Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чорум ең алдымен фригиялық және хетт археологиялық ескерткіштерімен, емдік суларымен және бүкіл елге леблеби деп танылған жергілікті қуырылған бұршақ тісбұйырларымен әйгілі.
Çorum is primarily known for its Phrygian and Hittite archaeological sites, its thermal springs, and its native roasted chickpea snacks known nationally as leblebi.
Тарих
Бұл аймақта палеолит дәуірінен бері адамдар қоныстанғанына мол археологиялық дәлелдер бар. Аймақ қола дәуірінде өркендеген, б.з.д. 1650-1200 жылдар аралығында Хетт империясы құрылған. Хетт астанасы Хаттуса, өзінің табиғи географиялық қорғанысы мен аймақтық Карум жүйесімен қолдау көрсетілген дамыған жергілікті экономикасының арқасында осы аймақта орналасқан. Чорум қаласының негізі тек 16 ғасырда қаланды. Атауының шығу тегі белгісіз, ол алғаш рет Османдық жазбаларда Селжұқ бекінісі – Çorum Kalesi туралы, Евлия Челеби сипаттағандай айтылады. 16 ғасырдың ортасында бекініс төрт махаллаға, яғни ауданға бөлінді. 1867 жылдан 1922 жылға дейін Чорум Ангора вилаетінің құрамында болды.
There is ample archaeological evidence for human presence in the area since the Paleolithic Age. The area prospered during the Bronze Age, with the emergence of the Hittite Empire between 1650 and 1200 BCE. Hattusa, the Hittite capital, was located in the region owing to its inherent geographic protection and the well established local economy as supported by the regional Karum system. The settlement of Çorum proper can be traced only to the 16th century. The name is of unknown origin and is first attested in Ottoman records about a Seljuk fortress, Çorum Kalesi, described by Evliya Çelebi. In the mid 16th century, the fortress was divided into four mahalle, or quarters. From 1867 until 1922, Çorum was part of the Angora vilayet.
Бүгінгі Чорм
Бүгінде қала көбінесе таза әрі жайлы, жергілікті халыққа танымал жайлы аймақтарға ие. Орталық Анатолия мен Ішкі Қара теңіз аймағының көптеген қалалары сияқты, тұрғындарының көп бөлігі консервативті, сондықтан түнгі өмір көбінесе шектеулі, алкогольсіз орындарға басымдық беріледі. Дегенмен, кейбір барлар, пабтар мен кафелер заманауи және дәстүрлі түрік халық музыкасын ұсынады. Қала ішінде көптеген дүкендер, кафелер мен мейрамханалар бар, олардың асханаларында түрлі тәттілер мен нан өнімдерінен тамақ дайындалады, соның ішінде бүкіл елге танымал Чорум Мантысы – равиолиге ұқсас, кірпіш пеште пісірілетін немесе сиыр еті сорпасында буға пісірілетін танымал тағам. Археологиялық және тарихи орындармен қатар, Чорумды қоршаған аймақтар пикниктерге қолайлы көптеген орындарды ұсынады, әсіресе Чомар суқоймасының жанында немесе облыстың тауларында. Ескі Османдық үйлер, 19 ғасырға жататын сағат мұнарасы және аймақтағы қазбалардан табылған артефактілерді көрсететін Чорум мұражайы – танымал туристік орындар. Чорумда үш жыл сайын Хетт археологтарының халықаралық конгресі өткізіледі.
The town today is generally tidy and pleasant, with a locally popular countryside. As with most Central Anatolian and inland Black Sea towns, the population is largely conservative, leading to a generally more restricted nightlife that favors dry establishments, although there are some bars, pubs, and cafés that offer a mix of contemporary and traditional Turkish folk music. Within the city, there is a good range of shops, cafés, and restaurants, with a cuisine that includes a variety of pastries including the nationally known Çorum Mantısı a popular dish similar to ravioli that is slowly baked in a brick oven or steamed in a beef broth. As well as the archeological and other historic sites, the countryside surrounding Çorum offers many places for picnics, particularly near the Çomar reservoir or in the mountains around the province. The old Ottoman houses, the 19th century clock tower, and the Çorum Museum, which displays a range of artefacts from excavations in the region, are popular tourist attractions. An International Hittite Congress of archaeologists is held in Çorum every three years.
Экономика
Қаланың экономикалық өнімі тарихи тұрғыдан салыстырмалы түрде шағын болғанмен, мыс өңдеу, тері илеу, қолмен тоқу, егіншілік және мал шаруашылығы сияқты дәстүрлі өнеркәсіптерге бағытталған. Алайда, соңғы екі онжылдықта қала өнеркәсіптік өндіріс және жеңіл машина жасау салаларында айтарлықтай өсім көрсетті, бұл оны халық санына шаққандағы ең өркендеген қалалардың біріне айналдырды. Бастапқыда қалада 20-ға жуық плитка және кірпіш өндіретін мекеме, 10 ұн және мал азырағы тікелейтін ұсақ цех болған. Бүгінде қала цементтен бастап автомобиль бөліктеріне дейін, қанттан сүт өнімдеріне дейін, матадан компьютер бөлшектеріне дейін, соңғы кезде тауық шаруашылығы арқылы құс етіне дейін алуан түрлі өнімдерді өндіруде.
Although the economic output of the city has historically been relatively small, with a focus on traditional crafts such as coppersmithing, tanning, hand weaving, agriculture, and animal husbandry, over the past two decades, the city has shown a significant growth in industrial production and light engineering, making it one of the most industrially advanced cities relative to its population size. Originally home to about 20 tile and brick manufacturing facilities and 10 flour and feed mills, the city today produces a wide variety of products ranging from cement to automobile parts, refined sugar to dairy products, textiles to computer parts, and, more recently, poultry through chicken farming.
География
Чорум Орталық Анатолия жазығының солтүстік жиегінде орналасқан. Қала таулармен қоршалған жазықта жатыр. Солтүстік Анатолиялық жарылыстың Мерзифон тармағы Чорумның шамамен солтүстігінен өтеді, ал негізгі жарылыс сызығы шамамен солтүстікке қарай жүреді.
Çorum is on the northern edge of the Central Anatolian Plateau. The city is on a plain surrounded by mountains. The Merzifon branch of the North Anatolian Fault passes about north of Çorum, with the main fault line passing about north.
Климат
Чорумда жазғы жылы континенттік климат (Кёппен климаттық жіктелуі: Dfb немесе Треварта климаттық жіктеуі: Dcb) басым, жаздары құрғақ, қыстары суық және қарлы болады. Көктем мен күз мезгілдері ылғалды, көбінесе жаңбырлы және қоңыр салқын болады.
Çorum has a warm summer continental climate (Köppen climate classification: Dfb or Trewartha climate classification: Dcb) with dry summers and cold, snowy winters. It also has mild to cool wet springs and autumns with light rain.