Кіріспе

Италиялық актер, комедияшы, сценарист және режиссер (1952 жылы туған)

Роберто Ремиджио Бенини (roˈbɛrto beˈniɲɲi; 1952 жылдың 27 қазанында туған) – итальяндық актер, комедияшы, сценарист және режиссер. Ол «Life Is Beautiful» (1997) Холокост тақырыбындағы комедиялық драмалық фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік етіп, бас рөлде ойнағаны үшін халықаралық деңгейде танымал болды. Осы үшін ол «Үздік актер» және «Үздік халықаралық көркем фильм» номинацияларында «Оскар» сыйлығын алды. Бенини – ағылшыл тілінде емес фильмдегі рөлі үшін «Үздік актер» номинациясында «Оскар» алған алғашқы актер. Бенини 1977 жылғы «Берлингюер, мен сені жақсы көремін» фильмінде актерлік дебютін жасады, сонымен қатар ол фильмнің сценарийін өзі жазды, ал режиссерлікті Джузеппе Бертолуччи жүзеге асырды. Бенинидің режиссерлік дебюті 1983 жылғы «Tu mi turbi» антологиялық фильмі болды, бұл оның әйелі Николетта Браскидің актерлік дебюті де болды. Ол режиссерлік жұмыстарын жалғастырып, «Ешқандай амал қалмады, тек жылау ғана» (1984), «Кішкентай шайтан» (1988), «Джонни Стеккино» (1991), «Жаратылыс» (1994), «Пиноккио» (2002) және «Тигр мен қар» (2005) комедиялық фильмдерінде де бас рөлде ойнады. Бенини Джим Джармуштің «Down by Law», «Night on Earth» (1991) және «Coffee and Cigarettes» (2003) фильмдерінде түсті. Сонымен қатар, ол Блейк Эдвардстың «Пинк пантераның ұлы» (1993), Вуди Алленнің «Римге махаббатпен» (2012) және Маттео Гарроненің «Пиноккио» (2019) фильмдерінде де ойнады.

Ерте өмір

Бенини 1952 жылғы 27 қазанда Манчано Ла Мизерикордияда (Кастильон Фиорентиноның бір бөлігі) дүниеге келді. Оның әкесі Луиджи Бенини (1919–2004) – кірпіш қалаушы, ағаш шебер және шаруа, ал анасы Изолина Папини (1919–2004) – мата тігуші болған. Оның үш әпкесі бар: Бруна (1945 жылы туған), Альбертина (1947 жылы туған) және Анна (1948 жылы туған). Ол католик дінінде тәрбиеленіп, шіркеуде қызмет етті; кейін өмірінде атеист болды, бірақ соңынан он буырма, және Ән әндері сияқты діни тақырыптарға қызығушылығы оянды, содан кейін католицизмге қайта оралды. Театр актері ретінде алғашқы тәжірибесін 1971 жылы Прато қаласында алды. Сол күзде ол Римге көшіп, бірнеше тәжірибелік театрлық қойылымдарға қатысты, олардың кейбіреулерін өзі сахналады. 1975 жылы Бенини Джузеппе Бертолуччи жазған «Чони Марио ди Гаспаре фу Джулия» пьесасымен алғашқы театрлық жетістігіне қол жеткізді. Бенини 1970-ші жылдары РАИ2 телеарнасында Ренцо Арборе өндірген «Onda Libera» атты телесериал арқылы Италияда кеңінен танылды, онда ол «Тазартылған дене гимні» (L'inno del corpo sciolto, дефекацияның қуаныштары туралы скатологиялық ән) атты сатирикалық туынды орындады. Сол кездегі үлкен дауға себеп болған сериал цензура салдарынан тоқтатылды. Оның алғашқы фильмі – 1977 жылғы «Берлингюер, мен сені жақсы көремін» (Berlinguer ti voglio bene), оны да Бертолуччи түсірген. «L'altra domenica» (1976–1979) телешоуындағы рөлімен оның танымалдылығы артты, онда Бенини Арборенің тағы бір жобасында, оны рецензиялауды сұраған фильмдерді ешқашан көрмейтін жалқау киносыншыны сомдады. Бернардо Бертолуччи оны «Ла Луна» фильмінде терезелерді безендіруші рөліне шақырды, бірақ фильмнің мазмұнына байланысты Америкада оның көрсетілімі шектеулі болды.

