Кіріспе

Джо Генри Энгл (Joe Henry Engle, 1932 жылғы 26 тамызда туған) – американдық ұшқыш, авиациялық инженер және бұрынғы NASA ғарышкері. Ол екі ғарыш шаттл миссиясының командирі болды, оның ішінде 1981 жылғы STS-2, бағдарламаның екінші орбиталық ұшуы. Сондай-ақ ол 1977 жылғы Шаттл бағдарламасының ұшу және қону сынақтарында екі рет ұшты. Энгл – Солтүстік Америка X-15 ғарыш ұшағымен ұшқан он екі ұшқыштан бірі, бұл ұшақ Әуе күштері мен NASA бірлесіп жүргізген тәжірибелік ғарыш кемесі, және ол ұшақтың соңғы тірі қалған сынақ ұшқышы. Ричард Х. Трули 2024 жылы қайтыс болғаннан кейін, Энгл қазір STS-2 экипажының соңғы тірі мүшесі. X-15 ұшқышы ретінде Энгл 50 мильден жоғары үш рет ұшты, осылайша американдық конвенция бойынша ғарыш шекарасы үшін астронавт қанаттарына ие болды. 1966 жылы ол NASA-ның 5-ші астронавт тобына іріктеліп, Аполлон бағдарламасына қосылды. Ол «Аполлон-14» ғарыш кемесі үшін Ай модулі пилотының (LMP) резервтік мүшесі болды және бастапқыда «Аполлон-17» үшін LMP ретінде жоспарланған. Алайда, кейінгі ұшулардың жойылғандығы NASA-ны геолог-астронавт Харисон Шмитті LMP ретінде таңдауға мәжбүр етті, ол Энглді ығыстырды.

Жеке өмір және білім

Энгл 1932 жылы 26 тамызда Канзас штатының Чапман қаласында дүниеге келген. Ол скаут қозғалысында белсенді қатысып, бірінші дәрежелі скаут атағын алды. 1955 жылы Канзас университетін авиациялық инженерлік мамандығы бойынша бітіріп, бакалавр ғылыми дәрежесін алды, сондай-ақ Theta Tau кәсіби инженерлік братствосының мүшесі болды. Ол тәжірибелік сынау ұшқыштарының қоғамының мүшесі болды және 2009 жылы оның құрметті мүшесі (Fellow) атанды.

Ұшу тәжірибесі

Энгл АҚШ Әуе күшінде Канзас университетінің Әуе күштері резерв офицерлерін даярлау корпусы арқылы офицерлік шен алды. Оқу орындасында оқып жүргенде ол кәсіби инженерлік бауырластық «Тета Тау» мүшесі болды және сынақ ұшқышы болуға шешім қабылдады. Жазғы демалыс кезінде «Cessna Aircraft» компаниясында жұмыс істегенде, ол әріптесі Генри Диттмерден ұшу өнерін үйренді. 1957 жылы ұшқыштар мектебіне қабылданды, ал 1958 жылы ұшқыш қанатын иеленді. Калифорниядағы Джордж әуе күштері базасында 474-ші күндізгі истребитель эскадрильясы және 309-шы тактикалық истребитель эскадрильясымен F 100 Super Sabre ұшағымен ұшты. Чак Йегер Энглді АҚШ Әуе күштерінің сынақ ұшқыштары мектебіне ұсынды, ол 1961 жылы бітірді, содан кейін, ғарыш капсуласына отыру үшін «саға мен рульді» басқарудан бас тартуға қарсы болғанына қарамастан, Аэроғарыш зерттеуші пилоттар мектебінің үшінші курсына тағайындалды. Эдвардс әуе базасындағы истребитель сынақ тобында сынақ ұшқышы болып қызмет еткеннен кейін, 1963 жылдың маусым айынан бастап Эдвардста X 15 зерттеу бағдарламасының сынақ ұшқышы болды. Энгл, ARPS студенттері Чарльз Басетт және Майкл Коллинзбен бірге NASA-ның үшінші ғарышкерлер тобына өтініш берген болатын, бірақ Әуе күштері Энглдің NASA-ға берген өтінімін кері тартып алып, оның орнына X 15 бағдарламасында Роберт М. Уайтті алмастыруды тапсырды, бұл Энглге ұнады. Ол өмірінде 16 рет ұшқан. 1965 жылдың 14 қазанында өткен X 15 соңғы миссиясында, 153 (1 61 101) еркін ұшу кезінде ол MH 96 адаптивті ұшуды басқару жүйесінің көмегінсіз X 15-те суборбиталды ғарышқа ұшқан екі ұшқыштан біріншісі болды. Кейін «дүниедегі ең жақсы ұшу жұмысы» деп атағанмен, Энгл NASA-ға қайтадан өтініш беруді шешті, өйткені ол бір жыл ішінде Әуе күштеріне басқа тапсырмаға ауысады деп күтті және Айға баруға үміттенді.

NASA мансабы

1966 жылы сәуірде НАСА таңдаған 19 ғарышкердің бірі болды. Ол "Аполлон-10" миссиясының қолдау тобында қызмет етті. Кейін "Аполлон-14" миссиясында Ай модулінің пилотының резервтік пилоты болды. Ол "Аполлон-17" миссиясымен Айға Ай модулінің пилоты ретінде қонуға жоспарланған, бірақ геолог Харрисон Шмит онымен алмастырылды. Бұл ғылыми қауымдастықтың, геологиялық білім алған инженер-ұшқыштар ғана емес, ғалымның (геологтың) Айды зерттеуі керек деген қысымының нәтижесі болды. Миссиядан алынғанына жауап ретінде ол: "Шындығында, Айға жасалған миссиялар геологияға бағытталған" деді. 1982 жылдың наурыз айынан 1982 жылдың желтоқсанына дейін НАСА бас кеңсесінде адамды космосқа ұшу ісі жөніндегі орынбасар әкімшісі болып қызмет етті.