Кіріспе

Шотландияның Сыртқы Гебрид аралдарындағы Ватерсей аралы (Bhatarsaigh /Ваттерсей/) – Шотландияның Сыртқы Гебрид аралдарындағы ең оңтүстік және батысқа орналасқан мекенделген арал. Аралдың солтүстік жағалауындағы Каолас елді мекені Шотландиядағы ең батысқа орналасқан тұрақты түрде мекенделген жер. Басты ауыл, сондай-ақ Ватерсей деп аталады, аралдың оңтүстігінде орналасқан.

География

Ватерсайдың пішіні дұрыс емес және оның тұмбасы бар: ол құмды тілшемен байланыстырылған екі тасты аралдан (солтүстік және оңтүстік) тұрады. Тілше құмдық төбелермен жабылған, ал екі жағында үлкен ақ құмды жағажайлар орналасқан: Бағ Сиар (Батыс шығанағы) және Бағ Батарсайг (Ватерсей шығанағы) – шығысқа қарай. Құмдық төбелермен қоршалған бірнеше жағажай бар. Аралдың ұзындығы солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен 5 шақырым, ал солтүстік бөлігі батыстан шығысқа қарай 5 шақырымдай. Ватерсай 1991 жылы салынған Vatersay Causeway арқылы үлкен Барра аралымен солтүстікке қарай байланысты. Бұл үлкен артықшылық, себебі тауарлар мен жолаушылар тасымалы енді кішкентай жолаушылар кемесіне тәуелді емес. Мектепке және шұғыл көмек қызметтеріне бару да әлдеқайда жылдам және оңай. Causeway Каслбейден шамамен 3 шақырым қашықтықта орналасқан. Төмен су кезінде арал шығысқа қарай Уинэсан аралымен де байланысады. Оңтүстікте Паббай, Мингулай және Сандрей аралдары орналасқан.

Жабайы табиғат

Аралда еуразиялық сусарлар, ителдер және сұр балықшылдар кездеседі. Бони Принц Чарли гүлі (Calystegia soldanella) – Бони Принц Чарлидің француз тұқымдарын төгіп кеткенінен пайда болған деген әңгіме бар, Шотландияда тек Ватерсей және Эрискей аралдарында ғана өседі. Ватерсейде Атлантикалық қабақтар да кездеседі.

Археология

Аралда Ватерсей бұғазына көрінетін Дун а' Чаоледегі темір ғасырының брошының қалдықтары сақталған, ал жақын жерде б.з.д. 3 мың жылдыққа дейін салынған дәлізді қабір бар. Сонымен қатар, Хеисеабал Мор төбелерінен оңтүстікке қарай Трсеабхайгте қола ғасырына жататын зират, ал Ватерсей ауылының батысында шамамен б.з.д. 1000 жылға дейін салынған оба бар. Биоруаслум аралшасында неолит дәуірінде салынған болуға мүмкін қабырғалы бекініс орналасқан.

Меншік

XIX ғасырдың соңында, аралдың барлық бөлігін өз шаруашылығына пайдалануды ниеттенген жер иесі, онда тұратын барлық шаруаларды қуып шығарды. 1902 және 1906 жылдар аралығында бірнеше жер басып алу акциялары болды, сол кездегі шаруалардың бірі, "Ватерсей шабуылшылары" деп аталғандар, оралып, жерді иеленді. Олар ежелгі заң бойынша, адам ағаш үй салып, бір күн ішінде ошағында от жақса, жерді иеленуге құқылы екенін мәлімдеді. Бірақ жер иесі, леди Гордон Кэткарт оларды сотқа беріп, түрмеге қамады. Бұл оқиғаларға байланысты көптеген халық наразылық білдіргеннен кейін, 1909 жылы Шотландияның тығыз қоныстанған аудандар кеңесі Ватерсей аралын 6250 фунт стерлингке сатып алды.

Қалдықтар

1853 жылдың қыркүйек айында Ливерпульден Канаданың Квебек штатындағы Монреаль қаласына бағыт алған үш мачталы "Энни Джейн" көшіп бара жатқан кемесі, дауыл кезінде Вест-Бич жағасынан жартасқа шағылысты. Он минут ішінде кеме суға батып, бөліне бастады, 450 адамды құйындарға тастады. Ауа райына қарамастан, арал тұрғындары жолаушылар мен экипажды құтқаруға тырысты. Аман қалғандардың саны аз болды. Теңізден табылған денелер жерленген орынды кішкентай оба және ескерткіш көрсетеді. Онда былай деп жазылған:

28 қыркүйек 1853 жылы Ливерпульден Квебекке көшіп бара жатқан "Энни Джейн" кемесі осы шығанақта толығымен қирады, экипаж мен жолаушылардың үштен екі бөлігі, шамамен 350 ер адам, әйел және бала суға батып, олардың денелері осы жерге жерленді. 1917 жылдың 28 қыркүйегінде батып кеткен "СС Идомен" кемесінен екі қытай теңізшісі де ескерткіштің жанына жерленген. Куйер шіркеуінің зиратында ескерткіш тас орнатылған. 1944 жылы Хейзебаль Бигтің беткейіне құлаған "Каталина" ұшағының қалдықтары жағалауға жақын өзен арнасында жатыр.

Пайдаланған дереккөздер

Браниган, Кит (2007) Ежелгі Бара: Сыртқы Гебрид аралдарының археологиясын зерттеу. Комhairле nan Eilean Siar.