Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гаррис бұғазындағы арал, Шотландия, Ұлыбритания
Island in the Sound of Harris, Outer Hebrides, Scotland, UK
Бернерэй (Beàrnaraigh na Hearadh) – Шотландияның Гаррис бұғазындағы арал және қауымдастық. Бұл Сыртқы Гебрид аралдарындағы он бес тұрғын аралдың бірі. Ол өте бай және әдемі тарихымен мәшһүр, соның арқасында көптеген туристерді қызықтырады. Арал Оңтүстік Льюис, Гаррис және Солтүстік Уист ұлттық көркемдік аймағында орналасқан, Шотландиядағы ерекше көрікті жерлерді анықтау және оларды тиімсіз құрылыстардан қорғау мақсатымен құрылған 40 аймақтың бірі. Бернерэйдің ауданы , ал Бейнн Шлеибхе (Мур төбесі) 305 фут (93 м), Кнок Бхуирг (Борве төбесі) 278 фут (85 м) биіктікке жетеді. Арал құмды жағажайларымен және құм төбелерімен танымал. Траиг Яр (Батыс жағажайы) – үш мильге созылған кең, таза және көбінесе адам қарамайтын құмды жағажай. Бернерэйдің қола дәуірінен бастап, тіпті одан ертерек заманнан бері мекенделгенін көрсететін нақты дәлелдер бар. Аралда ежелгі қасиетті орындар, тас шеңберлер, викингтердің іздері және бірнеше ғасырлық тарихи ғимараттар сақталған. Бернерэй географиялық жағынан Солтүстік Уистке жақын болғанымен, ол Гаррис иелігінің шығанақтарының бөлігі және Гаррис приходының басқаруында.
Berneray (Beàrnaraigh na Hearadh) is an island and community in the Sound of Harris, Scotland. It is one of fifteen inhabited islands in the Outer Hebrides. It is famed for its rich and colourful history which has attracted much tourism. It lies within the South Lewis, Harris and North Uist National Scenic Area, one of 40 such areas in Scotland which are defined so as to identify areas of exceptional scenery and to ensure its protection from inappropriate development. With an area of , Berneray rises to a height of 305 feet (93 m) at Beinn Shlèibhe (Moor Hill) and 278 feet (85 m) at Cnoc Bhuirgh (Borve Hill). It is known for its sandy beaches backed with sand dunes. Tràigh Iar (West Beach), a three mile stretch of wide, clean and often deserted sand, is widely acclaimed. There is strong evidence that points to Berneray being inhabited since the Bronze Age, and possibly before. The island is scattered with ancient sacred sites, stone circles, signs of Viking inhabitation and historical buildings, some several centuries old. Although Berneray is geographically closer to North Uist, it is part of the Bays of Harris Estate and under the Parish of Harris.
Этимология
"Berneray" атауы көне норвеж тіліндегі Bjarnar øy сөзінен шыққан және "Бьорнның аралы" немесе мүмкін "аю аралы" дегенді білдіреді. Осы кезеңде Шотландия аралдарының тұрғындарының саны 4%-ға өсіп, 103 702-ге жетті. Бернерейдегі адамдардың көпшілігі шотланд гаэлінде сөйлейді, олардың көпшілігі үшін бұл туған тіл.
The name "Berneray" is from the Old Norse Bjarnar øy and means either "Bjorn's island" or possibly "bear island". During the same period Scottish island populations as a whole grew by 4% to 103,702. Most people on Berneray speak Scottish Gaelic, many as a first language.
