады. Жапон императорлық теңіз күштері 1944 жылдың 2 тамызында I 52 жоғалып кеткенін мәлімдеді және 1944 жылдың 10 желтоқсанында оны қызметтен шығарды, батып кеткеніне байланысты. Кеме АҚШ теңіз күштерінің бату кезінде көрсеткен координаттардан шамамен 32 км (20 миль) қашықтықта табылды, бірақ Meridian есептеген координаттар шегінде болды. Meridian сарапшылары АҚШ әскери тобы мен неміс U қайығының тарихи кемелік журналдарын пайдаланып, шайқастың оқиғаларын қайта құрды және "қайта навигация" немесе RENAV деп аталатын әдіс арқылы навигациялық қателерді түзеді. Оның басқару мұнарасы зақымсыз, ал корпус нөмірі әлі де көрінеді. Мұрын бөлігі, әлдебір соққыдан зақымданған, сынған, ал басқару мұнарасының артында, бір торпеданың салдарынан болған үлкен тесік бар. Құлаған қалдықтар кең аумаққа шашырап кеткен. Субмаринаны көтеріп, алтынды алу жоспарлары жасалды. Жапон үкіметі кеме жатқан жерді қабір деп есептейтінін айтып, наразылық білдірді. Тидвелл жапон үкіметімен қажетті рәсімдерді келісіп, Жапониядағы соғыс қабірлері басқармасынан мақұлдау алды. Тидвеллдің командасы жапон теңіз туын алып, су асты кемесіне бекітті. Құлаған қалдықтардан табылған металл қораптың ішінде сол кездегі 25 миллион АҚШ долларына бағаланған алтын болатын деп үміттенген, бірақ ашқанда құтқарушылар алтынның орнына опиум тапты. Ол теңізге тасталды. Жоспарға басқару мұнарасын, дипломатиялық хаттарды, алтынды, кодтау құралдарын (жапондық және неміс) және тағы да басқаларын алу кірді. Табылған заттар тазалау, сақтау және коррозияға қарсы өңдеу үшін Нью-Орлеанға жеткізіліп, көрмеге дайындалатын болды. Mandalay Bay казиносы көрме үшін 20 миллион доллар ұсынды. Лас-Вегаста үш жылдан кейін алтыннан басқа барлық заттар Жапонияға қайтарылып, Куре қаласындағы тұрақты көрмеге қойылды. Әлемде толық көлемді жапондық Екінші дүниежүзілік соғыс кемелерінің ешқайсысы көрмеге қойылмаған; алайда, тұтқынға алынған жапондық шағын кемелері Техас штатындағы Фредериксбургтегі адмирал Нимиц мұражайында, Перл-Харборға жақын орналасқан USS Bowfin Submarine Museum & Park және Канберрадағы Австралия соғыс мемориалында көрсетілуде. "Japan Times" газеті Тидвеллдің 2005 жылдың қарашасында немесе 2006 жылдың мамырында кемеге қайта оралып, оны көтеруге ниеттенгенін хабарлады. Алайда, 2021 жылдың наурыз айына дейін Тидвеллдің жоспарлары орындалмады.

Медиа қамту

2000 жылы National Geographic Society «I 52 суасты кемесі: Екінші дүниежүзілік соғыстың алтын іздеуі» деген деректі фильмін жасап, түсірді, ол I 52 және Тидуэллдің іздеу-құтқару жұмыстарына арналған. «National Geographic» журналының 1999 жылғы қазан айындағы санында I 52 суасты кемесінің қалыптасуы және оны құтқару туралы мақала жарияланды.