Кіріспе

Медициналық төтенше жағдайларда ауруханаға дейінгі жәрдем көрсететін адам – қазіргі қолданыстағы термин.

Сертификатталған алғашқы жәрдемші – медициналық төтенше жағдайларда ауруханаға дейінгі жәрдем көрсету бойынша курсты аяқтаған және сертификат алған адам. Сертификат алған адамдар, қарапайым алғашқы жәрдем және жүрек-өкпе реанимациясы (ЖӨР) курстарын бітіргендерге қарағанда көбірек білім алған болуы керек, бірақ олар жедел медициналық техника мамандары мен фельдшерлердің толыққанды жәрдемін алмастыра алмайды. Алғашқы жәрдемшілер әдетте, жоғары деңгейдегі алғашқы жәрдем, ЖӨР және автоматты сыртқы дефибрилляторды (АҚД) пайдалануды қамтамасыз етеді. "Сертификатталған алғашқы жәрдемші" терминін "алғашқы жәрдемші" терминімен шатастырмау керек. "Алғашқы жәрдемші" – төтенше оқиға орнына бірінші болып келген медициналық білімі бар кез келген адамды (жедел жәрдем, полиция, өрт қызметі) немесе төтенше жағдайды хабарлау кезінде медициналық нұсқаулар беретін медициналық білімі бар телекоммуникация операторларын білдіретін жалпы термин. Көптеген полиция қызметкерлері мен өрт сөндірушілер сертификатталған алғашқы жәрдемшілер ретінде оқытылуы тиіс. Жоғары деңгейдегі медициналық жәрдемді әдетте жедел жәрдем қызметі көрсетеді, бірақ кейбір полиция қызметкерлері мен өрт сөндірушілер де жедел медициналық техника маманы немесе фельдшер болу үшін оқытылады.

Терминология

Сондай-ақ, шұғыл медициналық жауап беруші, шұғыл алғашқы көмек беруші, медициналық алғашқы көмек беруші немесе алғашқы жауап беруші деп аталады.

Канада

Канадада сертификатталған алғашқы көмек көрсетуші болу үшін көптеген мүмкіндіктер бар. Курстарды көптеген ұйымдар ұсынады, оның ішінде Канадалық Қызыл Крест, Сент-Джон жедел жәрдем және Ұлттық қорғаныс министрлігі. Канадада сертификатталған алғашқы көмек көрсету курстары "алғашқы көмек көрсетуші" немесе "Жедел медициналық көмек көрсетуші" деңгейлеріне бөлінеді. "Алғашқы көмек көрсетуші" деңгейіндегі курстардың ұзақтығы 40-тан 60 сағатқа дейін жетеді және бұл шараларда медициналық тұруды қамтамасыз ететін топтар үшін, сондай-ақ төсек қажеттілігі бар науқастарды ауруханалар арасында тасымалдайтын кейбір жеке тасымалдау компанияларында жұмыс істеу үшін қажетті ең төменгі деңгейлі оқыту саналады, бірақ науқастардың жағдайы тұрақты болуы және оларға арнайы медициналық көмек қажет болмауы керек. "Жедел медициналық көмек көрсетуші" деңгейіндегі курстар Канаданың фельдшерлер қауымдастығының ұлттық кәсіби құзыреттілік профиліне сай келеді, және осы деңгейде сертификат алғандар кейбір провинцияларда Жедел медициналық қызметтерде жұмыс істей алады.

Мысалдар

Канадалық шаңғы патрулі, Сент-Джон жедел жәрдемінің пациенттерге көмек көрсету бөлімдері, өрт сөндіру бөлімдері, кампустағы төтенше жағдайларға жауап беру топтары, бірнеше жеке медициналық қызметтер және Канадалық жағалау күзеті – барлығы бірінші кезектегі медициналық жәрдем көрсетеді, кейде қолданыстағы қызметтерге көмек ретінде, ал кейде – төтенше жағдайға жауап берудің негізгі ұйымы ретінде.

