Теңдік феминизмі: негізгі қағидалар мен даму тарихы
Equality feminism
Әйелдер мен ерлердің теңдігін жақтаған феминизмнің түрі – қатыстылық феминизмі. Ол экономикалық, саяси теңдікке, гендерлік стереотиптерден азаттыққа ұмтылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Феминизмнің кіші тобы
Subset of feminism
Теңдік феминизмі – жалпы феминизм қозғалысының және әсіресе либералды феминистік дәстүрдің кіші тобы. Ол ерлер мен әйелдер арасындағы негізгі ұқсастықтарға баса назар аудап, барлық салаларда екі жыныстың теңдігіне қол жеткізуді мақсат етеді. Бұған экономикалық және саяси теңдік, жұмыс орнында тең мүмкіндіктер, қанаушылық гендерлік стереотиптерден құтылу және андрогинге бейім дүниетанымы кіреді. Феминистік теория әйелдердің заңдық статусын ерлермен тең және ешқандай айырмашылығы жоқ деп мойындатуға ұмтылады. Теңдік феминистері ерлер мен әйелдердің анатомиясы мен дене бітіміндегі биологиялық айырмашылықтарға келіссе де, психологиялық тұрғыдан рационалдылықты немесе ойлау қабілеті екеуінде де тең деп санайды. Теңдік феминистері үшін ерлер мен әйелдер ойлау, мақсатқа жету және жұмыста да, отбасында да табысқа жету мүмкіндіктері жағынан тең. Теңдік феминизмі Мэри Вулстонкрафттың «Әйел құқықтарын қорғау» (1792) еңбегінен кейін феминизмнің басым түрі болды. Вулстонкрафт әйелдердің ерлермен теңдігі білім беру және жұмысшылардың құқықтары арқылы көрінетінін айтты және болашақ әйелдердің белсенділік және феминистік теория саласындағы ізденістері үшін нақты жол картасын жасады. Одан бері Симон де Бовуар, Сенека-Фоллс конвенциясының жетекшілері, Элизабет Кейди Стэнтон, Лукреция Коффин Мотт, Сьюзан Б. Энтони, Бетти Фридан және Глория Штайнем сияқты белсенді теңдік феминистері болды. Теңдік феминизмі 19 және 20 ғасырлардағы феминизмнің басым көзқарасы болғанмен, 1980 және 1990 жылдары танымал феминизмде айырмашылық феминизміне, яғни ерлер мен әйелдер арасындағы ерекшеліктерге көбірек назар аударыла бастады. Теңдік феминизмінің қарамағына, бұл көзқарас «әйелдік» қасиеттерді, мысалы, мейірімділік, күтім және қамқорлық сияқты дәстүрлі түрде әйелге тән ерекшеліктерді мақтауға шақырады. Теңдік феминистері адам табиғатын негізінен андрогин деп қараса, айырмашылық феминистері бұл көзқарас «жақсылықты» еркектер басымдығымен байланысты стереотиптермен теңестіреді деп санайды, осылайша қоғамның патриархалдық құрылымында жұмыс істейді.
Equality feminism is a subset of the overall feminism movement and more specifically of the liberal feminist tradition that focuses on the basic similarities between men and women, and whose ultimate goal is the equality of both genders in all domains. This includes economic and political equality, equal access within the workplace, freedom from oppressive gender stereotyping, and an androgynous worldview. Feminist theory seeks to promote the legal status of women as equal and undifferentiated from that of men. While equality feminists largely agree that men and women have basic biological differences in anatomy and frame, they argue that on a psychological level, the capability of using of rationality or reason is equal between men and women. For equality feminists, men and women are equal in terms of their ability to reason, achieve goals, and prosper in both the work and home front. Equality feminism was the dominant version of feminism following Mary Wollstonecraft's A Vindication of the Rights of Woman (1792). Wollstonecraft made the case that women's equality to men manifests itself in education and worker's rights and further produced a proverbial roadmap in order for future women to follow in terms of activism and feminist theorizing. Since then, active equality feminists have included Simone de Beauvoir, the Seneca Falls Convention Leaders, Elizabeth Cady Stanton, Lucretia Coffin Mott, Susan B. Anthony, Betty Friedan, and Gloria Steinem. While equality feminism was the dominant perspective of feminism during the 19th and 20th century, the 1980s and 1990s brought about a new focus in popular feminism on difference feminism, or the essential differences between men and women. In opposition to equality feminism, this view advocates for the celebration of the "feminine" by focusing on traditionally viewed female traits, such as empathy, nurturing, and care. While equality feminists view human nature as essentially androgynous, difference feminists claim that this viewpoint aligns the "good" with male dominated stereotypes, thus operating within the patriarchal framework of society.
