Теңіз тулары және олардың маңызы

Кіріспе

Кемелерде немесе теңізде қолдануға арналған жалау.

Теңіз жалауы – кемелерде, қайықтарда және басқа да су көліктерінде қолдануға арналған жалау. Теңізде әскери жалаулар маңызды саналады және жалауларды көтеру ережелері қатаң түрде орындалады. Көтерілген жалау тіркеу елiмен байланысты, сондықтан "жалау" сөзi көбiнесе "тiркеу елi" дегеннiң метафорасы ретiнде қолданылады.

Байрақтары

Кемелік ту – кеменің ұлттық танылғысы, және ол бүкіл әлемде ұлттық ту ретінде көтеріледі. Оны портқа кіргенде және шығарда, шетел суларында жүзгенде, сондай-ақ әскери кеме сигнал бергенде міндетті түрде жалаушаға тарту керек. Кемелік тулар жеке және әскери-теңіз күштерінің теңізшілдік дәстүрінің бөлігі болып табылады және олардың тамыры желкенді кемелер дәуіріне дейін жетеді. Туды салтау рәсімі кемелік тумен жасалады. Кемелер әдетте таңғы салтау рәсімінен күн батқанға дейін, тоқтағанда немесе жақтауда жалаушаларын жаратады. Әскери кемелер әрқашан қозғалыста болғанда, ал шайқаста болғанда "жауынгерлік туды" немесе бірнеше туды жаратады. Дәстүр бойынша, егер кеме туын түсірсе, ол бас бергені деп есептеледі. Мачталар оқ ату нысаны болды, ал екінші және келесі тулар мачта зақымданған жағдайда да туды желбіреуін қамтамасыз ету үшін жаратылды.

Жақсылық

Кеменің бауына жалау шағылысы (жэк) көтеріліп, жалау тірегіне орналастырылады. Кеме портода тұрғанда немесе арнайы жағдайларда қолданылады, бірақ кеме жүріп бара жатқанда қолданылмайды. Жэк бастапқыда тек соғыс кемелерінде болған. Алайда, ол кейбір басқа кемелер үшін қосымша жалауға айналды және кейде, кеменің түпнұсқасына байланысты, сауда кемелерінің жалауымен бірдей болады. Корольдік теңіз күштерінің жэгі, жағаға жақындағанда, бірінші арқан жағаға тірелген кезде көтерілуі керек.

Айырмалы белгілер

1899 жылғы 16 қаңтарда Америка Құрама Штаттарының жағалау және геодезиялық қызметіне қарасты кемелерге өз туларын қолдануға рұқсат берілді. Осылайша, олар АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемелерінен ерекшеленді, себебі екеуі де бірдей мемлекеттік туды қолданды. Зерттеу кемелері АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемелері сияқты бірдей туды қолдануын жалғастырса да, 1970 жылы жаңадан құрылған Ұлттық мұхит және атмосфера басқармасы (NOAA) зерттеу кемелерін басқаруға өткенге дейін, жағалау және геодезиялық қызметінің туын "ерекше белгі" ретінде қолданды. Одан бері NOAA флотының кемелері, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемелері сияқты бірдей мемлекеттік туды қолданады, және ерекше белгі ретінде Ұлттық мұхит және атмосфера басқармасының туын қолданады. Сол сияқты, Америка Құрама Штаттарының маяктар қызметіне қарасты барлық кемелер 1939 жылғы 1 шілдеге дейін АҚШ маяктар қызметінің туын қолданды, ал Америка Құрама Штаттарының балық шаруашылығы бюросының кемелері 1940 жылғы 30 маусымда Америка Құрама Штаттарының балық және жануарлар дүниесі қызметіне біріктірілгенге дейін балық шаруашылығы бюросының туын қолданды. Балық және жануарлар дүниесі қызметі кейіннен өз кемелерінде ерекше белгі ретінде өз туын қолданды.

Рангының белгілері

Рангының туы немесе ерекшеленетін ту – жоғары офицердің өз флагманында немесе штабында (содан бері «флагман» термині пайда болды) тағайындалған туы. Бұл тудың пайда болуы радиотелеграфия мен радиотелефон пайда болғанға дейінгі кезеңге, бұйрықтар ту арқылы берілген кезге дейін барып жетеді. Ту кемеге бұйрықтарды белгілейтін сигналдарды күтуді білдіреді. Мұндай тулар үкімет басшылары (президенттер, премьер-министрлер немесе қорғаныс министрлері) әскери кемелерде болғанда да қолданылады, бұл кеме Қарулы Күштердің жоғары билігінің штабы екенін көрсетеді. Бүгінде, байланыс саласындағы прогресске қарамастан, бұл ту теңіздік әдепке сәйкес, басқа әскери кемелердің тиісті құрмет көрсетуі керектігін (палубада тізілу, зеңбірекпен салют беру, назар аудару және т.б.) білдіреді. Әскери кемелер тобында, егер барлық кемелерге жоғары офицерлер қолбасшылық етсе, тек топтың командирі немесе ең жоғары ранкті офицер ғана өз туын көтере алады. Ұлыбритания Әскери-теңіз күштерінде адмиралдар тіктөртбұрышты рангілік туларды қолданады: Флот адмиралы Ұлыбритания туын, ал адмирал Георгий кресін көтереді. Вице-адмиралдар мен контр-адмиралдардың туларында бір және екі қосымша қызыл шар болады. Комодорлар кең жалаушаны қолданады, ол Георгий кресіне негізделген, қысқа қарлығаш құйрықты жалауша, ал қамқоршаның (штативтің жанындағы жоғарғы төртбұрыш) үстінде қызыл шар орналасқан. АҚШ Әскери-теңіз күштерінде және басқа да бірнеше елдердің Әскери-теңіз күштерінде адмиралдар өз рангіне сәйкес жұлдыздармен тіктөртбұрышты туларды көтереді. Штаб офицерлерінің тулары ақ түсті көк жұлдыздармен, ал желілік офицерлерінің тулары көк түсті ақ жұлдыздармен безендірілген. АҚШ Жағалау күзеті, АҚШ Халық денсаулығы сақтау қызметінің комиссиялық корпусы және Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқармасының комиссиялық офицерлер корпусында адмиралдар өз рангіне сәйкес жұлдыздармен тіктөртбұрышты туларды қолданады. Грекия Әскери-теңіз күштерінде адмиралдар төрт алты бұрышты жұлдызы бар (крестің әр төртбұрышында бірден) ақ крестпен (Грекия Әскери-теңіз күштерінің белгісіне ұқсас) көк шаршы туларын көтереді; вице-адмиралдар үш жұлдызды, контр-адмиралдар екі жұлдызды, ал комодорлар бір жұлдызды туларын көтереді. Капитандар флотилияға немесе эскадрильяға қолбасшылық еткенде грек Әскери-теңіз күштерінің түстері бар бурги (шаршы қарлығаш құйрықты ту) қолданады. Рангының туы көтерілген кезде, комиссиялық жалауша төмен жылдырылады.

