Пайдаланушыға бағытталған дизайн: процестер мен қағидалар

Кіріспе

Пайдаланушыларға, қолданылуына және тапсырмаларға бағытталған процестер жиынтығы. Пайдаланушыға бағытталған дизайн (UCD) немесе пайдаланушы басқаратын әзірлеме (UDD) – бұл процестердің жиынтығы (интерфейстермен немесе технологиялармен шектелмейтін), онда өнімнің, қызметтің немесе процестің қолданылу мақсаттары, пайдаланушының ерекшеліктері, ортасы, тапсырмалары мен жұмыс ағынына дизайн процесінің әр кезеңінде жан-жақты назар беріледі. Бұл сынақтар процестің әр кезеңінде – талаптардан бастап, өндіріске дейінгі үлгілерге және өндірістен кейінгі кезеңдерге дейін, нақты пайдаланушылармен немесе оларсыз жүргізіледі, бұл дәлелдеу циклын аяқтап, «әзірлеме пайдаланушыны басты назарда ұстайтынын» қамтамасыз етеді. Мұндай сынақ қажет, себебі өнімнің дизайнерлері үшін өз дизайнының алғашқы пайдаланушыларының тәжірибесін және әр пайдаланушының оқу қисығын интуитивті түрде түсіну көбінесе өте қиын. Пайдаланушыға бағытталған дизайн пайдаланушыны, оның қажеттіліктерін, басымдықтарын және тәжірибесін түсінуге негізделген және қолданған кезде өнімнің пайдалылығы мен қолдануға ыңғайлылығын арттырады, өйткені ол пайдаланушыға қанағат әкеледі. Пайдаланушыға бағытталған дизайн пайдаланушылардың ойлау процестерін, мінез-құлқын және қажеттіліктерін түсініп, интуитивті, тиімді өнімдер құру үшін танымдық ғылым қағидаларын қолданады. Басқа өнім дизайны философияларынан басты айырмашылығы – пайдаланушыға бағытталған дизайн өнімді пайдаланушылардың оны қалай пайдалана алатыны, қалайтыны немесе пайдалануы қажеттігіне сәйкес оңтайландыруға тырысады, сондықтан пайдаланушылар өнімге бейімделу үшін өз мінез-құлқы мен күтілімдерін өзгертуге мәжбүр болмайды. Сондықтан пайдаланушылар екі концентрлі шеңбердің ортасында тұрады. Ішкі шеңберге өнімнің контексі, оны әзірлеу мақсаттары және ол жұмыс істейтін орта кіреді. Сыртқы шеңбер тапсырманың егжей-тегжейін, тапсырманы ұйымдастыруды және тапсырма ағынын қамтиды. Кейіннен Дональд А. Норманның Сан-Диегодағы Калифорния университетінің зерттеу лабораториясындағы зерттеулері қабылданды. Бұл тұжырым 1986 жылы «Пайдаланушыға бағытталған жүйелік дизайн: Адам-компьютерлік өзара әрекеттесуге жаңа көзқарас» кітабының жарық көргенінен кейін кеңінен танымал болды. Бұл тұжырым Норманның «Күнделікті заттардың дизайны» (алғашқыда «Күнделікті заттардың психологиясы» деп аталды) атты маңызды кітабында одан әрі назар аударды және қабылдауға ие болды. Бұл кітапта Норман «жақсы» және «жаман» дизайн деп санайтын нәрселердің артындағы психологияны мысалдар арқылы сипаттайды. Ол күнделікті өмірде дизайнның маңыздылығын және жаман дизайннан туындайтын қателіктердің салдарына баса назар аударады. Бұл екі кітапта жақсы жобаланған өнімдерді құру қағидалары бар. Оның ұсыныстары пайдаланушының қажеттіліктеріне негізделген, эстетика сияқты екіншілік мәселелерді ескермейді. Осы қағидалардың бастылары: Тапсырмалардың құрылымын оңайлату, кез келген сәтте мүмкін болатын әрекеттер интуитивті болуы керек. Жүйенің тұжырымдамалық моделін, іс-әрекеттерді, іс-әрекеттердің нәтижелерін және кері байланысты көрінетін етіп жасау. Күтілетін нәтижелер мен қажетті іс-әрекеттер арасындағы байланысты дұрыс орнату. Жүйелік шектеулерді қабылдау және оларды тиімді пайдалану. Кейінгі «Эмоционалдық дизайн» кітабында Норман бұрынғы идеяларына оралып, оларды тым қарапайым деп тапқан аспектілерін толықтырды.