Ертедегі рөлдері

1980 жылы ол Чезенате актрисасы Николетта Браскимен танысты, ол 1991 жылғы 26 желтоқсанда оның әйелі болды және ол түсірген фильмдердің көпшілігінде ойнады. 1983 жылғы маусымда ол итальян коммунистік партиясының қоғамдық саяси демонстрациясы кезінде пайда болды, ол партияға жақтас болды және сол кезде партияның ұлттық көшбасшысы Энрико Берлингюерді көтеріп, құшақтап алды. Итальян саясаткерлері осы уақытқа дейін әдетте қатал және ресми болғандықтан, бұл бұрын-соңды болмаған оқиға болды. Бенини 1980-ші жылдары маңызды тікелей эфирдегі телешоуда Папа Иоанн Павел II-ні сыпайы емес сөздермен атағаны үшін тағы да цензураланды ("Wojtylaccio", итальян тілінде "Жаман Войтила" дегенді білдіреді, бірақ Тоскана диалектісінде аздап дос жандаған мағынасы бар). Бенинидің режиссер ретінде алғашқы фильмі 1983 жылы "Ты ми турби" ("Сен мені мазаладың") болды. Бұл фильм оның Браскимен алғашқы бірлескен жұмысы болды. 1984 жылы ол комедиялық актер Массимо Тройсимен бірге "Жылаудан басқа шара жоқ" ("Non ci resta che piangere") фильмінде ойнады. Бұл ертегіде басты кейіпкерлер кенеттен 15 ғасырға, 1492 жылға дейін кері оралып қалады. Олар Американы ашуына кедерес келтіру үшін (жеке себептермен) Христофор Колумбты іздейді, бірақ оған жете алмайды.

Голливудтық рөлдері

1986 жылдан бастап Бенини американдық режиссер Джим Джармуштың үш фильмінде ойнады. "Down By Law" (1986) (Италияда оның атауы "Daunbailò" деп жазылады, итальяндық фонетика бойынша) фильмінде ол АҚШ-та тұратын, адам өлтіргені үшін сотталған, бірақ өзінің талмайтын жақсы көңіл-күйі мен оптимизмі оған қашып құтылуға және махаббатты табуға көмектесетін Бобтың рөлін ойнады. (Фильмде оның сүйіктісі ретінде Браши де ойнады.) "Жер бетіндегі түн" (1991) фильмінде ол Римдегі такси жүргізушісінің рөлін ойнады, ол жолаушысы – дін қызметкерін, өзінің ерекше жыныстық тәжірибелерін айту арқылы қатты мазалап, жүрек ауруына шалдықтырады. Кейін ол Джармуштың "Кофе мен сигареттер" (2003) атты қысқаметражды фильмдер сериясының алғашқысында ойнады. 1990 жылы 40-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде қазылар алқасының мүшесі болды. 1993 жылы ол тәжірибелі Блейк Эдвардстың режиссерлік еткен "Роза пантераның ұлы" фильмінде ойнады. Бенини Пьтер Селлерстің инспектор Клузоның заңды емес ұлы рөлін ойнады, оған Лугаш ханшайымын құтқару міндеті жүктеледі. Фильм АҚШ-та сәтсіз аяқталды, бірақ туған елінде үлкен сұранысқа ие болды. Бенини Федерико Феллинидің соңғы фильмі "La voce della luna" ("Айдың дауысы") (1989) фильмінде сирек кездесетін, маңызды рөлді ойнады. Алдыңғы жылдары Бенини сценарист Винченцо Церамимен Италияда үлкен жетістікке жеткен фильмдер сериясы үшін ұзақ мерзімді ынтымақтастыққа кірісті: Вальтер Маттаумен бірге "Il piccolo diavolo" ("Кішкентай шайтан"), "Johnny Stecchino" ("Джонни Тіс алғыш") және "Il mostro" ("Жаршы").

