Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық режиссер (1923–2019)
Italian filmmaker (1923–2019)
Джан Франко Корси Зеффирелли (12 ақпан 1923 – 15 маусым 2019) – итальяндық сахна және кино режиссері, продюсер, суретші-қоюшы және саясаткер. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңнің ең маңызды опера және театр режиссерлерінің бірі болды, классикалық туындыларды әсем сахналауымен, сондай-ақ олардың киноға бейімделулерімен атаққа ие болды. «Forza Italia» партиясының мүшесі, 1994 жылдан 2001 жылға дейін Катания қаласының сенаторы қызметін атқарды. Ол түсірген фильмдердің қатарында Элизабет Тейлор мен Ричард Бертон жұлдыздық құрамындағы «Қызды оқыту» (1967), «Ромео мен Джульетта» (1968) (осы фильм үшін ол «Үздік режиссер» номинациясын алды) және Мел Гибсон мен Гленн Клоуз ойнаған «Гамлет» (1990) бар. Оның Киелі кітапқа негізделген «Назареттен келген Иса» (1977) телесериалы ұлттық және халықаралық деңгейде жоғары бағаланды және бүгінгі күнге дейін көптеген елдерде Рождество мен Пасха мерекелерінде көрсетіліп келеді. 1977 жылдан бері Италия Республикасының «Grande Ufficiale OMRI» орденімен марапатталған Зеффирелли 2004 жылы британдық құрметті рыцарь атағын алды, ол KBE болды. 2009 жылы Рим қаласы оған «Premio Colosseo» сыйлығын табыс етті.
Gian Franco Corsi Zeffirelli (12 February 1923 – 15 June 2019) was an Italian stage and film director, producer, production designer and politician. He was one of the most significant opera and theatre directors of the post–World War II era, gaining both acclaim and notoriety for his lavish stagings of classical works, as well as his film adaptations of the same. A member of the Forza Italia party, he served as the Senator for Catania between 1994 and 2001. Films he directed included the Shakespearean adaptations The Taming of the Shrew (1967), starring Elizabeth Taylor and Richard Burton; Romeo and Juliet (1968), for which he received a nomination for the Academy Award for Best Director; and Hamlet (1990), starring Mel Gibson and Glenn Close. His Biblical television miniseries Jesus of Nazareth (1977) won both national and international acclaim and is still frequently shown at Christmas and Easter in many countries. A Grande Ufficiale OMRI of the Italian Republic since 1977, Zeffirelli also received an honorary British knighthood in 2004 when he was created a KBE. He was awarded the Premio Colosseo in 2009 by the city of Rome.
Ерте өмір
Зеффирелли Италияның Тоскана аймағындағы Флоренция маңында Жан Франко Корси Зеффирелли болып дүниеге келді. Ол флоренциялық сәнгер Алайде Гароси мен Винчи қаласынан келген жүн және жібек саудагері Отторино Корсинің қарым-қатынасынан туған. Екеуі де үйленген болғандықтан, Алайде баласына өзінің немесе Корсинің тегін бере алмады. Ол Моцарттың «Идоменео» операсындағы «жеңіл желдер» деп аталатын «Zeffiretti» деген есімді ойлап тапты, осы операны ол өте жақсы көретін. Бірақ, тіркеу журналында қате жазылып, «Zeffirelli» болып қалды. Алты жасында анасы қайтыс болды, содан кейін ол ағылшын эмигранттарының қамқорлығында өсті және «Муссолинимен шай» (1999) атты жартылай автобиографиялық фильміне шабыдан болған «Скорпиони» деген топпен тығыз байланыста болды. Итальяндық зерттеушілер Зеффиреллидің Леонардо да Винчимен туысқандық байланысы бар, тірі адамдардың санатында екенін анықтады. Ол да Винчидің бір бауырының ұрпағы еді. Зеффирелли 1941 жылы Флоренцияның Көркем өнер академиясын бітіріп, әкесінің кеңесімен Флоренция университетіне өнер және архитектураны оқуға түсті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, ол итальяндық қарсылық қозғалысында партизан ретінде күресті, содан кейін 1-ші батальон Шотландия гвардиясының британдық әскерлерімен кездесіп, олардың аудармашысы болды. Соғыстан кейін ол Флоренция университетіне оқуға қайта оралды, бірақ 1945 жылы Лоуренс Оливьедің «Генрих V» спектаклін көргеннен кейін, назарын театрға бұрды. Флоренцияда декоратор болып жұмыс істеген кезде ол Лучино Висконтимен танысты, ол оны 1948 жылы шыққан «La Terra trema» фильміне режиссердің ассистенты ретінде алды. Висконтидің жұмыс әдістері Зеффиреллидің кейінгі туындыларына зор әсер етті. Ол сондай-ақ Витторио Де Сика және Роберто Росселлини сияқты режиссерлермен де жұмыс істеді. 1960 жылдары ол Лондон мен Нью-Йоркте өзінің пьесаларын қойып, режиссерлік жұмыстарын жүргізді, ал кейіннен идеяларын киноға көшірді.