Сертификат алған алғашқы көмек көрсетушілердің шектеулері

Канададағы барлық сертификатталған алғашқы жауап берушілер, олардың қолданылатын юрисдикцияларындағы «Жақсы самаритян» заңдарымен қамтылғанмен, кейбір жағдайларда олар әрекет етуге міндетті, мысалы, Онтарио штатында. Іс-шараларға медициналық қолдау көрсетумен айналысатын сертификатталған алғашқы көмекшілер (мысалы, Қызыл Крест, Сент-Джон жедел жәрдемінің пациенттерге қызмет көрсету бөлімдері және жеке іс-шараларға медициналық қызметтер ұсынатын компаниялар), сондай-ақ ерікті өрт сөндіру бөлімдерінде, кампус-реагиолық топтарда және қызметтік міндеттерінің бір бөлігі ретінде жедел медициналық жауап беруді орындауға міндетті басқа да мамандар, әрекет етуге міндетті. Сертификатталған алғашқы көмекшілер, жалпы алғанда, жарақат алған немесе ауырған адамдарға көмек көрсетуге міндетті емес, бірақ жоғарыда аталған салаларда жұмыс істейтіндер медициналық төтенше жағдай туралы хабарланған кезде жауап бермегені үшін кінәлі деп танылуы және сотталуы мүмкін, егер олардың көрсеткен көмегі алған біліміне сәйкес келмесе немесе олардың көмегі олардың құзыретінен асып, науқасқа зиян келтірсе. Сертификаттың жарамдылық мерзімі екі жылды құрайды және оны сақтау үшін қайта оқу курсын бітіру қажет. Құтқару клубтары мен жедел жәрдем қоры көбінесе жедел жәрдем машиналарымен және басқа да құтқару ресурстарымен төтенше жағдайларға жауап беру үшін еріктілерге қызмет көрсететін қауымдастықтарға көмек көрсетеді. Көптеген қоры мен клубтар еріктілерден кемінде жедел медициналық жауап беруші (EMR) деңгейінде білім алуды талап етеді. EMR деңгейіндегі топтар төтенше жағдайларға жауап беру үшін көтеріңкі шатыры бар пикап жүк көліктерін жиі пайдаланады. Бұл көліктер әдетте аталған ұйымның атауымен және таңбасымен, сондай-ақ жарық және дабылмен жабдықталады. Бұл деңгейдегі топтар алғашқы жауап берушілер ретінде әрекет етеді және басқа топтардың, мысалы, Жоғары деңгейдегі жансақтау (ЖДЖ) келгенше, жағдайды тұрақтандыру үшін көп жұмыс істеуі керек. EMR топтары науқастарды, әсіресе қарапайым деңгейдегі науқастарды және ЖДЖ топтары қол жетімсіз болған жағдайларда, медициналық емдеу орталықтарына жиі жеткізеді. EMR мамандары төтенше жағдайларда өрт сөндірушілермен, полициямен және басқа да медициналық қызметкерлермен үйлеседі.

Ұлыбритания

Ұлыбританиядағы NHS жедел жәрдем қызметтерінің көпшілігі арнайы жедел жауап беру көліктерін жүргізетін жалақылы алғашқы көмекшілерді пайдаланады. Бұл көліктер әдетте универсал, минивэн немесе кроссовер болып келеді, жедел жәрдемдік белгілермен жабдықталған және көк шамдар мен дабылмен жарақтандырылған. Мұндай көліктерде көбінесе бір ғана фельдшер болады. Бұл Ұлыбританиядағы көптеген жедел жәрдем машиналарынан өзгеше, оларда әдетте екі адам болады.

Тарих

АҚШ Көлік департаменті (D.O.T.) алғашқы медициналық жәрдем көрсету үшін қажетті әдеттегі сегіз сағаттық оқу мен EMT Basic бағдарламасының 180 сағаттық оқуы арасындағы қалыптасқан айырмашылықты мойындады. Сонымен қатар, кейбір ауылдық аймандар EMT Basic курсын толыққанды жүргізуге қажетті жан-жақты оқытуды және тәжірибелі оқытушыларды алуға мүмкіндік таппады. Бірінші респондерлерді даярлау бағдарламасы 1979 жылы «Апаттан зақымдануды басқару» курсының нәтижесінде пайда болды. 1995 жылы D.O.T. «Бірінші респондер» деп аталатын орта деңгейдегі оқу жөніндегі нұсқаулық шығарды. Бұл оқу жиырма төрттен алпыс сағатқа дейін аяқталуы мүмкін. Маңыздысы, бұл оқуды белгілі бір өрісте тәжірибесі бар EMT Basic жүргізе алады, бұл толық EMT оқуына ресурстар жетпейтін көптеген ерікті өрт сөндіру бөлімдері үшін қолжетімді мүмкіндік. Бірінші респондерлерді даярлаудың мақсаты – алғашқы медициналық жәрдем мен EMT арасындағы алшақтықты толтыру. Америкалық Қызыл Крест осы анықтамаға сәйкес келетін «Жедел медициналық жауап беру» атты курс өткізеді. АҚШ-та 2012 жылдан бастап «Жедел медициналық жауап беруші» термині «Сертификатталған бірінші респондер» немесе «Медициналық бірінші респондер» терминін көптеп ығыстырды. «Жедел медициналық жауап беруші» немесе «EMR» – Жедел медициналық техникалардың ұлттық тізілімімен мойындалған EMS сертификациясының деңгейі. 2015 жылға қарай көптеген штаттар Жедел медициналық жауап беруші деңгейін мойындады.

