Кіріспе

955 – 1010) Эйншамдық Эльфрик (; Alfricus, Elphricus; шамамен 955 – шамамен 1010) – ағылшын абысы, Винчестерлік Этельвольдтың шәкірті, және көне ағылшын тілінде агиография, уағыздар, Киелі кітапқа түсініктемелер және басқа да жанрлардағы өнімді жазушы. Ол сондай-ақ Грамматик Эльфрик (Alfricus Grammaticus), Сернелік Эльфрик және Уағызшы Эльфрик деп те белгілі. Питер Хантер Блэр пікірінше, ол «жазбаларының мөлшері және ой-қиялының сапасы тұрғысынан Беденің өзіне шайқасатын адам» болған. Клаудио Леонарди айтуынша, ол «Бенедикт реформасының және англосаксон әдебиетінің ең биік деңгейін білдіреді».

Өмір жолы және шығармашылығы

Эльфрик Винчестердегі бенедиктиндердің ескі монастырында 963-984 жылдар аралығында епископ болған әулие Этельвольдтың қолында білім алған. Этельвольд өзінің Абингдон аббаттығындағы, содан кейін Беркширдегі үкіметінде Дунстанның дәстүрін жалғастырды, ал Винчестерде ол ағылшын бенедиктин реформасын ынталы түрде қолдады. Ол аббатхананың оқу-тәрбие жұмыстарына қатысқан сияқты. Эльфрик Винчестерде ғалым ретінде белгілі бір беделге ие болғанына күмән жоқ, өйткені 987 жылы Серн абатханасы (Дорсеттегі Серн Аббас) аяқталған кезде, оны епископ Эльфхей (Альфеге), Этельвольдтың мұрагері, абатхананың бас меценаты, еалдормен Этельмер Товттың өтініші бойынша, бенедиктин монахтарына оқыту үшін жіберді. Бұл күн (987) – діни қызметкерлік шенінде болған Эльфрик туралы біздегі екі нақты мәліметтің бірі. Этельмер мен оның әкесі Этельвард екеуі де білімнің жанашырлары болды және Эльфриктің адал достары болды. Ол Сернеде және, көрінеді, Этельвардтың тілегі бойынша, христиан әулиелерінен жинақталған және 990-994 жылдар аралығында Кентербери архиепискобы Сигерикке арналған екі ағылшынша уағыз жоспарлаған. (Жылжымалыларды Бенджамин Торп редакциялап, 1844-1846 жылдары Эльфрик қоғамы үшін жариялады, ал жақында Малкольм Годден мен Питер Клемоз Ерте ағылшын мәтін қоғамы үшін редакциялады.) Бірінші серияның латын алғы сөзінде Эльфриктің кейбір авторитеттері аталады, олардың бастысы Григорий Ұлы болды, бірақ қысқа тізімде ол кеңескен авторлардың барлығы жоқ. Алғашқы томның алғы сөзінде ол ағылшыздардың латын әулиелері түсіндірген нағыз ілімді Альфредтің аудармаларынан басқа ешқандай жолмен білуге мүмкіндігі жоқ екеніне өкініш білдіреді. Джон Эрл (Англосаксон әдебиеті, 1884) оның мақсаты – апокрифтік және қазіргі заманғы көзқарастар бойынша сенімсіз, ертедегі "Бликлинг" уағыздарының қателіктерін түзету болғанын айтады. Сондай-ақ, ол "Рухани Ұлға" арналған Псевдо-Базилианның насихатын аударған болуы мүмкін. Алғашқы қырық уағыздың бірінші бөлігі христиандық жылдың басты оқиғаларын ашық және тікелей баяндауға арналған; екіншісі шіркеу ілімі мен тарихымен толық қамтылған. Эльфриктің Канондағы және Sermo de sacrificio in die pascae (осы том, II.262 және одан кейінгілер) Евхаристия туралы ілімі протестанттық реформация жазушыларының алғашқы ағылшын шіркеуінің Римдіктердің тәліміне, яғни нан мен шараптың тәнге айналуына сенбегенін дәлелдеу үшін қолданылды. Эйншамның Эльфригі де Мәриямның таза ұғымына қарсы болды, осылайша орта ғасырлардағы Еуропадағы алғашқы латын грамматикасын жасады. Оның сөздігінде сөздер алфавиттік тәртіппен емес, тақырыптар бойынша топтастырылған. Соңында, оның "Колокви" студенттерге әңгімелесу кітабы арқылы латын тілін үйренуге көмектесуге арналған. Осы кітаптың бастапқы жобасын, кейіннен оның шәкірті және көшірмешісі Эльфрик Бата кеңейткен, Эльфрик жазған деп есептеуге болады және оның студенттік күндеріне ұқсайды. Үшінші сериядағы уағыздар, "Қасиеттілердің өмірі" (hagiography), 996-997 жылдар аралығында жазылған. Екінші сериядағы кейбір уағыздар ырғақты, аллитеративтік прозада жазылған, ал "Аулиелердің өмірі" кітабында бұл тәжірибе соншалықты үлкен, олардың көпшілігі редакторы У. В. Скитпен өлең түрінде орналастырылған. Ол Жаратылыс кітабын аударғанда, алғысөз жазды. Бұл алғысөздің мақсаты – оқырмандарға ежелгі израильдіктердің іс-әрекеттерін мәсіхшілер әлі де қабылдай алады деп ойламау керектігін түсіндіру еді. Алғы сөзінде Эльфрик король Альфредтің Папа Григорий I-нің Cura Pastoralis аудармасына жазған сөзінде қолданған жазу әдістерін қолданды. Сондай-ақ, Эльфрик Жаратылыс кітабын латын тілінен сөзбе-сөз аудармағанын атап өту керек, өйткені Киелі жазбалардың сөздерінің реті қасиетті деп есептелгендіктен, мұндай тәсіл кең таралған. Керісінше, ол оның көп бөлігін мағынасына қарай аударды. Оның Сернеде қалғандығы туралы нақты дәлел жоқ. Оның өмірінің бұл бөлігін негізінен Винчестерде өткізген деген болжам бар; бірақ оның Серн меценаттарына жазған жазбалары және 998 жылы өзінің канондарын Шерборн епископы Вулфсигеге пасторалдық хат ретінде жазғаны, аббат орналасқан епархияда ол жерде тұрғандығын көрсетеді.

