Кіріспе

Шотландиядағы Ұлы Бернера аралы Льюис аймағының солтүстік-батыс жағалауындағы Лох Роагта орналасқан және оған жол көпірі арқылы қосылған. 1953 жылы салынған бұл көпір Еуропадағы алғашқы алдын ала керілген бетон көпір болып табылады. Аралдағы негізгі елді мекен – Бреаклейт (гель тілінде: Breacleit). Арал "Борва" деген атпен шотланд жазушысы Уильям Блэктің 1873 жылғы "Тюль ханшайымы" романының оқиға орыны болған. Роман жергілікті пейзаждардың көркем суреттемелерімен ерекшеленеді.

Тарих

Аралдың атауы викингтерден келген. Миррлизтер отбасы Лорд Лион мойындаған туды тапсырыс етті.

Киркибост / Цирцебост

Аралдың оңтүстік-шығысында Сыртқы Гебрид аралдарындағы алғашқы жоспарланған шаруалар кенті орналасқан. Ол 1805 жылы Сифорт графының жер өлшеушісі Джеймс Чапман жеке шаруалық жерлерді ретпен бөліп беру арқылы құрылды. Осы жоспарланған кенттің тұрғындары 1823 жылы қоныс аударып кетті, ал Ordnance Survey-дің бірінші басылымы тастап кетілген кентті және бастапқы параллель шаруалық жер шекараларын қатты өкінішпен көрсетті. Кент 1878 жылы қайта қоныстандырылды және бастапқы шекаралар бүгінге дейін қолданылып келеді.

Каланайс VIII

Callanish VIII – Льюис және Бернера арасындағы көпірге жақын, жартышеңбер пішінде орналасқан ерекше тұрған тас құрылысы. Жергілікті халық оны "Турсахан" деп атайды, бұл сөз жай ғана "Тұрған тастар" дегенді білдіреді. Жақын маңда Дун-Бараглом бұрқасының қираған қалдықтары бар.

Бостад

Бернера сонымен қатар 1992 жылы ашылған және қазір құммен жабылған, осылай сақталып қалған Бостадтағы (немесе Боста) темір ғасыры (немесе мүмкін пиктілік) қонысымен де танымал. Қазір көмілген үйлерге ұқсас темір ғасырының үйінің көшірмесі жақын жерде орналасқан. Бостад жағажайында Маркус Вержетте жасаған "Уақыт пен толқын" қоңырауы орнатылған.

Командалық футбол Чирсебоист

Теампл Чирсебоист (Киркибостағы Сент-Масел) – шіркеудің қиратылысы, ол қорғалатын ескерткіш. Дегенмен, оның нақты орналасқан жері туралы пікір келіспеушіліктер бар. Жергілікті халықтың сенуіне сәйкес, қорғалатын ескерткіш – шамамен 1820 жылы салынған, жаңа ғимарат, ал нағыз Теампл Чирсебоист төбеге қарай биік жерде орналасқан.

Бернералық тәртіпсіздік

Бұл аралда 1874 жылы Бернера көтерілісі болды, онда шаруалар таулы аймақтардағы жерден қуғын-сүргінге қарсылық көрсетті. Бұл шаруалардың көтерілісі және одан кейінгі сот процесі болды, нәтижесінде қысымға ұшыраған шағын шаруалар сэр Джеймс Мэтисонның факторы Дональд Манроның қатыгездігі мен жерден қуғын-сүргінге қарсы жеңіске жетті. Арал тұрғындары спорттық еңістерді кеңейту үшін мал-мүлікті шығарып беруге келіспеді, ал оларға әскери күшпен келумен қорқытты. Бұл орын алмады, бірақ одан да көп қуғын-сүргін хабарламалары таратылды, ал келгендерге топырақ лақтырылды.

Айналадағы аралдар

Лох Рогта көптеген аралдар бар. Батысында, солтүстіктен оңтүстікке қарай Пабай Мор, Ваксай (Баксай), Фуанг Мор (Вуя Мор) және Фуанг Бег (Вуя Бег) жатыр. Солтүстікте Беарнарай Биг (Кіші Бернера) аралы және көптеген шағын аралдар бар. Шығысында аралдар осынша көп емес, бірақ оңтүстік-шығысында Eilean Chearstaidh (Eilean Kerstay) орналасқан.

Флора мен фауна

Теңіз өмірі Каолас Бхаласайг (ағылшынша: "Валасай бұғазы / Кайлз") мен Тоб Бхаласайгтың ішкі теңіз көлі арасындағы су ағыны бар жерде ерекше түрленеді. Мұнда көптеген моллюскалар, губкалар, жұлдызшалар және теңіз жұлдыздары кездеседі, соңғылары әдеттегіден айтарлықтай ірі болып өседі. Сондай-ақ, тостаған маржаны, жыланша бас анемонасы және "өлген адам саусақтары" маржаны да табиғатында кездесуі мүмкін. Көбінесе кездесетін балықтардың ішінде шаян және майлы балық, сондай-ақ Атлантика және қарапайым етезіктер бар. Ұлы Бернерада шағалалар, құрлықтағы құстар және алтын көзді үйректер сияқты көптеген теңіз құстары мекендейді. 2007 жылы аралда сирек кездесетін қызылқұйрық құсы байқалды.

Экономика және инфрақұрылым

Ұлы Бернера халқы негізінен лобстер балық аулау, шаруалық, туризм және қолөнер мен өнерге тәуелді. Ылғалды масай жайылымдары қой мен мал жаюға мүмкіндік береді. 1972 жылы Киркибостта өңдеу орны салынды. Бүгінде Бернерада жылдам талшықты интернетке қол жеткізу мүмкіндігі бар, бұл жаңа жұмыс орындарының ашылуына әкелді. Льюис аралына дейінгі көпір 1953 жылы салынды және ол Еуропада алғашқы болып құрылымдық кернеулі бетонды пайдаланып салынған көпірлердің бірі болды. Бұл көпір арал тұрғындары өздерінен жол жасау үшін төбені динамиттеуге әрекеттенгеннен кейін салынды. 2020 жылы жүргізілген құрылымдық сараптама кезінде ауыр кемшіліктер анықталды және 2021 жылы Single Span Delta көпірін салу жұмыстары басталды. Бұл көпір 2021 жылдың 15 желтоқсанында той-қуанышпен ашылды. 2012 жылы арал тұрғындары аралды қоғамдық меншікке көшіру мүмкіндігін зерттеуді бастады, бұл процесті Гига және Эйг аралдарының тұрғындары сәтті аяқтады. 2011 жылғы халық санауы бойынша аралда тұрақты түрде 252 адам тұрды.