Framework of processes with focus on users, uses, and tasks

User centered design (UCD) or user driven development (UDD) is a framework of process (not restricted to interfaces or technologies) in which usability goals, user characteristics, environment, tasks and workflow of a product, service or process are given extensive attention at each stage of the design process. These tests are conducted with/without actual users during each stage of the process from requirements, pre production models and post production, completing a circle of proof back to and ensuring that "development proceeds with the user as the center of focus." Such testing is necessary as it is often very difficult for the designers of a product to understand intuitively the first time users of their design experiences, and what each user's learning curve may look like. User centered design is based on the understanding of a user, their demands, priorities and experiences and when used, is known to lead to an increased product usefulness and usability as it delivers satisfaction to the user. User centered design applies cognitive science principles to create intuitive, efficient products by understanding users' mental processes, behaviors, and needs. The chief difference from other product design philosophies is that user centered design tries to optimize the product around how users can, want, or need to use it so that users are not forced to change their behavior and expectations to accommodate the product. The users thus stand in the center of two concentric circles. The inner circle includes the context of the product, the objectives of developing it, and the environment it would run in. The outer circle involves more granular details of task detail, task organization, and task flow. and later adopted in Donald A. Norman's research laboratory at the University of California, San Diego. The concept became widely popular as a result of the publication of the book User Centered System Design: New Perspectives on Human Computer Interaction in 1986. The concept gained further attention and acceptance in Norman's seminal book The Design of Everyday Things (originally called The Psychology of Everyday Things). In this book, Norman describes the psychology behind what he deems 'good' and 'bad' design through examples. He exalts the importance of design in our everyday lives and the consequences of errors caused by bad designs. The two books include principles for building well designed products. His recommendations are based on the user's needs, leaving aside what he considers secondary issues like aesthetics. The main highlights of these are:

Simplifying the structure of the tasks such that the possible actions at any moment are intuitive. Make things visible, including the conceptual model of the system, actions, results of actions and feedback. Getting the mappings right between intended results and required actions. Embracing and exploiting the constraints of systems. In a later book, Emotional Design, Norman returns to some of his earlier ideas to elaborate what he had come to find as overly reductive.

Пайдаланушыны ортаға алған жобалау процесі

Пайдаланушыға бағытталған дизайнның мақсаты – өте жоғары пайдалануға ыңғайлы өнімдер жасау. Бұл өнімнің қолданудың қаншалықты жеңіл, басқарудың ыңғайлы, тиімді және өнімнің пайдаланушы талаптарына қаншалықты сай келетінін қамтиды. Пайдаланушыға бағытталған дизайн процесінің негізгі кезеңдері төмендегідей:

Пайдалану контекстін анықтау: Өнімнің негізгі пайдаланушылары кімдер екенін, олар өнімді не үшін пайдаланатынын, олардың қандай талаптары бар және қандай ортада қолданатынын анықтау. Талаптарды анықтау: Контекст анықталғаннан кейін, өнімнің егжей-тегжейлі талаптарын анықтауға кірісу керек. Бұл маңызды кезең, ол дизайнерлерге сценарийлер жасауға және өнімді табысты ету үшін маңызды мақсаттарды белгілеуге көмектеседі. Дизайндық шешімдерді жасау және дамыту: Өнімнің мақсаттары мен талаптарына сүйене отырып, өнімді дизайнмен және дамытудың итеративтік процесін бастаңыз. Өнімді бағалау: Өнімді жобалаушылар пайдаланушылардың пікірін алу үшін пайдаланушыға бағытталған дизайнның әр кезеңінде пайдаланушылықты тестілеуді жүргізеді. Жоғарыда көрсетілген процедура өнімді одан әрі жетілдіру үшін келесі қадамдарда қайталанады. Бұл кезеңдер жалпы тәсілдер және жобалау мақсаттары, команда және олардың уақыт кестесі, өнім әзірленетін орта сияқты факторлар жобаның тиісті кезеңдерін және олардың реттілігін анықтайды. Сіз каскадты модельді, икемді модельді немесе кез келген басқа бағдарламалық жасақтаманы жасау тәжірибесін қолдана аласыз.

Элементтер

UCD көзқарасының мысалы ретінде веб-сайтты пайдаланушыға бағытталған жобалаудың (UCD) маңызды элементтері көріну, қолжетімділік, оқуға қолайлылық және тілдік ерекшеліктерді қарастыру болып табылады.

Көріну мүмкіндігі

Көріну пайдаланушыға құжаттың ойдағы моделін құруға көмектеседі. Модельдер пайдаланушыға құжатты қолданғандағы әрекеттерінің салдарына болжам жасауға мүмкіндік береді. Маңызды элементтер (мысалы, навигацияға көмектесетін элементтер) айқын болуы керек. Пайдаланушылар құжатқа бір қарағанда, олардың не істей алатынын және не істей алмайтынын анық білуі тиіс.