Сәйкестендіру

Тоғызыншы ғасырдың соңына дейін Эльфрикты анықтау қиындық тудырды, себебі Эльфрикты Кентербери архиепискобы болған Эльфрик Абингдонмен жиі шатастыратын. Бұрын Эльфрик архиепископпен теңестірілгенімен, Лингард пен Дитрихтің жұмыстарының арқасында қазіргі заманғы ғалымдардың көпшілігі Эльфрикты Эйншам аббатынан жоғары лауазымда болмаған деп санайды. Дегенмен, бұрын оны үш түрлі тұлғамен сәйкестендіруге әрекеттер жасалған: (1) Жоғарыда айтылғандай, Эльфрик Кентербери архиепискобы Эльфрик Абингдонмен (995–1005) теңестірілді. Бұл пікірді Джон Бейл, Хамфри Уэнли, Элизабет Элстоб және Эдвард Роу Морс қолдады. Морстың «Эльфрико, Дороберннси, архиепископ, Комментарий» (ред. Г. Дж. Торкелин, 1789) еңбегінде Эльфрик туралы бұрынғы авторлардың тұжырымдары қарастырылған. Морс оны Довердегі Сент-Августин аббаты етіп, соңында Кентербери архиепискобы деп атады. (2) Сэр Генри Спилман өзінің «Концина» еңбегінде «Каноны Вулсинум епископумына» басып шығарды және автор ретінде Йорк архиепискобы Эльфрик Путта немесе Путтоны ұсынды, сондай-ақ осы атты тағы басқалар туралы да мәліметтер қосты. Грамматик Эльфрик пен Йорк архиепискобы Эльфрик арасындағы сәйкестік Генри Уортонның «Anglia Sacra» еңбегінде талқыланды. (3) Малмсберилік Вильгельм оның Малмсбери аббаты және Кредитон епископы болғанын айтты. Оның өмірінің маңызды жайттарын Эдуард Дитрих «Zeitschrift für historische Theologie» журналындағы бірнеше мақаласында толыққанды түсіндірді, бұл одан кейінгі зерттеулердің негізі болды.

