Кіріспе

1960 жылдардағы британдық комедиялық ревю / пьеса.

"Beyond the Fringe" – Алан Беннет, Питер Кук, Джонатан Миллер және Дадли Мур жазған және орындаған британдық комедиялық сахналық ревю. Ол 1960 жылы Эдинбург фестивалінде тұңғыш рет көрсетілді, содан кейін Лондонның Вест-Энді мен Америкада, гастрольдік сапарларда және 1960 жылдардың басында Нью-Йорктің Бродвейінде ойнады. Көрермендер арасында зор табысқа ие болған бұл ревю, 1960 жылдардағы Ұлыбританиядағы сатиралық комедияның өркендеуіне, "сатиралық бумға" ықпал еткен маңызды туынды ретінде танылады.

Шоу

"Байонд фриндж" идеясы 1956 жылдан 1960 жылға дейін Эдинбург халықаралық фестивалінің директоры болған Роберт Понсонбиге қатысты. Ол фестивальдің кешкі ревю өткізуі керек деп ойлады, бұл "The Fringe-ді өз ойынында жеңіп алуға" бағытталған шара болды. 1960 жылға қарай фестиваль бекем орнығып, "өзіне қатысты орынды сықақпен күлдіруіне" мұқтаж болды. Понсонбидің ниеті – Кембридж Footlights және The Oxford Revue ұйымдарының Эдинбург Фринджінде бұрынғы жылдары қойған ревюлерінің ең жақсы бөліктерін біріктіру еді. Оның ассистенті Джон "Джонни" Бассетт, Оксфорд университетінде Бассеттпен бірге джаз тобында ойнаған Дадли Мурды ұсынды. Мур өз кезегінде бірнеше жыл бұрын Фринджте сәтті өнер көрсеткен Алан Беннетті таныстырды. Бассетт сондай-ақ 1957 жылы Footlights жұлдызы болған Джонатан Миллерді таңдады. Миллер Кукты ұсынды. Беннет пен Миллер сәйкесінше ғылым және медицина саласында мансап қуумен айналысты, ал Куктың агенті болды, ол Кеннет Уильямс үшін Вест-Энд ревюін жазған еді. Кук агенті оның апталық төлемақысын арттыру туралы келісімге келді, бірақ агенттік комиссиясы шегерілгеннен кейін Кук бастапқы қойылымдардан басқа актерлерге қарағанда аз табыс тапты. Скетчтердің көп бөлігі Кукке тиесілі болды және бұрынғы ревюлер үшін жазылған материалға негізделген. Жаңа материалдардың ішінде "Әлемнің аяқталуы", "TVPM" және "Ұлы пойыз тонауы" бар еді. Кук пен Мур кейінірек теледидар мен сахналық қойылымдарында кейбір эскиздерді жаңартып, ең танымал "One Leg Too Few" екі адамдық қойылымын көрсетті. Миллер 1960 жылдың наурыз айында баспасөзге шоудың "қалыпты жағдайға қарсы, өлім жазасына қарсы, нәсілдік кемсітушілікке қарсы және 1960 жылға қарсы" болатынын мәлімдеді. Бірақ бұл өте маңызды мәселелерді қамтиды, өткір, ащы және тікелей болады. Эдинбургтегі қойылым үлкен жетістікке ие болды. Вест-Эндтегі қойылымға дейін шоу Кембридж өнер театрында үлкен сәттілікке жетті, бірақ Брайтондағы қысқа мерзімді қойылым жылы қабылдамады. 1961 жылдың мамыр айының басында Лондондағы Fortune театрына көшіріліп, Дональд Альбери мен Уильям Дональдсонның жаңа қойылымымен, Элеонора Фазанның режиссерлігімен ашылған ревю нағыз сенсация тудырды. Бұған Кеннет Тинанның жағымды пікірі үлкен үлес қосты. 1962 жылы шоу түпнұсқа актерлік құрамымен Нью-Йорктегі Джон Голден театрына көшірілді. Президент Джон Ф. Кеннеди 1963 жылдың 10 ақпанында қойылымды тамашалады. Шоу 1964 жылға дейін Нью-Йоркте, көптеген түпнұсқа актерлермен жалғасты, ал Миллердің орнына Пакстон Уайтхед келді, ал Лондондық нұсқасы 1966 жылға дейін басқа актерлермен көрсетілді.