The rank flag or distinguishing flag is the flag worn by a superior officer on their flagship or headquarters (hence the term flagship). The origins of this are from the era before radiotelegraphy and radiotelephony, when orders were given by flag signals. The flag denotes the ship which must be watched for signals designating orders. Such flags are also worn when leaders of the government (presidents, prime ministers or defense secretaries) are aboard Navy ships, showing the ship to hold the headquarters of highest level of authority for the Armed Forces. Today, with the progress in communications, this flag indicates the obligation of the other Naval vessels to pay the relevant honours (Manning the rails, firing cannon salute, attention, etc.) according to nautical etiquette. In a group of naval ships all commanded by superior officers, only the commander of the group or the officer of the highest rank can wear his flag. In the Royal Navy, admirals fly rectangular rank flags: an Admiral of the Fleet flies a Union Flag, while an admiral flies the St George's Cross. The flags of vice admirals and rear admirals have one and two additional red balls respectively. Commodores fly a Broad Pennant which is a short swallow tailed pennant based on the St George's Cross, with a red ball at the canton (upper quarter next to the staff). In the United States Navy and the navies of some other countries, admirals fly rectangular flags with stars according to rank. Line officer flags are blue with white stars, while staff officer flags are white with blue stars. In the United States Coast Guard, the United States Public Health Service Commissioned Corps, and the National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer Corps, admirals fly rectangular flags with stars according to rank. In the Hellenic Navy (Greek Navy) Admirals fly blue square flags bearing a white cross (similar to the Hellenic Navy Jack) with four six point stars (one in each of the squares formed by the cross); Vice Admirals fly the same flag but with three stars; Rear Admirals two stars; and Commodores one star. Captains, when commanding a flotilla or squadron, fly a burgee (square swallow tailed flag) with the colours of Hellenic Navy Jack. When a rank flag is flown the commissioning pennant is displaced downward.

Үйдің туы

Сауда кемелері көбінесе кеменің қандай компанияға тиесілі екенін көрсететін туды жаратады. Бұл бұрын негізгі мачтадан ілінген, бірақ қазір әдетте жақшадан ілінеді.

Жеке сигнал

Жеке сигналдар - қайықтың иесін көрсету және анықтау үшін арнайы жасалған тулар.

Яхт клубының бурги

Яхт-клубқа немесе желкендік спорты ұйымына мүше жататын адамдар өз клубтарының ерекше туын (бурги) кеме жүргенде де, тоқтағанда да (бірақ жарыс кезінде емес) көтеруге құқылы. Желкенді кемелер туды басты мачтадан немесе мачтадағы оң тарағыштың астындағы арқаннан іліп қоюы мүмкін. Моторлы қайықтар туды кеменің алдына орнатылған қысқа тіреуге орнатып көтереді.

Сигналдық жалаушалар

Әліпбидің әрбір әрпі үшін халықаралық теңіз сигналдарының жалаулары жүйесі және сандарды білдіретін тулар бар. Әрбір жалау (R жалауын қоспағанда) жеке ұшқанда қосымша мағынаға ие, ал олардың белгілі бір комбинациялары басқаша мағына береді.

Көркемдік жалаушасы

Әдептілік туы (немесе әдептілік жалаушасы) шетелдік суларда келген кеменің құрмет көрсету белгісі ретінде көтеріледі. Ол көбінесе қабылдаушы елдің ұлттық теңіз жалауының кішкентай (яғни, кеменің өзінің ұлттық жалауынан кішкентай) нұсқасы болып табылады, бірақ кейбір елдерде (мысалы, Мальтада) теңіз жалауының орнына ұлттық жалау дұрыс деп саналады. Ту әдетте көп мачталы кемелерде алдыңғы мачта басында, бір мачталы кемелерде доктан шығатын мачтаның немесе мачтаның көлденең бөлігінде орналастырылады, ал үй туы одан сыртқа орналасады. Мачтасы жоқ кемелерде оны ұшақ тірегінен де көтеруге болады.

Жалпы киім кию

Мереке құрметіне портодағы кемелердің барлық жағына мерекелік тулар ілінуі мүмкін.