Дін уағыздау

Pope, John C., ред. Эльфриктің уағыздары: қосымша жинақ. Оның орта және кейінгі мансабының жиырма бір толық уағыздары, көбінесе бұрын жарияланбаған, кейбір қысқаша бөліктермен, негізінен екінші және үшінші серияларға қосылған үзінділер. 2 томдық. EETS 259, 260. Лондон: Оксфорд университетінің баспасы, 1967, 1968. Clemoes, Peter, ред. Эльфриктің католиктік уағыздары: бірінші серия мәтіні. EETS. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 1997. Eliason, Norman және Peter Clemoes, ред. Эльфриктің католиктік уағыздарының бірінші сериясы. Британдық музей, Royal 7 C. XII fols. 4 218. EETS. Early English Manuscripts in Facsimile 13. Копенгаген: Rosenkilde and Bagger, 1966. Elstob, Elizabeth. Әйел Элфриктің Григорийдің туған күніне арналған ағылшын-саксон уағыздары: ежелден ағылшын-саксон шіркеуінде қолданылған. Ағылшындардың пұтқа табынушылықтан христиандыққа айналуы туралы есеп беру, қазіргі ағылшын тіліне аударылған, түсіндірмелермен және т.б. Лондон: W. Bowyer, 1709. Сонымен қатар. Әйел Элфриктің Григорийдің туған күніне арналған ағылшын-саксон уағыздары: ежелден ағылшын-саксон шіркеуінде қолданылған. Ағылшындардың пұтқа табынушылықтан христиандыққа айналуы туралы есеп беру, қазіргі ағылшын тіліне аударылған, түсіндірмелермен және т.б. Лондон: W. Bowyer, 1709. Timothy Graham жасаған, John Chandler жобалаған. Kalamazoo, MI: Medieval Institute басқармасы, 2002. [11 қазан 2004 ж. сілтеме жасалды]. Fausbøll, Else, ред. Елфриктің 56 фрагменті: Эльфриктің католиктік уағыздарының жаңадан табылған Копенгаген фрагменттері, факсимильдермен. Копенгаген: Копенгаген университеті, 1986. Godden, Malcolm, ред. Эльфриктің католиктік уағыздары: кіріспе, түсініктеме және сөздік. EETS. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 2001. Сонымен қатар. Эльфриктің католиктік уағыздары: екінші серия мәтіні. EETS. Лондон: Оксфорд университетінің баспасы, 1979. Temple, Winifred M. "Британ мұражайындағы көне ағылшын уағыздарының басылымы, MS. Cotton Vitellius C. v". 3 томдық. Дис. Эдинбург университеті, 1952. Thorpe, Benjamin, ред. және ауд. Англо-саксон шіркеуінің уағыздары. Бірінші бөлім, Эльфриктің *Sermones Catholici* немесе уағыздары. Түпнұсқа англо-саксон тілінде, ағылшын тіліне аудармасымен. 2 томдық. *Ælfrices Bocgild*. Лондон: Richard and John E. Taylor, 1844, 1846.

Гиографиялық

Корона, Габриэла, ред. Эльфриктың Ұлы Василийдің өмірі: Түсінік және мазмұны. Англосаксон мәтіндері 5. Кембридж: Д. С. Брюер, 2006. Гриффитс, Билл, ред. және ауд. Сент Кютберт: Эльфриктің қасиеттінің өмірі көне ағылшын тілінде және қазіргі ағылшын тіліндегі параллель мәтін. Сихам: Англосаксон кітаптары, 1992. Нидхэм, Г. И., ред. Эльфрик: Үш ағылшын қасиеттісінің өмірі. Бас редактор М. Дж. Свантон. Эксетер ортағасырлық ағылшын мәтіндері. 2-ші басылым. Эксетер: Эксетер университеті, 1984. Скит, Уолтер В. (ред. және ауд.). Эльфриктің қасиеттілердің өмірі. Бұрынғы ағылшын шіркеуімен тойланатын қасиетті күндерге арналған уағыздар жинағы. 2 томдық. EETS OS 76, 82 және 94, 114. Лондон: Н. Трубнер & Co., 1881–85, 1890–1900. 1966 жылы 2 томдық болып қайта басылды. Смит, Александра. "Эльфриктің Сент Кютберт өмірі, Католиктік уағыз II. X: кіріспе, түсіндірмелер, аударма және сөздікпен жарық көрген басылым". Диссертация. Квинс университеті, Кингстон, 1972. Апчерч, Роберт, ред. Эльфриктің "Күйеу жұбайлардың өмірі" (қазіргі ағылшын тіліндегі параллель мәтін аудармаларымен). Эксетер ортағасырлық мәтіндер мен зерттеулер. Эксетер университетінің баспасы, 2007.

Басқа

Крауфорд, Сэмюэл Дж., ред. Exameron Anglice немесе Ежелгі ағылшын Hexameron. Гамбург: "Генри Гранд" баспасы, 1921 жыл. Хенел, Генрих, ред. Эльфриктің "Жылдың уақыттары" (De Temporibus Anni). EETS OS 213. 1942 жыл. Вудбридж: Бойделл және Брюер, 1970 жыл. Зупица, Юлиус. Эльфрик грамматикасы және сөздігі. Берлин: Weidmannsche Buchhandlung, 1880 жыл. Онлайн скандар қолжетімді. Труп, Присцилла, ауд. Aelfric's Grammar and Glossary, Шарлотта, ВТ: MedievalMS, 2008 жыл. Гармонсвей, Г. Н., ред. Сөйлесу. Эльфрик. 2-ші басылым. 1939 жыл. Эксетер: Эксетер университеті, 1999 жыл. Тессман, Альфред, ред. Эльфриктің Алкуиннің "Женезис" бойынша Сигевульф Пресвитердің сұрақтарына (Interrogationes Sigewulfi Presbyteri in Genesim) жасаған өңдеуі (Берлин 1891). Клейтон, Мэри, ред. және ауд. Екі Эльф мәтіні: Он екі бұрмалау және Керістер мен ізгіліктер: De duodecimo abusiuis және De octo uitiis et de duodecimo abusiuis басылымы және аудармасы. Англосаксон мәтіндері 11. 2013 жыл. Брюер, 2013 жыл.

Түпнұсқа мәтіндерге сілтемелер

Англосаксон тіліндегі уағыздар, Б. Торптың ағылшын тіліне аудармасымен. Освальдтың өмірі (латын тілінде), 399-беттен басталады.