Кіріспе

Алгебралық геометрияда гиперэллиптік қисық – g > 1 түріндегі алгебралық қисық, келесі түрде берілген теңдеу арқылы:

мұнда f(x) – n = 2g + 1 > 4 немесе n = 2g + 2 > 4 дәрежелі, n мезгілсіз түбірі бар көпмүшелік, ал h(x) – g + 2-ден төмен дәрежелі көпмүшелік (егер негізгі өрістің сипаттамасы 2 болмаса, h(x) = 0 деп алуға болады). Гиперэллиптік функция – мұндай қисықтың функциялық өрісінің немесе қисықтағы Якобиандық санның элементі; бұл екі түсінік эллиптік функциялар үшін бірдей, бірақ гиперэллиптік функциялар үшін әртүрлі.

Ұрпағы

Көпжүзділіктің дәрежесі қисықтың туындысын анықтайды: 2g + 1 немесе 2g + 2 дәрежелі көпжүзділік g туындысы бар қисық береді. Егер дәреже 2g + 1-ге тең болса, онда қисық жорамал гиперэллиптік қисық деп аталады. Ал 2g + 2 дәрежелі қисық нақты гиперэллиптік қисық деп аталады. Бұл туынды туралы айғақ g = 0 немесе 1 үшін де қолданылады, бірақ бұл ерекше жағдайлар «гиперэллиптік» деп аталмайды. g = 1 болған жағдайда (егер ерекше нүкте таңдалса), мұндай қисық эллипстік қисық деп аталады.

Риманның Хурвиц формуласын қолдану

Риманн-Хурвиц формуласын қолданып, g туысты гиперэллиптік қисық n = 2g + 2 дәрежелі теңдеумен сипатталады. f: X → P1 – тармақталу дәрежесі 2-ге тең тармақталған жабын, мұнда X – g туысы бар қисық, ал P1 – Риман сферасы. g1 = g және g0 – P1-дің туысы ( = 0 ) болсын, онда Риманн-Хурвиц формуласы былай түрінде көрінеді:

мұнда s – X қисығындағы барлық тармақталған нүктелер бойынша алынады. Тармақталған нүктелердің саны n-ге тең, және әр тармақталған нүктеде s, es = 2, сондықтан формула келесідей болады:

осылайша n = 2g + 2.

Пайдалануы және қолданылуы

2-тұқымдағы барлық қисықтар гипереллиптикалық, бірақ ≥3-тұқымдағы жалпы қисық гипереллиптикалық емес. Бұл модульдік кеңістіктің өлшемін тексеру арқылы эвристикалық түрде көрінеді. n = 2g + 2 тұрақтыларын санау, n нүктелер жиынтығы проективті түзудің автоморфизмдерінің әрекетіне (2g + 2) - 3 еркіндік дәрежесіне ие, бұл 3g - 3-тен аз, егер g 2 болмаса, g туысындағы қисықтың модульдерінің саны. Абельдік түрлер немесе қисықтардың модульдік кеңістігіндегі гиперэллиптік локус туралы көбірек мәлімделген, бірақ қарапайым модельдермен гиперэллиптикалық емес қисықтарды көрсету қиын. Гиперэллиптикалық қисықтардың геометриялық сипаттамаларының бірі Вейерштрасс нүктелері арқылы беріледі. Гиперэллиптикалық емес қисықтардың егжей-тегжейлі геометриясы каноникалық қисықтар теориясынан оқылады, каноникалық бейнелеу гиперэллиптикалық қисықтарда 2-ге 1, ал g > 2 үшін 1-ге 1 тең болады. Тригональды қисықтар - бұл көпмүшенің квадрат түбірін емес, текше түбірін алуға сәйкес келетін қисықтар. Рационалды функциялық өрістің квадраттық кеңейтулері арқылы берілген анықтама 2-характерден басқа өрістер үшін жалпы жарамды; егер кеңейту ажыратылатын деп есептелсе, барлық жағдайларда проективті түзудің бұтақталған қос жамылғысы ретінде геометриялық анықтама қолжетімді. Гиперэллиптикалық қисықтар дискретті логарифм мәселесіне негізделген криптожүйелер үшін гиперэллиптикалық қисық криптографиясында қолданылуы мүмкін. Гиперэллиптикалық қисықтар сондай-ақ Абельдік дифференциалдардың модульдік кеңістігінің белгілі бір қабаттарының тұтас байланысты компоненттерін құрайды. 2-тұқымдағы қисықтардың гипереллиптикалық қасиеті Громавтың толтыру ауданы туралы болжамын 1-тұқымды толтырулар үшін дәлелдеуге қолданылды.

Жіктеу

Берілген g туысының гиперэллиптік қисықтары модульдік кеңістікке ие, ол 2g+2 дәрежелі бинарлық форманың инварианттар сақинасымен тығыз байланысты.

Тарих

Гиперэллиптік функциялар алғаш рет Адольф Гепель (1812-1847) өзінің соңғы мақаласында «Abelsche Transcendenten erster Ordnung» (бірінші реттік Абельдік трансценденттер) (Journal für die reine und angewandte Mathematik, 35-том, 1847 ж.) жариялаған. Сол мәселе бойынша тәуелсіз түрде Иоганн Г. Розенхайн жұмыс істеді және «Umkehrungen ultraelliptischer Integrale erster Gattung» (Mémoires des savants және т.б., 11-том, 1851 ж.) жариялады.