Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сібірдегі самоидтық этностық топ
Samoyedic ethnic group in Siberia
Энецтер (энцы, entsy; жеке тұлға: энец, enets; сондай-ақ Yenetses, Entsy, Entsi, Yenisei немесе Yenisey Samoyeds деп те аталады) – Енисей өзенінің шығыс жағалауында, сағасына жақын тұратын самоидтық этностық топ. Бұрын көшпелі халық болған олар қазір негізінен Батыс Сібірдегі Красноярск өлкесіндегі Поталово ауылында қоныстанған, ол Солтүстік мұздық шеңберіне жақын орналасқан. 2010 жылғы халық санауы бойынша Ресейде 227 энец тұрады. Украинада 2001 жылы 26 энц тіркелген, олардың 18-і энец тілінде сөйлей білген. Энец тілі – самоид тілдерінің бірі, бұрын Енисей самоид тілі деп аталған (Енисей тілдері отбасымен шатастырмау керек, олардың ешқандай байланысы жоқ). Олар әлі де өз тілінде сөйлейді, бірақ білім беру орыс тілінде жүргізіледі, сондықтан тілдерін жоғалту қаупі бар.
The Enets (энцы, entsy; singular: энец, enets; also known as Yenetses, Entsy, Entsi, Yenisei or Yenisey Samoyeds) are a Samoyedic ethnic group who live on the east bank, near the mouth, of the Yenisei River. Historically nomadic people, they now mainly inhabit the village of Potalovo in Krasnoyarsk Krai in western Siberia near the Arctic Circle. According to the 2010 Census, there are 227 Enets in Russia. In Ukraine, there were 26 Entsi in 2001, of whom 18 were capable of speaking the Enets language. The Enets language is a Samoyedic language, formerly known as Yenisei Samoyedic (not to be confused with the Yeniseian language family, which is completely unrelated). They still speak their language, but education is in Russian so there is fear they may lose their language.
Қазіргі жағдай
Британдық саяхат жазушысы Колин Тхаброн 1990 жылдардың соңында Поталово қаласына сапар шегіп, энцилердің мәдениеттен қол үзгенін, рухсыз және алкоголизм мәселелерімен күресіп жатқанын көрді. Никита Хрущевтің кезінде құрылған бұғы шаруашылығы Норильсктегі никель қорыту зауыттарынан түскен қышқыл жаңбырдың салдарынан ауыр зардап шекті. Түлкі шаруашылығымен айналысатын ферма да сол сияқты кеміп қалды. Халықтың шамамен жартысы жұмыссыз болса, қалғандарының аз бөлігі өзеннің батыс жағында бұғы өсірумен айналысты, ал қалғаны Енисей өзенінде балық аулау арқылы күнкөріс жасады. Потаповолық балықшылар кейде қызыл есерог, омуль (ласосьтың бір түрі), шаян, қара балық және солтүстік шұбар балықтарын ұстайды. Тхаброн тұздалған муксун балығынан жасалған өнімді де еске алады. Ресей үкіметі әлі де бірқатар әлеуметтік қызметтерді ұсынады: дәрігер мен бірнеше медбикесі бар шағын аурухана; мектептер (бірақ үлкен балалар Дудинка қаласында оқуға баруы керек); және Ресейдің шағын мемлекеттік зейнетақылары. Электр станциясы жақында өртеніп, электр қуаты генератор арқылы үзіліс-үзіліспен берілуде. Өмір сүру орташа ұзақтығы 45 жасқа жетерлік, көптеген адамдар отбасылық зорлық-зомбылық және төбелес салдарынан қаза болады.
British travel writer Colin Thubron visited the town of Potalovo in the late 1990s and found the Entsi deculturated and demoralized, beset with problems of alcoholism. The reindeer collective established in Nikita Khrushchev's day had been severely impacted by acid rain from the nickel smelters at Norilsk. A fur farm that raises fox was similarly diminished. About half the population was unemployed with a few employed in reindeer herding on the west side of the river, the remainder living by fishing in the Yenisei River. Fisherman from Potapovo sometimes catch red sturgeon and Omul, a type of salmon, as well as char, gang fish, and northern pike. Thubron mentions a salted muksun fish product. Some social services continue to be provided by the Russian government: a small hospital, with a doctor and a few nurses; schools (although older children must attend in Dudinka to the north); and small Russian government pensions. The electric plant had recently burned and electricity was provided intermittently by a generator. Life expectancy is 45 with many dying violent deaths due to family violence and fighting.
Генетика
2002 жылғы зерттеуде тоғыз Энет үлгісінің сегізі Y ДНК гаплогруппасы N-ге жатты, бұл Урал тілді халықтарға тән. Олардың жетісінде N1b P43 тармағы, ал біреуі N1c тармағына жатты. Бір үлгіде R1b гаплогруппасы анықталды.
In a 2002 study, eight of the nine Enets samples belonged to the Y DNA haplogroup N, which is typical among Uralic peoples. Seven of them had its subclade N1b P43 and one belonged to the subclade N1c. Haplogroup R1b was found in one sample.