Қолжетімділік

Пайдаланушылар құжаттың ұзақтығына қарамастан, ақпаратты жылдам және оңай таба алуы керек. Пайдаланушыларға ақпаратты табу үшін әртүрлі мүмкіндіктер ұсынылуы тиіс (мысалы, навигациялық элементтер, іздеу функциялары, мазмұн көрсеткіші, нақты белгіленген бөлімдер, бет нөмірлері, түспен кодтау және т.б.). Навигациялық элементтер құжат түріне сәйкес болуы керек. "Бөлшектеу" – ақпаратты мағыналы рет немесе иерархия бойынша ұйымдастырылатын шағын бөліктерге бөлуді қамтитын пайдалы стратегия. Құжатты жылдам қарап шығу мүмкіндігі пайдаланушыларға оқудың орнына ақпаратты сканерлеу арқылы табуға көмектеседі. Осы мақсатта әдетте қалың және көлбеу шрифттер қолданылады.

Оқу қабілеті

Мәтінді оқу оңай болуы керек: Риторикалық жағдайды талдау арқылы дизайнер пайдалы қаріптер отбасы мен қаріп стилін анықтай алады. Әшекей қаріптер, барлық әріптердің үлкен жазылуы, тым кішкентай немесе тым үлкен мәтін оқуды қиындатуы мүмкін және олардан аулақ болу керек. Көп мәтінді жағдайларда мәтінді бояу және қалың жазу көмектесе алады. Мәтін мен фон арасындағы жоғары контраст оқымдылықты арттырады. Ақылды фонға қара мәтін ең оңай оқылады.

Тіл

Реторикалық жағдайға қарай, тілдің белгілі бір түрлері қажет болады. Қысқа сөйлемдер көмектеседі, сондай-ақ түсіндірмелерде және осыған ұқсас көлемді мәтіндерде қолданылатын жақсы жазылған мәтіндер де пайдалы. Егер жағдай талап етпесе, арнайы сөздерді немесе тым техникалық терминдерді қолданбаған жөн. Көптеген жазушылар белсенді райды, етістіктерді (есімдер тізбегінің немесе есімдік сөздердің орнына) және қарапайым сөйлем құрылымын таңдайды.

Талдау құралдары

Пайдаланушыға бағытталған дизайнды талдауда бірнеше құрал қолданылады, атап айтқанда: персоналар, сценарийлер және негізгі қолдану жағдайлары.

Жеке тұлға

UCD процесінде пайдаланушыны бейнелейтін Персона жасалуы мүмкін. Персона – бұл өнімнің мүмкіндіктері, навигациясы, өзара әрекеттесуі және тіпті визуальды дизайны туралы шешімдерді қабылдауға көмектесетін пайдаланушының архетипі. Көп жағдайда персоналар нақты адамдармен жүргізілген этнографиялық сұхбаттардың нәтижесінде құрастырылады, содан кейін мінез-құлқының үлгілері, мақсаттары, дағдылары, көзқарасы және ортасы сипатталған 1-2 беттік сипаттамаларға түсіріледі, сонымен қатар персонаны жандандыру үшін бірнеше ойдан шығарылған жеке есімдер қосылады. Әрбір өнім үшін немесе кейде өнім ішіндегі құралдар жинағы үшін персоналардың шағын жиынтығы болады, олардың бірі дизайн үшін басты назар аударатын тұлға болып табылады. Сондай-ақ, екіншілік персона деп аталатын нәрсе бар, онда бұл кейіпкер дизайнның негізгі мақсаты емес, бірақ оның қажеттіліктері қанағаттандырылуы керек және мүмкін болса, проблемалары шешілуі керек. Олар негізгі персона өз шешіміне қанағаттанған жағдайда да туындауы мүмкін болатын қосымша проблемалар мен қиындықтарды ескеруге көмектеседі. Сонымен қатар, антиперсона да бар, яғни дизайн үшін ешқашан жасалмаған кейіпкер. Персоналардың пайдасы бар, себебі олар дизайн процесі негізделген пайдаланушылар тобы туралы ортақ түсінікті қалыптастырады. Олар сондай-ақ пайдаланушының қажеттіліктерін және қандай функцияларды қосу және ие болу керектігін анықтау арқылы дизайнды басымдыққа бөлуге көмектеседі. Олар әртүрлі және шашыраңқы пайдаланушылар тобына адамдық бейне және өмір беруге мүмкіндік береді, сондай-ақ пайдаланушылар туралы айтқанда эмпатияны дамытуға және эмоцияларды қосуға көмектеседі. Дегенмен, персоналар жиналған деректерден алынған негізгі мүдделі топтың жалпыланған көрінісі болғандықтан, олардың сипаттамалары тым жалпылама немесе "орташа адам" сияқты болуы мүмкін. Кейде персоналар стереотиптік қасиеттерге ие болуы мүмкін, бұл бүкіл дизайн процесіне кері әсер етеді. Жалпы алғанда, персоналар дизайнерлер үшін деректер жинағына немесе көптеген адамдарға сілтеме жасаудың орнына, негізделген дизайн шешімдерін қабылдау үшін пайдалы құрал бола алады. Персоналар өнімнің UCD кезеңінде пайдаланушыларды сынау және ортаның өзгеруіне байланысты өзгертілуі мүмкін. Бұл персоналарды пайдаланудың ең жақсы тәсілі емес, бірақ одан қашудың қажеті де жоқ, әсіресе өнімді дамытуға байланысты айнымалылар дизайн басталғаннан бері өзгергені және қазіргі персоналар жаңа жағдайларға тиімді жауап бере алмайтындығы анық болғанда.