Сауда және көлік
Негізгі салалар: балық аулау, шағын шаруашылық (жеке шаруашылықтың ұсақ түрі), БАҚ/АҚТ және туризм. 2006 жылдың қаңтар айында жоғары жылдамдықты интернет қолжетімді болды, бұл Бернерейге көшіп келуді қалағандарға ынталандыру жасады және халық пен қоғамды сақтап тұруға көмектесті. Бернерейдің ерекше белгісі – оның макары. Макар – желмен келген қабық құмынан тұратын жағажай жазығы. Дәстүрлі шаруашылық тәжірибесі, яғни жазғы егіншілікте теңіз шөптерін және қыста мал жайылымынан қалған тыңайтқыштарды табиғи тыңайтқыш ретінде пайдалану, уақыт өте келе топырақты біріктіріп, тұрақтандырды. Макар егістікке кезекпен жыртылып, әртүрлі жастағы егістер мен тынығыстардың мозаикасын құрайды, бұл көптеген гүлдерге қоректенуге мүмкіндік береді. Бернерейде ерекше жақсы сападағы макар бар, бұл аралдың шаруаларының ұқыпты шаруашылық жүргізуінің және қоянның болмауының нәтижесі. Бернерейдегі жастар хостелі Гатлифф Гебрид аралдарындағы хостелдер желісінің бөлігі болып табылады. Хостель екі қайта жаңартылған қара үйден тұрады және Харрис бұғазына көрініс ашатын тамаша жерде орналасқан. Қазіргі замандағы ең маңызды өзгеріс 1999 жылы болды, ол кезде Солтүстік Уисттегі Бернерей мен Оттерниш арасындағы құрылыс аяқталды. Бұл аралға бару мен одан шығуды жеңілдетіп, жұмыспен қамту мүмкіндіктерін жақсартты және өнімдерді (әсіресе, қабылдақтар мен лобстерлерді) тасымалдауды үдетті. Құрылыста су өткізбейтін құбырлар бар, олар құмды ескектер мен балықтардың бір жағынан екінші жағына оңай өтуіне мүмкіндік береді. Құрылыс 1999 жылдың сәуір айында шаһзада Чарльз тарапынан ресми түрде ашылды. Бұл аймақтағы аралдарды байланыстыратын құрылыстардың біріншісі. Солтүстік Форд құрылысы (A865) Солтүстік Уистті Бенбекула аралымен байланыстырады. Оңтүстік Форд құрылысы (әлі де A865) Бенбекуланы Оңтүстік Уистпен байланыстырады. Соңында, Эрискей құрылысы Оңтүстік Уистті Эрискеймен байланыстырады. Бернерейге Солтүстік Уисттегі Лохмаддиден жүйтіп тұратын жергілікті автобус қатынасы бар, олардың көпшілігі Эрискейден басталатын «Бағана жолының» бөлігін құрайды. Қызметтердің көп бөлігін Grenitote Travel компаниясы атқарады, қаржыландыру Comhairle nan Eilean Siar есебінен жүзеге асырылады. Бернерей сонымен қатар Харрис, Шотландияға Leverburgh арқылы Caledonian MacBrayne компаниясына тиесілі пароммен байланысты. CalMac паромға Бернерейдегі ең ірі көлдің аты берілген. Ол кейде MV Loch Portain паромын ауыстырып тұрады.
The main industries are fishing, crofting (small scale individual farming), media/IT and tourism. Broadband internet provision became available in January 2006, giving an incentive to people wishing to relocate to Berneray and helping sustain the population and community. A key feature of Berneray is its machair. The machair is a coastal plain made up of windblown shell sand. Traditional crofting practice, which involves summer agriculture using seaweed together with dung from winter grazing animals as natural fertiliser, has, over time, bound together and stabilised the land. The machair is ploughed in rotation, giving a patchwork of crops and fallow of different ages which supports a wide range of flowers. Berneray has a particularly fine machair, a result of careful husbandry by the island's crofters, helped by the absence of rabbits. The youth hostel on Berneray is part of the Gatliff Hebridean Hostels Trust. The hostel consists of two restored black houses and is located at a magnificent setting overlooking the sound of Harris. Possibly the greatest change in modern times occurred in 1999 when the causeway opened between Berneray and Otternish on North Uist. This has eased travelling on and off the island, improving employment prospects and accelerating the carriage of produce (notably, crabs and lobster). The causeway contains culverts that allow the easy passage of otters and fish from one side of the structure to the other. The causeway was formally opened by Prince Charles in April 1999. It is the first of a series of causeways connecting islands in the area. The North Ford Causeway (the A865) connects North Uist to the Isle of Benbecula. The South Ford Causeway (still the A865) connects Benbecula to South Uist. Finally, the Eriskay Causeway connects South Uist to Eriskay. Berneray is served by regular local bus services from Lochmaddy on North Uist, many of which form part of the "Spine Route" from Eriskay. Most services are operated by Grenitote Travel, with funding from Comhairle nan Eilean Siar. Berneray is also linked to Harris, Scotland via Leverburgh by the ferry , operated by Caledonian MacBrayne. The CalMac ferry is named after the largest loch on Berneray. It can occasionally be seen relieving for MV Loch Portain.