Тарих
Заңда да, дінтануда да әйелдер физикалық және интеллектуалдық тұрғыдан кемсіз деп бейнеленген. Феминистік қозғалыстардың негізін қалаған алғашқы феминистік құжаттардың бірі – Мэри Уолстонкрафттың 1792 жылы жазған «Әйел құқықтарын қорғау» еңбегі болды. Бұл әдебиет сол кезде көтерілісшіл болып көрінсе де, Франциядағы барлық әйелдердің сезімдерін білдірді, себебі әйелдердің республикалық клубтары еркіндік, теңдік және бауырластық екі жынысқа да тиесілі болуы керек деп талап етті. Бұл қозғалысқа үлкен мән берілгенімен, Наполеон Бонапарттың Наполеон кодексімен оның ықпалы жойылды, ол күйеудің отбасыға толық билік ететінін бекітті. Франциядағы теңдік феминизмінің көптеген қозғалыстары сәтті болмаса да, 1800 жылдары Солтүстік Америкадағы қозғалыстарға үлкен әсер етті. Әбигейл Адамс пен Мерси Отис Уоррен 1776 жылғы конституцияға әйелдердің азаттығын қосуға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Алайда, Элизабет Кэди Стэнтон мен Люкреция Коффин Мотт, және мыңдаған басқа әйелдер 1848 жылы Нью-Йорк штатының Сенека-Фолс қаласында өткен әйелдер конвенциясымен теңдік феминизмінің бағытын түбірінен өзгертті. Олар тәуелсіздікпен қатар, өмірдің барлық саласында (білім, коммерциялық мүмкіндіктер, еңбекақы, сайлау құқығы және т.б.) толыққанды құқықтық теңдік талап етті. Элизабет Кэди Стэнтон мен Сьюзан Б. Энтонидің ықпалымен бұл қозғалыс Еуропаға да тарады. 1869 жылы Джон Стюарт Милл «Әйелдердің бағыныштылығы» атты еңбегін жариялады, онда ол жыныстар арасындағы теңдік моральдық және интеллектуалдық дамуға әкеледі, ал бұл өз кезегінде баршаға бақыт сыйлайды деп мәлімдеді. Ол осы ақпаратты қоғамның осы бақытсыздыққа себеп болған гендерлік теңсіздіктерін сипаттау үшін пайдаланады, сонымен қатар, өзінің психологиялық мансабынан бас тартып, балаларын күтуге кеткен жеке мысалын келтіреді. Осы әдебиеттерді нұсқаулық ретінде пайдалана отырып, феминизм 1966 жылы құрылған Ұлттық әйелдер ұйымының (NOW) құрылуымен АҚШ-та қайта жанданды. Бұл ұйым әйелдерге қарсы қойылған барлық құқықтық және әлеуметтік кедергілерді жою үшін күресті, ерлер мен әйелдер арасындағы нағыз теңдікке қайтадан ықпал етуді мақсат етті. 1972 жылы Белла Абзуг, Бетти Фридан және Глория Штайнем сияқты әйелдер лидерлері Тең құқықтар түзетуін Конгресс арқылы қабылдады; алайда, ол 1982 жылға дейін бекітілмеді.