During the UCD process, a Persona representing the user may be created. A persona is a user archetype used to help guide decisions about product features, navigation, interactions, and even visual design. In most cases, personas are synthesized from a series of ethnographic interviews with real people, then captured in 1 2 page descriptions that include behavior patterns, goals, skills, attitudes, and environment, with a few fictional personal details to bring the persona to life. For each product, or sometimes for each set of tools within a product, there is a small set of personas, one of whom is the primary focus for the design. There is also what is called a secondary persona, where the character is not the main target of the design, but their needs should be met and problems solved if possible. They exist to help account for further possible problems and difficulties that may occur even though the primary persona is satisfied with their solution. There is also an anti persona, which is the character for which the design is specifically not made. Personas are useful because they create a common shared understanding of the user group that the design process is built around. Also, they help prioritize the design considerations by providing a context of what the user needs and what functions are nice to add and have. They can also provide a human face and existence to a diversified and scattered user group and help create empathy and add emotions when referring to the users. However, since personas are a generalized perception of the primary stakeholder group from collected data, the characteristics may be too broad and typical or too much of an "average Joe". Sometimes, personas can have stereotypical properties, which may hurt the entire design process. Overall, personas can be a useful tool to be used by designers to make informed design decisions, as opposed to referring to a set of data or a wide range of individuals. Personas can also be modified all through the UCD of a product, based on user testing and changing environment. This is not an ideal way to use Personas but should not be a taboo either, particularly when it becomes apparent that variables surrounding a product's development have changed since the design started and current persona/s may not cater well to the changed conditions.

Сценарий

UCD процесінде құрылған сценарий – бұл «күнделікті өмір» туралы ойдан шығарылған әңгіме немесе басты кейіпкер ретінде негізгі мүдделі топтың басынан өткен оқиғалар тізбегі. Әдетте, бұрын жасалған персона осы әңгіменің басты кейіпкері ретінде пайдаланылады. Әңгіме негізгі мүдделі топтың проблемаларына қатысты оқиғаларды және, әдетте, жобалау процесінің негізі болып табылатын негізгі зерттеу сұрақтарын қамтуы керек. Бұл жеке адамның күнделікті өмірі туралы қарапайым әңгіме болуы мүмкін. Алайда, оқиғалардың ұсақ-түйектері пайдаланушылар туралы мәліметтерді көрсетуі керек, сондай-ақ эмоционалдық немесе физикалық ерекшеліктерді де қамтуы мүмкін. Ең жақсы сценарийде басты кейіпкерге барлығы жақсы болады, ең нашар сценарийде басты кейіпкер айналасындағы барлық нәрсе дұрыс болмайды, ал орташа сценарийде бұл адамның әдеттегі өмірі, онда ерекше немесе көңіл көншітпейтін ештеңе болмайды және күн жалғаса береді. Сценарийлер персоналардың өмір сүретін әлеуметтік ортасын жасайды және жиналған деректерден және басқа ештеңеден ішкі сипаттамалары бар кейіпкерді елестетудің орнына, нақты физикалық әлемді құрады, соның нәтижесінде персонаның өміріне көбірек әрекеттер енгізіледі. Сценарийді адамдар оңай түсінеді, себебі ол әңгіме түрінде болады және оны орындау оңай. Дегенмен, персоналар сияқты, бұл сценарийлер де зерттеуші мен дизайнердің болжамдары мен ұйымдастырылған деректер жиынтығынан жасалады. Сценарийлерді нақты өмірдегі жағдайларға мүмкіндігінше жақын жасау маңызды. Бірақ кейде төменгі деңгейдегі тапсырмалардың қалай орындалатынын түсіндіру және хабарлау қиын болуы мүмкін, мысалы, әрекет ету алдындағы персонаның ойлау процесі.