Дау

Ревю өз заманынан өзгеше деп есептелді, өйткені ол авторитетті тұлғаларды әшкерелеуге дайын тұрды және табиғаты сюрреалистік комедияға негізделгендігімен ерекшеленді. Билікті кемсіту бұрын "Гун Шоу" және, мүмкін, "Хенкоктың жарты сағаты" бағдарламаларында көтерілген, Сэр Уинстон Черчилль және Гарольд Макмиллан сияқты парламентарийлер ерекше назарда болды, бірақ BBC мұндай әрекеттерге қарсы болды. Кукқа сәйкес, Макмилланға оның өзінің өткір карикатурасы және ескіруге байланысты ұмытылу (консервативтік партияны дұрыс айта алмауымен көрсетілген) ұнаған жоқ. Алайда, "Beyond the Fringe" BBC-ге тиесілі болмағандықтан, квартет салыстырмалы түрде еркіндікке ие болды. Олардың міндетті сақтауы тиіс жалғыз ереже – заң бойынша, қойылымға дейін сценарийлерін лорд-чемберленнің бекітуіне жіберу болды, бұл талап 1968 жылы жойылды. Атап айтқанда, "Соғыстан кейінгі миф" атты скетчінде британдық соғыс күшін әжуалауы кейбір соғыс ардагерлері тарапынан сезімсіздік деп сынға алынды. Бродвейдегі қойылымды тамашалаған бір британиялық көрермен тұрып, ұнамайтын скетчке "жалғаншылар!" деп айғайлады, содан кейін отырып, шоудың қалған бөлігін тамашалады, ал Эдинбургтегі алғашқы қойылымда тағы біреуі тұрып, "осы жастар бұл туралы ештеңе білмейді!" деп мәлімдеп, залдан тез шығып кетті. Осы жағымсыз реакцияларға жауап ретінде "Beyond the Fringe" тобы соғысқа қатысқандардың еңбегін мазақ етпейтінін, керісінше, соғыстан кейін бұқаралық ақпарат құралдарында олардың бейнесін сынға алып отырғанын айтты.

Ықпал

Beyond the Fringe британдық теледидар бағдарламалары – «Апта болды», «1948 жылғы шоу» және «Монти Пайтонның ұшатын циркі» – үшін жол ашты. Бұл, дәстүрлі комедиялық ревюлер сияқты, күннің оқиғаларына және Шекспир арқылы өткенге назар аудап, минималды декорацияны пайдаланған сатиралық этюдтер мен музыкалық туындылар сериясы болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өскен британдықтардың бірінші буынының көзқарастарын және көңілсіздіктерін бейнеледі, сонымен қатар Британ империясының құлауымен ұлттық мақсаттың жоғалуы сезімін жеткізді. Барлық актерлер материалға үлес қосса да, ең көп цитата келтірілетін шығармалар – Куктың туындылары, олардың көпшілігі бұрын оның Кембридж Footlights ревюлерінде пайда болған. Шоу Питер Куктың сол кездегі премьер-министр Харольд Макмилланды әйелдеуімен жаңа шектер ашты; бірде бұл Макмилланның өзі көрермен ретінде отырғанда орындалды, ал Кук Макмилланның көруге келгені үшін оны ұрысқан жарнама қосты. Шоу көптеген өнерпаздарға сатиралық және импровизациялық болуға батылдық берді, сондай-ақ патшалық отбасы мен сол кездегі үкіметтің беделін түсірмеу туралы қағиданы бұзды. Шекспирдің драмалық туындылары да олардың комедиясының нысаны болды. Шоуда Дадли Мурдың музыкасымен бірнеше музыкалық номерлер орындалды, ең танымал – полковник Боги маршының Мурдың оны аяқтауға жасаған қайта-қайта әрекеттеріне қарсы тұрған вариациясы. Шоу 1960 жылдардағы сатиралық жарылыстың белгісі болды. Ол болмаса, «Апта болды» немесе «Private Eye» – сол кезде пайда болған, Питер Куктың қаржылық қолдауымен ішінара сақталған және кейінгі американдық «Spy» журналының үлгісі болған сатиралық журнал да болмас еді. Кук пен Мур комедиялық дуэт құрып, танымал «Not Only But Also» телешоуында және 1967 жылғы «Bedazzled» фильмінде ойнады. Кук сонымен қатар осы кезеңде өзінің «The Establishment» клубын ашты. «Монти Пайтон» мүшелерінің көптегені «Beyond the Fringe» әнінен шабыттанғанын еске алады. BBC 2-нің алғашқы жылдары көрсетілген «Before the Fringe» ретроспективті шоуы осы қойылымнан атауын алды. Ол «Beyond the Fringe» пайда болғанға дейін театрлық ревюде танымал болған материалдардан тұрды.

