Кіріспе

Итальяндық шахматшы

Серафино Дубуа (10 қазан 1817 – 15 қаңтар 1899) – итальяндық шахмат шебері және шахмат жазушысы. Дубуа 1850-ші жылдары әлемдегі ең күшті ойыншылардың қатарында болды. Ол шахмат туралы жазған еңбектерімен және Италияда шахматты дамытумен танымал болды.

Шахматтық мансабы

Серафино Дюбуа Римде дүниеге келген. Оның мансабының бастапқы кезеңі Италияның шахмат ережелері Еуропаның қалған бөлігінен өзгеше болған кезге сәйкес келді, бірақ ол тек Италиядағы ең үздік ойыншы ретінде танылғанына қанағаттанбады; оған Еуропа аренасында өзін дәлелдеу қажет болды. XIX ғасырдың басы мен ортасында шахмат турнирлері сирек өткізілетін, ал көптеген мықты ойыншылардың мүмкіндігі тек бір-бірімен матчтар ойнаумен шектелді, әдетте бұл матчтарға өздері немесе олардың демеушілері айтарлық сома ақша салар еді. 1840-1860 жылдары Дюбуа Еуропаның жетекші ойыншыларына қарсы көптеген матчтарда өнер көрсетті, тіпті қарсыластарына пешка берген жағдайда да жеңіліске ұшырамайтын. 1846 жылы ол Римде күшті ағылшын шебері Мармадуке Уайвиллмен бірнеше партия ойнады, егер екі жақтан да ешқандай жеңілдік берілмесе, Дюбуа 55:26 есебімен жеңіске жетті, бірақ қарсыласына пешка мен жүру мүмкіндігін бергенде 39:30 есебімен жеңілді. 1855 жылы ол Парижге және әйгілі «Кафе де ла Режансқа» барды, бұл орын француз ойыншылары мен шетелден келген әуесқойлар үшін нағыз мекке болды. Ол кемінде төрт матч өткізіп, мықты француз ойыншысы Жюль Арно де Ривьерді 25:7 есебімен, Сегюинды 5:1 есебімен, Винсент Будзинскийді 13½:6½ есебімен жеңді, бірақ Лекривенге 4:1 есебімен жеңілді. 1856 жылы ол Ковскийді 11½:1½ есебімен жеңіп, де Ривьермен тағы бір матч ойнады, бірақ өкінішке орай, соңғы нәтижесі жоғалды. Екі жылдан кейін ол Римдегі «Кафе Антониниде» әйгілі орыс жазушысы Иван Тургеневпен ойнады және пешка беріп, алғашқы жүруді қарсыласына жіберген күйі 25 жүруде жеңіске жетті. Бұл партия 1880 жылы «La Nuova Rivista degli Scacchi» журналында жарияланды. Оның ең сәтті турнирлік өнері 1862 жылы Лондон турнирінде байқалды, онда ол 9 ұпаймен 5-орынды иеленді, кейіннен алғашқы ресми әлем чемпионы атанған Вильгельм Штайницті де басып өтті. Дюбуа 10 фунт стерлинг сыйлық ақша алды, бұл бүгінгі шарамен шамамен 700 фунтқа тең.

Штайницпен жекпе-жектен жеңіліп, тағы үш жекпе-жекте жеңіске жетті.

Турнир аяқталғаннан кейін Штайниц Дубуаға матчқа шақырды. Болашақ әлем чемпионы итальяндық қарсыласын 5½–3½ есебімен жеңді. Осы матчтан кейін 100 жылдан астам өткен соң, 19 ғасырдағы шахматқа үлкен қызығушылық танытқан Боби Фишер, болашақ әлем чемпионы, 1964 жылы Chess Life журналының ай сайынғы бағанасында (сәуір, шілде, тамыз, қараша және желтоқсан нөмірлерінде) оның барлық тоғыз партиясын тереңінен талдап жазды. Бірақ Дюбои сол жылы тағы бірнеше матчта жеңіске жетті. Ол Корнелиус Бонеттиді 11½–1½ есебімен жеңді. Валентин Гринге қарсы екі матчта жеңіске жетті: біріншісі 5–0, ал екіншісі 5½–½ есебімен.

Дюбуа және итальяндық шахмат

1863 жылғы сәуірде Дубуа Нидерландыға көшіп, шамамен екі жылдай тұрды. Дегенмен, ол суық климатқа бейімделе алмай, Римге қайтып келді, онда жазу және итальяндық шахмат ережелерін насихаттауға ден қойды. 1850-ші жылдардың соңынан 1870-ші жылдардың басына дейін Серафино Дубуа шахмат ережелерін біріктірудің жолдары туралы француз және орыс шеберлерімен үнемі хат алмасып тұрды. Әсіресе, ол итальяндық ережелерге сәйкес рұқсат етілген, бірақ Еуропаның басқа бөліктерінде рұқсат етілмеген еркін қамалға ынталы жақтас болды. Еркін қамал бойынша, патша мен мұнара бір-бірінен секіріп өткен соң, ешқайсысы қарсыластың фигурасына шабуыл жасамаса, екіншісінің бастапқы орнына дейінгі кез келген алаңға бара алатын болды. Итальяндық ережелерде тағы да маңызды айырмашылықтар бар еді: "en passant" әдісімен піяданы алуға тыйым салынды, ал піядаларды тек ойын барысында алынған фигураларға ғана ауыстыруға болатын. Соңғы ережеге қосымша нюанс енгізілді: егер піяда өз түсіндегі фигура алынбастан бұрын сегізінші қатарға жетсе, ол бір фигура алынғанша "тоқтап" тұруға міндетті еді, содан кейін ғана ауыстыру мүмкін болатын. Дубуа осы мәселелерді сол кездегі жазбаларында талқылады. 1847 жылы ол Италиядағы алғашқы шахмат бағанасының редакторы – Римдегі L'Album болды, ал 1859 жылы Аугусто Феррантемен бірге туған қаласында шығарылатын La Rivista degli Scacchi шахмат журналының редакциясын жүргізді. 1868 мен 1873 жылдар аралығында ол итальяндық және француздық нұсқалар арасындағы ережелердің айырмашылықтары туралы үш томдық еңбек жариялады, онда ол еркін қамал тәжірибасын қорғауға бар күшін салды. Алайда, 1880-ші жылдары Италия басқа елдермен бірге жүріп, стандартты еуропалық шахмат заңдарын қабылдады, бірақ жаңа ережелер бүкіл елде кеңінен қабылдануына ғасыр соңы жеткенше күте тұруға тура келді.

Өлім

Дюбуа 15 қаңтар 1899 жылы қайтыс болды.