Өмір - сұлулық

Бенини Италиядан тыс жерлерде 1997 жылы Ареццода түсірілген «Өмір әдемі» (La vita è bella) трагикомедиясымен танымал, сценарийін Серами жазған. Фильмде нацилік концлагерьде ұлының әдемілігін сақтау үшін, Холокостты күрделі ойын деп айтып, ережелерді қатаң сақтаса жеңеді деген италияндық еврейдің талпырысы көрсетілген. Бенинидің әкесі Берген-Белсенде үш жыл концлагерде өткізген, ал «Өмір әдемі» фильмі әкесінің өмірінен алынған оқиғаларға негізделген. Бениниге Холокосттан аман қалған Рубино Ромео Салмонидің тағдыры да шабыт берді. Фильмнің мазмұны мен көрсетілу жолы өндіріс кезінде түрлі еврей ұйымдарымен талқыланып, тудыруы мүмкін наразылықты азайтуға тырысты, бірақ кейбір сыншылар фильмді Холокосты азабы көрсетілмей жариялағаны үшін сынады, ал басқалары мұндай тақырыпта комедия түсірудің жөнсіз екенін айтты. Көптеген жағымды пікірлер Бенинидің Холокост туралы сезімтал комедия жасаудағы өнерлік батылдығы мен шеберлігін жоғары бағалады. Чарли Чаплин, Еуропадағы геттолар мен концлагерьлердегі қорқынышты жағдайды білгенде, «Ұлы диктатор» фильмін түсірмегенін мойындады. 1998 жылы фильм жеті «Оскар» сыйлығына ұсынылды. 1999 жылғы салтанатта фильм «Үздік шетел тіліндегі фильм», «Үздік түпнұсқа музыкасы» (Никола Пиованидың музыкасы) және Бенини «Үздік актер» сыйлығын алды (ағылшын тілінде емес рөлдегі ер адамға алғашқы және жалпы актерлік номинацияда үшінші «Оскар»). «Өмір әдемі» фильмі «Оскар» сыйлығының «Үздік шетел тіліндегі фильм» номинациясын жеңіп алғаннан кейін, Бенини қуаныштан қалжыңдап, сахнаға шығып, алдындағы орындықтардың үстіне шығып, көрермендерге қол шапалақтады. Кешке «Үздік актер» сыйлығын алғаннан кейін, қабылдау сөзінде: «Бұл қаттеулік, менің барлық ағылшын тілімді жұмсап қойдым!» деді. Сөзін аяқтағанда Бенини Дантенің «Құдай комедиясының» соңғы жолдарын келтіріп, «күнді және барлық жұлдыздарды қозғаушы махаббат» туралы айтты. Келесі жылғы салтанатта, «Үздік әйел рөлі» номинациясын оқыған кезде (Хилари Суонк «Boys Don't Cry» үшін жеңіп алды), жүргізуші Билли Кристал үлкен тормен оның артында пайда болып, Бенини тағы да тым әзілге берілсе, оны ұстап алуға дайын болды. 1999 жылғы «Saturday Night Live» бағдарламасының эпизодында жүргізуші Рей Романо оны салтанаттағы оның шатасты мінез-құлқын пародиалайтын эпизодта ойнады.