Іс-әрекеттің қолданылу аясы

АҚШ-тағы алғашқы көмек көрсетушілер оқиға орнында алғашқы шұғыл медициналық көмек көрсетуге (полиция/өрт сөндіру қызметі/іздеу-құтқару) немесе шұғыл медициналық техника мамандары мен фельдшерлерге көмектесуге құқылы. Бұл деңгейдегі дағдылар шұғыл медициналық техника маманының дағдыларына өте ұқсас, олардың ішінде қан кетуді тоқтату, қапшалы маскамен арнайы қысыммен тыныс ендіру, ауыздық тыныс жолы, мұрындық тыныс жолы, қосымша оттегі беру, сору, жүрек-өкпе реанимациясы (ЖӨР), автоматты сыртқы дефибрилляторды (АЖД) қолдану, сүйек сынуларын қолмен бекіту, сондай-ақ эпинефрин автоинъекторы, ауызша глюкоза және ингаляторлар сияқты қарапайым дәрі-дәрмектерді беруге көмектесу кіреді. Олар сонымен қатар пациенттерді дайындау, жылжыту және тасымалдау бойынша да оқытылады.

Біліктілік пен шектеулер

Бірінші респонденттер кейбір ерікті EMS қызметтерінде қосымша көмекшілер ретінде жұмыс істей алады. Төтенше жағдайға медициналық жауап берушіні, кеңейтілген алғашқы медициналық көмек көрсетуші ретінде немесе жоғары деңгейдегі медициналық қызметкерлер келмеген немесе қолжетімді болмаған кездегі төтенше медициналық көмектің шектеулі деңгейін беруші ретінде қарастыруға болады. Дағдылары тұрғысынан, АҚШ-та сертификатталған бірінші респондентке, көбінесе жедел медициналық техникаға рұқсат етілген көптеген нәрселерді жасауға рұқсат беріледі. Бірақ кейбір юрисдикцияларда кейбір ерекшеліктер бар, мысалы King үрмелі құбырларын немесе комби-түтікшелерді енгізу, тартымды шина қолдану және тұманды альбутерольді енгізу.

Құтқару

Ұлттық өрттен қорғау қауымдастығының 1006 және 1670 стандарттарында барлық "құтқарушылар" кез келген техникалық құтқару операциясын жүзеге асыру үшін, оның ішінде құтқару кезінде көлік құралын кесу үшін медициналық білім алуы тиіс делінген. Сондықтан, көптеген құтқару жағдайларында, құтқаруды EMS немесе Өрт сөндіру қызметі жүргізсе де, көлік құралын кесіп, құтқару оқиғасының басқаруын жүзеге асыратын, сондай-ақ арқанмен құтқару, тасқын судан құтқару сияқты кез келген құтқару шараларын атқаратын құтқарушылардың көпшілігі – жедел медициналық жәрдем көрсетушілер, жедел медициналық техникалық маман немесе фельдшерлер болып табылады, өйткені кез келген құтқару операциясында жарақат алған адам болады.

Дәстүрлі алғашқы көмек көрсетушілер

Шұғыл жағдайға байланысты шақырылған кезде, жедел қызметкерлер үшін алғашқы көмек көрсету оқытулары ең төменгі деңгей саналады. Кәсіби және ерікті өрт сөндірушілер үшін бұл міндетті шарт. Мысалы, Нью-Йорк қаласының өрт сөндіру департаментінің барлық өрт сөндірушілері жарамды CFR D (Certified First Responder Defibrillation) сертификатына ие болуы керек. Жедел медициналық көмек көрсетудің алғашқы деңгейі полиция қызметкерлері, құтқару жасақтарының қызметкерлері және іздеу-құтқару қызметкерлері үшін де көбінесе талап етіледі. Көптеген алғашқы көмек көрсетушілер су құтқару немесе тау құтқару сияқты нақты локацияға арналған дайындықтан өтеді және сертификат алу үшін қосымша курстардан өтуі керек (мысалы, құтқарушы).