In both law and in theology, women were portrayed as both physically and intellectually inferior. One of the first feminist documents that set the stage for feministic movements occurred when Mary Wollstonecraft wrote A Vindication of the Rights of Woman in 1792. While this literature was seen as rebellious at the time, it echoed the feelings of women throughout France as women's republican clubs demanded that liberty, equality, and fraternity should be applied to both genders. While this movement gained notoriety, it was eventually extinguished by Napoleon Bonaparte's Code Napoleon that established that the husband had complete control over the family. While much of the equality feminism movements that occurred in France were not successful, they influenced much of the movements that occurred in North America in the 1800s. Both Abigail Adams and Mercy Otis Warren fought for woman's emancipation to be included in the constitution of 1776, to no avail. However, Elizabeth Cady Stanton and Lucretia Coffin Mott, along with thousands of other women, forever changed the dynamics of equality feminism with the women's convention at Seneca Falls, New York, in 1848. Here, along with independence, they demanded full legal equality in all aspects of life (education, commercial opportunities, compensation, voting rights, etc.). With the influence of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony, this movement expanded into Europe. In 1869, John Stuart Mill published The Subjection of Women, in which he argued that equality between the sexes would translate to more moral and intellectual advancement, which in turn would result in more human happiness for everyone. She uses this information to describe many of the gender inequalities that society has created that have resulted in this unhappiness, citing the personal example of giving up her psychology career to tend to her children. Using these literatures as a guide, feminism once again arose in the United States with the development of the National Organization for Women (NOW) formed in 1966. This organization fought for the removal of all legal and social barriers placed upon women to once again influence true equality between men and women. In 1972, women leaders such as Bella Abzug, Betty Friedan, and Gloria Steinem pushed the Equal Rights Amendment through Congress; however, it fell short of ratification by 1982.
Теңдік феминисттік теориясы
Теңдік феминистік теориясы – ерлер мен әйелдердің теңдігін теориялық және философиялық ойлау салаларына кеңейту болып табылады. Өз негізінде, теңдік феминистік теориясы екі жыныстың да – ерлер мен әйелдердің – тілектері, қажеттіліктері, мақсаттары және жетістіктері тұрғысынан тең дәрежеде болуын жақтады. Осы көзқарас бойынша, мәдениеттен тыс адам табиғаты андрогин, бейтарап және тең болып табылады. Сондықтан, ерлер мен әйелдердің ақылға жете алу қабілеті тең болғандықтан, олардың барлығына құқықтарға тең қол жеткізуі керек. Мысалы, Джон Стюарт Миллдің 1869 жылғы «Әйелдердің бағындырылуы» еңбегінде қоғамның ақылға сай ұйымдастырылуы тиіс екендігі және «туылудың кездейсоқ жағдайлары» маңызсыз екендігі айтылған. Осылайша, ерлер де, әйелдер де ақыл-ойының қағидаларымен басқарылатындықтан, жыныс, гендер және нәсіл сияқты биологиялық факторлар жеке тұлғаның мәніне әсер етпейді. Милл патриархалды қоғамда «ерлер әйелдерді оларға көнкілділік, мойынсұну және барлық жеке ерікті ер адамның қолына беруді жыныстық тартымдылықтың қажетті бөлігі ретінде көрсету арқылы бағындырады» деп атап көрсеткен. Осылайша, әйелдердің табиғаты бойынша бағынуға бейім екенін айту – барлық адам табиғатын басқаратын ақыл-ойының негізгі қағидасына қайшы келетін қанаушылық шара.
Equality feminist theory is the extension of the equality of the male and female into theoretical and philosophical fields of thought. At its core, equality feminist theory advocates for the equal standing of both men and women in terms of desires, wants, goals, and achievement. Thus, from this viewpoint, the basis of human nature outside of culture is androgynous, neutral, and equal. In this way, both men and women should have equal access to rights because they have an equal access to the capacity to reason. Similarly, The Subjection of Women (1869), John Stuart Mill advocated that society ought to be arranged according to reason and that 'accidents of birth' is irrelevant. Thus, because both men and women are governed by principles of reason, then the biological elements such as sex, gender, and race are not contributing factors to the essence of the individual. Mill notes that within a patriarchal society, "Men hold women in subjection by representing to them meekness, submissiveness resignation of all individual will into the hands of a man as an essential part of sexual attractiveness". In this way, to say that women have essential characteristics of submission by nature of their sex is an oppressive measure that contradicts the basic principle of reason that governs all human nature.