Өмірдің арғы жағы - сұлулық

Бенини «Астерикс пен Обеликс Цезарьға қарсы» фильміндегі басты кейіпкерлердің бірі – Детрит рөлін ойнады, ол Цезарьды өлтіргісі келетін, жемқор рим провинциясының губернаторы, соның арқасында Рим Республикасын бақылауға алуды көздейді. Режиссер ретінде оның 2002 жылғы «Пиноккио» фильмі итальян киносындағы ең қымбат фильм болды, ол Италияда сәтті ойнады, бірақ Солтүстік Америкада сәтсіз аяқталды, Rotten Tomatoes сайтында сыншылардың бағасы 0% құрады. Ол сондай-ақ 23-ші «Алтын Распаррус» сыйлығында «Пиноккио» рөліндегі ең нашар актер деп танылды. Фильмнің түпнұсқа итальяндық нұсқасы «Давид ди Донателло» сыйлығына алты номинация алып, екеуін жеңіп алды, сондай-ақ Италияның Ұлттық киножурналистер одағының екі сыйлығының бірін жеңіп алды. Сол жылы ол канадалық режиссер Дэмиан Петтигрюге «Феллини: Мен туған өтірікшімін» (2002) фильмі үшін әдеттегідей энергиялық және ашық сұхбат берді, бұл фильм «Еуропалық кино сыйлығындағы» үздік деректі фильм номинациясына ие болды. Фильм сондай-ақ Банфтың әлемдік теледидар фестивалінде (2002) «үздік көркемдік деректі фильм» үшін беделді «Роки» сыйлығын және «Doc Marseille» халықаралық фестивалінде (2002) «Coup de Coeur» сыйлығын жеңіп алды. 2003 жылы Бенини NIAF (Итальян-Америкалық негіз) тарапынан марапатталды, ол «Ойын-сауық саласындағы ерекше жетістіктері үшін» NIAF сыйлығын алды. Оның «Тайгер мен қар» (2005) фильмі – Ирак соғысының бастапқы кезеңінде орын алған махаббат оқиғасы. 2005 жылдың 15 қазанында ол Италияның ең танымал кешкі жаңалықтар бағдарламасында импровизациялық түрде киімшешініп, көйлегін жаңалықтарды оқып жатқан диктордің иығына жапты. Көйлегін шешуге дейін Бенини жаңалықтар бағдарламасының ашылу титрлерін тоқтатып, диктордың артына секіріп, «Берлускони отставкаға кетті!» деп жариялады (Бенини бұқаралық ақпаратты меңгеп, бұрынғы премьер-министр Сильвио Берлускониді ашық сынаған адам). Алдыңғы күні ол Римде мыңдаған адамды оңшыл үкіметтің мемлекеттік өнерге қаржыландыруды 35 пайызға қысқартуына қарсы наразылыққа шығарды. 2007 жылдың 2 ақпанында Бельгиядағы Католикалық Левен университеті оған құрметті доктор дәрежесін берді. 2008 жылдың 22 сәуірінде Мальта университеті де оған құрметті доктор дәрежесін берді, осы оқиға Сетимана Дантеска аясында аталып өтті, онда Бенинидің университеттік сахнадағы алғашқы өнері және Данте зерттеушісі Роберт Холландермен бірлескен премьерасы болды. 2012 жылы ол Вуди Алленнің «Римге махаббатпен» фильмінде ойнады. 2019 жылы ол Маттео Гарроненің 2019 жылғы «Пиноккио» фильмінде Мистер Геппето рөлінде ойнады.