Халықаралық жетістік

Шоудың табысы Ұлыбританиямен ғана шектелмеді. 1962 жылы Оңтүстік Африкада да қойылды. Содан кейін ол АҚШ-қа жетті. Бірінші Бродвей компаниясы 1962 жылғы 27 қазанда ашылды, ал 1963 жылы Ұлттық компания қойды. Кейіннен, 1964 жылғы 8 қазанда ашылған Ұлттық тур компаниясы Александр Х. Коэннің қолдауымен алты ай бойы бүкіл ел бойынша гастрольдік сапарға шықты, бұл гастроль "Beyond the Fringe '65" деген атпен өтті. Боб Сесса, Дональд Куллен, Джоэл Фабиани және Джеймс Валентайн актерлері осы қойылымға қатысты. Американдық көрермендерге бейімдеу үшін шоуға шағын өзгерістер енгізілді, мысалы, ашылу саны (Америка туралы әңгіме) "Шет елден үйге сағыну" деп қайта аталды. Шоу 2000 және 2001 жылдары Лос-Анджелесте Джозеф Даннның ReEstablishment театрымен сәл өзгертілген күйде қайта қойылды және сыншылар тарапынан жоғары бағаланды.

Мұра

Beyond the Fringe тобының төрт түпкілікті мүшесі Крис Бартлетт пен Ник Авдтың "Пит пен Дад: Тағы да кел" пьесасында маңызды кейіпкерлер ретінде бейнеленген. Бұл комедиялық драма 2005 жылы Эдинбург фестивалі Фринжинде толығымен сатылып бітті, ал 2006 жылы Лондонның Вест-Эндінде, "The Venue" театрында, Кевин Бишоп Мур рөлінде, Том Гудман Хилл Кук рөлінде, Фергус Крейг Алан Беннет рөлінде және Колин Хоулт Джонатан Миллер рөлінде ойнаған нұсқасы қойылды. Кейін ол бүкіл ел бойынша гастрольдік сапарға шықты. Шоудың жасалуы, сахналануы және одан кейінгі оқиғалар 2004 жылы түсірілген "Not Only But Always" фильмінде көрсетілген. Рой Смайлздың Beyond The Fringe тобы туралы пьесасы 2008 жылы Radio 4 арнасында көрсетілді, онда Бенедикт Камбербэтч Дэдли Мур рөлінде ойнады. 2017 жылы Beyond the Fringe Netflix телесериалының "Корона" эпизодында қайта жаңғыртылды, онда премьер-министр Макмиллан қатысып, Питер Кук (Патрик Уорнер ойнаған) оны қорлады.