Мэри Вулстонкрафт
1792 жылы Уолстонкрафт феминистік философиядағы алғашқы еңбектердің бірін жазды. Ол ерлер мен әйелдер тең деп тікелей айтпаса да, өмірдің түрлі салаларында теңдікке шақырып, болашақ феминистік еңбектерге негіз салды. "Әйелдер құқығын қорғау: Саяси және моральдық мәселелерге сын" атты еңбегінде Уолстонкрафт әйелдердің қоғамдағы статусына сай білім алуы керектігін айтады. Ол өз пікірін былай негіздейді: әйелдер басты тәрбиешілер болғандықтан, оларға мүмкіндік берілсе, өз балаларын жақсырақ тәрбиелей алады және күйеулеріне әйел емес, "серік" ретінде қарауға болады. Неке арқылы саудаланып алынатын "мүлік" саналмай, Уолстонкрафт әйелдердің де адам екенін және ерлерге берілгендей, тең негізгі құқықтарға ие екенін тұжырымдайды. Милл әйелдердің кейбір істерде нашар екендігіне және оларды істеуге тыйым салуға болатындығына қатысты көптеген аргументтерге қарсы шығып, әйелдерге мүмкіндік берілмегендіктен, олардың неге қабілетті екенін білмейміз дейді. Ол еркектердің дәлелсіз, тек болжамға негізделген билікті мәлімдеме жасап отырғанын айтады. Милл әйелдерге өздерінің неге қабілетті екенін анықтауға мүмкіндік беру, адамзатқа қызмет ететін ақыл-ой қабілеттерін екі есеге арттырады және адам дамуына зор әсер ете алады деп санайды. Де Бовуар өзінің әдеби жолында гендерлік қабылдаулармен байланысты "мифтерді" жоюға көмектесіп, ерлер мен әйелдерге тең құқықтармен бірдей қарау қажеттігін батыл жеткізді.
In 1792 Wollstonecraft wrote one of the earliest works in feminist philosophy and though she does not explicitly state that men and women are equal she does call for equality in various realms of life which set the stage for future equality feminist works. In her piece A Vindication of the Rights of Woman: with Strictures on Political and Moral Subjects, Wollstonecraft argues that women should have an education comparable to their position in society. She articulates her argument by claiming that since women were the primary care givers they could be able to better educate their own children and be seen as "companions" to the husband rather than wives if they were given this opportunity. Instead of being considered "property" that were exchanged through marriage, Wollstonecraft maintains that women are human beings and therefore deserve equal fundamental rights as men. Mill attacks many of the arguments that women are inferior at certain activities and therefore be forbidden from doing them by saying that women are not given the opportunities and therefore we do not know what women are capable of. He claims that males are making an authoritative statement without evidence, an argument solely based on speculation. Mill claims that by giving women this opportunity to figure out exactly what they were capable of would double the mass of mental faculties to serve humanity, and could produce a great impact on human development. Throughout her literary career, de Beauvoir helped unravel some of the "myths" associated with perceptions in gender and set forth a strong message that men and women should be treated equal with equal rights.
Бетти Фридан
Бетти Фридан "Феминистік мистика" атты кітабын жазғаннан кейін, 1950 және 1960 жылдардағы әйелдердің бақытсыздығын, "аты жоқ проблеманы" талқылағаннан кейін, танымал теңдік феминистерінің біріне айналды. Осы кітап арқылы Фридан көптеген мәселені көтеріп, оның кеңінен танылуы оған кейін Ұлттық әйелдер ұйымының (NOW) президенті болуға жол берді. Фриданның кітабында әйелдердің "күйеу, бала және үйден гөрі артық нәрселерді қалауы" мәселесі жақсы көрсетілген. Фридан бала тәрбиелеуге қоғамның қоятын талаптары мен оның көптеген әйелдердің өздері қалағандай өмір сүруіне қалай кедерлес екенін талқылады. Әйелдерге қатысты көптеген шешімдерді ерлер қабылдады, бұл көптеген әйелдерді шаршатып, күшін кетірді. Ол білім беру мәселесін де сөз етіп, көптеген отбасылардың ұлдарының біліміне ғана көңіл бөлгенін, ал қыздарының болашағы "бала туу міндетін орындау үшін үйленумен" шектелгенін айтты.
Betty Friedan became one of the most recognized equality feminists after writing the book The Feminine Mystique, in which she discusses "the problem that has no name", female unhappiness in the 1950s and 1960s. It was through this book that Friedman was able to address many of the problems and the widespread recognition allowed her to later become president of the National Organization for Women (NOW). Throughout the piece Friedan addressed the problem that women had "wanting more than a husband, children, and a home". Friedan discusses the societal expectations of raising children and how this caused many women to not be able to do what they wanted. Many decisions that were made for women were made by men and this had worn out many women. She discusses the problem of education and that many families solely focused on education for the male children and women were instead "assigned to be married to fulfill child bearing expectations".