Барлығы

Бенини – импровизациялық ақын (эстемопарена поэзиясы – Тосканада кеңінен таралған және қолданылатын өнер түрі), Дантенің «Илаһи комедиясын» түсіндіруі және жатқа айтуы үшін құрметке ие. 2006 және 2007 жылдары Бенини Италияда 90 минуттық «бір актерлік шоуымен» – «TuttoDante» («Данте туралы баршасы») турнесімен үлкен жетістікке жетті. Өзекті оқиғаларды және өткенінен алынған естеліктерді ирониялық үнмен баяндай келе, Бенини «Илаһи комедия» әлемінде поэзия мен құштарлыққа толы саяхатқа шығады. «TuttoDante» Италияның көптеген алаңдарында, ареналарында және стадиондарында барлығы 130 қойылым көрсетілді, оның көрермендері шамамен бір миллион адамды құрады. 2007 жылдың 29 қарашасында Rai Uno арнасында көрсетілген, ал кейін Rai International арнасында қайта көрсетілген «Il V canto dell’Inferno» («Торқының 5-ші әні») телешоуын 10 миллионнан астам көрермен тамашалады. Бенини «TuttoDante» тұсаукесерін Солтүстік Америкада ағылшын тілін үйреніп, Данте шығармаларын ағылшын тілді көрермендерге жеткізу үшін осыны жасағанын жариялады. Ағылшын тіліндегі қойылым тіл мен өлең туралы диалектикалық талқылауды қамтиды және ол қазіргі заман мен тіл арқылы қалыптасқан адам санасының ұғымын мақтан тұтады. Бенини 2008-2009 жылдары «TuttoDante» турнесі аясында АҚШ, Канада және Аргентинаға «TuttoDante» әнін Сан-Франциско, Бостон және Чикаго қалаларындағы қойылымдармен бірге алып келді. Бенини Сан-Францискода 2009 жылдың 24 мамырында Ұлттық итальяндық-американдық қорының ұйымдастырған арнайы қабылдауында құрметпен қарсы алынды. АҚШ-тағы тұсаукесерінен кейін Бенини 2009 жылдың 16 маусымында Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында соңғы қойылымын көрсетті, онда Аргентинадағы итальяндық диаспорасы мен мәдениетінің құрметіне Заң шығару сарайында өткен салтанатты шарада Буэнос-Айрес қаласының құрметті азаматы атағымен марапатталды.

Басқа медиада

Бенини сонымен қатар ән жазатын әнші. Оның жазылған орындауларының ішінде Паоло Конте әндерінің де нұсқалары бар.

Құрметтер

1999 жылы Калифорния штатының Палм-Спрингс қаласындағы Жұлдыздар жолында оған Алтын пальма жұлдызы орнатылды.

Фильм

Жыл Атау Рөл Ескертулер 1977 Берлингюер, Мен сені жақсы көремін Марио Чиони Сондай-ақ сценарий авторы 1979 Еріктің ерін қалпындағы жолбарыстар Басты сегмент: Una mamma Womanlight Бармен Clapsy's La Luna Жинаушы I giorni cantati Пана тілейтін профессор Роберто 1980 Рим Папасының көзінде Өзі 1981 Il minestrone Маэстро 1983 Tu mi turbi Бениньо Сондай-ақ режиссер және сценарий авторы "FF. SS." – Яғни: "Егер маған жақсы көретін болсаң, не үшін Посиллипоға билет алып келдің?" Бежевый шейх 1984 Ештеңе қалмады тек жылау Саверио Сондай-ақ режиссер және сценарий авторы 1986 Заңнан тыс Роберто Ағылшын тілінде сөйлейтін фильмдегі дебют Кофе және темекі Роберто Қысқаметражды фильм 1988 Кішкентай Шайтан Джудитта Сондай-ақ режиссер және сценарий авторы 1990 Айдың дауысы Иво Сальвини 1991 Жердегі түні Такси жүргізушісі Сегмент: Рим Джонни Стеккино Данте Чекарни / Джонни Стеккино Сондай-ақ режиссер және сценарий авторы 1993 Қызғылт Пантераның ұлы Жак Гамбрелли 1994 Есімсіз Лорис Сондай-ақ режиссер, сценарий авторы және продюсер 1997 Өмір сұлу Гвидо Орефис Сондай-ақ режиссер және сценарий авторы 1999 Астерикс және Обеликс Цезарьға қарсы Люциус Детритус 2002 Пиноккио Пиноккио Сондай-ақ режиссер және сценарий авторы 2003 Катерина үлкен қалада Өзі Кофе және темекі Роберто 2005 Жолбарыс және қар Аттилио де Джованни Сондай-ақ режиссер және сценарий авторы 2010 Амос По комедиясы Баяндамашы дауысы 2011 Фисташка Кішкентай ағаштан жасалмаған бала Италия басшысы дауысы 2012 Римге махаббатпен Леопольдо Пизанелло 2019 Пиноккио Мырза Джеппетто