Табиғат
Сонымен қатар, шаруашылық әдістері Бернерейде көптеген жануарлардың тіршілік етуіне көмектеседі. Жаздың басында кешкі уақытта кейде құрқылдың даусылы, тіпті жармасақтың сыбдыры естіледі. Лох Брустада мылқау аққуларды, ал көк қаздарды жиі көруге болады. Қыс айларында оларға құсқұйрық және бірнеше қаз қосылады. Қарақұстар, сұр балықшылдар мен бүркіттер көбінесе кездеседі. Алтын бүркіттер мен құсқарлар сирек кездеседі, әдетте қыс мезгілінде. Жағалауда қызыл аяқ, құмшық, тасбұрыш, острица, кіші құмшық, ұзын аяқ, қысқа аяқ, сақиналы құмшық сияқты су құстары бар. Бернерейдің жағалауынан алысрақ жерлерде үйректер, қара үйректер, қызыл кеуделі қаз, сирек кездесетін қара мойынды және үлкен солтүстік су құстары кездеседі. Шұбарлар мен қара қаз жыл бойы Бернерей маңындағы теңізде балық аулайды, ал жазда оларды суға сүңгіп бара жатқанда көруге болады. Көбінесе Бейс-Лохтың жартастарында су тасқан кезде жалпы мундерлер жиналады, оларды Поштадан сәл арырақ тұрақтан немесе шығанаққа қайықпен шығу арқылы көруге болады. Ірі және ұзын "римдік" мұрынға ие сұр мундерлер де кейде сол жерге шығады, бірақ олар Батыс жағалауында көбірек кездеседі. Бернерейдегі сусарлар материктегіден гөрі күндіз жиі көрінеді, бірақ олар әлі де жасырын, сондықтан оларды көру үшін шыдамдылық пен сәттілік қажет.
The crofting practices also encourage a wide array of wildlife on Berneray. On early summer evenings you can sometimes hear snipe drumming, and even the rasp of a corncrake. Mute swans can be seen on Loch Brusda, and greylag geese are common. In the winter they are joined by barnacle, and a few brent geese. Ravens, grey herons and buzzards are often to be seen. Golden eagles and hen harriers are rarer sights, usually in the winter. Wading birds on the shore include redshank, sanderling, turnstone, oystercatcher, dunlin, curlew, whimbrel, ringed plover. Further out, around the shores of Berneray, are mallards, eiders, red breasted mergansers, and, more rarely, black throated and great northern divers. Shags and cormorants fish in the seas around Berneray throughout the year, and in summer you can see gannets diving. Common seals often congregate at low tide on the rocks in Bays Loch, and can often be seen from the parking area a little way beyond the Post Office or by taking a boat trip out into the bay. Grey seals, which are larger and can be distinguished by the long "Roman" noses, also haul out there occasionally, but are more common off the West Beach. Though the otters of Berneray are out during the day more often than on the mainland, they are still elusive, and it takes patience and luck to see one.
БАҚ және өнер
1981 жылы Ұлыбритания телеарнасында "Шепердс оф Бернерей" атты деректі фильм көрсетілді. 1987 жылы Бернерей әлемдік жаңалықтарда болды, себебі Уэльс принці Чарльз аралға қарапайым бернерейлік өмірді бастан кешіру үшін келгені анықталды. Ол бір апта бойы шаруамен бірге тұрып, жұмыс істеді, ал оның сапарынан кейін 1991 жылы "Аралдар арасындағы ханзада" атты теледидар деректі фильмі түсірілді. 2007 жылы аралда "Ескі Жаңа жыл" атты DVD шығарылды, ол 12 қаңтарда тойланатын Жаңа жыл мерекесі – Оidhche Challainn ("Жаңа жыл түні", әдеби тілде "Календтер түні") және бұрынғы таулы аймақтың Юлиан күнтізбесімен Жаңа жылды тойлау дәстүрі туралы айтты. 2009 жылы Бернерейдің батыс жағалауы Таиландтың Трат провинциясындағы Кае Бэ жағалауын жарнамалау үшін қолданылғаны хабарланды. VisitScotland өкілі: "Бұл жасырын мақтау деп ойлаймын" деді. Дәстүрлі гэль әні "Fàgail Bheàrnaraigh" (Бернерейден кету) кейіннен ағылшын тілінде жаңа мәтінмен толықтырылған "O, Waly, Waly' The Water is Wide" американдық халық әніне айналды. Ағылшын әншісі Вашти Буньян өзінің тұңғыш альбомының көп бөлігін – Just Another Diamond Day – Бернерейдегі шаруа үйінде тұрғанда жазды. Ол Киран Эванстың Буньянның ерте өмірі туралы "Вашти Буньян: Мұндадан бұрын" деректі фильмінің соңында бұрынғы үйіне қайта оралады.
A documentary entitled Shepherds of Berneray was aired on UK television in 1981. Berneray was in world news in 1987 when it was found that Charles, Prince of Wales had visited the island to live a normal Berneray life as a crofter. He lived and worked with a crofter for one week and his visit spawned the later television documentary, A Prince Among Islands, in 1991. In 2007 a DVD called The Old New Year – a living tradition on the Isle of Berneray was released about the island's Oidhche Challainn ("New Year's Eve", literally "Night of the Calends) celebration of New Year on 12 January in line the former Highland tradition of following the Julian Calendar. In 2009 it was reported that Berneray's west beach had been used to advertise Kae Bae beach in Trat Province, Thailand. A VisitScotland spokeswoman said that "I'm sure it is a compliment in disguise." The traditional Gaelic song 'Fàgail Bheàrnaraigh' (Leaving Berneray) later became the American folk song "O, Waly, Waly' The Water is Wide" with new lyrics added in English. The English singer Vashti Bunyan wrote much of her debut album Just Another Diamond Day while living in a croft on Berneray. She revisits her old home at the end of Kieran Evans' documentary film about Bunyan's early life, Vashti Bunyan: From Here To Before.
Танымал тұрғындар
Бернерей – алып Ангус МакАскилдің туған жері. Бірінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы, Корольдік Камерон таушыларының ардагері, Батыс Австралияның бауша ақыны және шотланд гаэлінде шығармалар жазған, 20-ғасыр шотланд гаэл әдебиетінің аса маңызды тұлғасы Иэн Эардсид МакАсгайл Бернерейде туып өскен. Дональд Маккиллоп (1926–2015), әнші-күйші, ақын және шотланд гаэл әдебиетіндегі маңызды тұлға да Бернерейден шыққан. Fish (әнші) (1958 жылы туған), шотланд жазушысы, әншісі және әртісі Бернерейде шағын шаруа қожалығына ие және 2024/5 жылы музыка индустриясынан зейнеткерлікке шыққан соң серіктесімен бірге тұрақты түрде көшіп кету жоспарларын жариялады.
Berneray is the birthplace of the giant Angus MacAskill. Iain Eairdsidh MacAsgaill, a World War I veteran of the King's Own Cameron Highlanders, Western Australian bush poet in Scottish Gaelic, and highly important figure in 20th century Scottish Gaelic literature, was born and raised on Berneray. Donald MacKillop (1926 2015), a songwriter, poet, and important figure in Scottish Gaelic literature, was also from Berneray. Fish (singer) (1958 ) the Scottish writer, singer & actor owns a crofting smallholding on Berneray and has publicised plans to permanently relocate there in 2024/5 with his partner, as he retires from the music industry.