Zeffirelli was born Gian Franco Corsi Zeffirelli in the outskirts of Florence, Tuscany, Italy. He was born after an affair between Florentine Alaide Garosi, a fashion designer, and Ottorino Corsi, a wool and silk dealer from Vinci. Since both were married, Alaide was unable to use her surname or Corsi's for her child. She came up with "Zeffiretti", which are the "little breezes" mentioned in Mozart's opera Idomeneo, of which she was quite fond. However, it was misspelt in the register and became Zeffirelli. When he was six years old, his mother died and he subsequently grew up under the auspices of the English expatriate community and was particularly involved with the so called Scorpioni, who inspired his semi autobiographical film Tea with Mussolini (1999). Italian researchers found that Zeffirelli was one of a handful of living people traceably consanguineous with Leonardo da Vinci. He was a descendant of one of da Vinci's siblings. Zeffirelli graduated from the Accademia di Belle Arti Firenze in 1941 and, following his father's advice, entered the University of Florence to study art and architecture. After World War II broke out, he fought as a partisan with the Italian Resistance, before he met up with British soldiers of the 1st Battalion Scots Guards and became their interpreter. After the war, he re entered the University of Florence to continue his studies, but when he saw Laurence Olivier's Henry V in 1945, he directed his attention toward theatre instead. While working for a scene painter in Florence, he was introduced to Luchino Visconti, who hired him as an assistant director for the film La Terra trema, which was released in 1948. Visconti's methods had a deep impact upon Zeffirelli's later work. He also worked with directors such as Vittorio De Sica and Roberto Rossellini. In the 1960s, he made his name designing and directing his own plays in London and New York City and soon transferred his ideas to the cinema.
Фильм
Зеффиреллидің режиссер ретінде алғашқы фильмі – «Қызды ұнаттыру» (1967) фильмі болды, бастапқыда София Лорен мен Марчелло Мастроянниге арналған, бірақ олардың орнына Голливуд жұлдыздары Элизабет Тейлор мен Ричард Бертон түсті. Тейлор мен Бертон өндіріс шығындарын қаржыландыруға көмектесті және әдеттегі жалақысының орнына табыстың бір бөлігін алды. «Қызды ұнаттыру» фильмін монтаждау кезінде Зеффиреллидің туған Флоренциясы су тасқынынан зардап шекті. Бір айдан кейін ол апаттан зардап шеккендерге көмектесу үшін қаражат жинау мақсатында «Флоренция: қирау күндері» атты қысқа метражды деректі фильм шығарды. Зеффиреллидің үлкен жетістігі келесі жылы болды, ол екі жасөспірімді Ромео мен Джульетта рөлінде ұсынды (1968). Бұл Зеффиреллиді көпшілікке танытты – оның кейінгі ешбір жұмысы Ромео мен Джульеттаның сияқты күшті әсер етпеді. Фильм 1969 жылы Солтүстік Америка прокатында 14,5 миллион долларлық табыс тапты. 1973 жылы қайта экранға шығарылып, 1,7 миллион долларлық жалға алу ақысын әкелді. «Chicago Sun Times» газетінің киносыншысы Роджер Эберт: «Менің ойымша, Франко Зеффиреллидің «Ромео мен Джульетта» фильмі – Шекспирдің ең тартымды фильмі» деп жазды. Шекспирдің екі сәтті бейімдеуінен кейін Зеффирелли діни тақырыптарға көшті, біріншіден, Ассизидің Әйгілі Франциск туралы фильм түсірді, ол «Күннің інісі, Айдың қарындасы» (1972) деп аталды, содан кейін «Назареттен келген Иса» (1977) атты кеңейтілген телесериалын жасады, онда жұлдызды актерлік құрам қатысты. Соңғысы рейтингтерде үлкен жетістікке жетті. Ол заманауи тақырыптарға көшті, «Чемпион» (1979) бокс фильмінің қайта түсірілімін жасады және «Шексіз махаббат» (1981) фильмі сыншылар тарапынан теріс бағаланды. 1980 жылдары ол Пласидо Доминго, Тереза Стратас, Хуан Понс және Катя Риччарелли сияқты жұлдыздармен операны экранға бейімдеген бірқатар сәтті фильмдер жасады. Ол «Гамлет» (1990) фильмімен Шекспирге оралды, онда басты рөлге Мел Гибсонды таңдады. Оның Шарлотта Бронтенің «Джейн Эйр» (1996) романы бойынша қойған спектаклі сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Зеффирелли жиі танылмаған актерлерді басты рөлдерге шақыратын: Леонард Уайтинг («Ромео мен Джульеттадағы» Ромео), Грэм Фолкнер («Күннің інісі, Айдың қарындасы» фильміндегі Әйгілі Франциск) және Мартин Хьюитт («Шексіз махаббат» фильміндегі Дэвид Аксельрод).
Zeffirelli's first film as director was a version of The Taming of the Shrew (1967), originally intended for Sophia Loren and Marcello Mastroianni but featured the Hollywood stars Elizabeth Taylor and Richard Burton in their stead. Taylor and Burton helped fund production and took a percentage of the profits rather than their normal salaries. While editing The Taming of the Shrew, Zeffirelli's native Florence was devastated by floods. A month later, he released a short documentary, entitled Florence: Days of Destruction, to raise funds for the disaster appeal. Zeffirelli's major breakthrough came the year after, when he presented two teenagers as Romeo and Juliet (1968). It made Zeffirelli a household name – no other subsequent work by him had the immediate impact of Romeo and Juliet. The film earned $14.5 million in domestic rentals at the North American box office in 1969. It was re released in 1973 and earned $1.7 million in rentals. Film critic Roger Ebert, for the Chicago Sun Times, wrote: "I believe Franco Zeffirelli's Romeo and Juliet is the most exciting film of Shakespeare ever made". After two successful film adaptations of Shakespeare, Zeffirelli went on to religious themes, first with a film about the life of St. Francis of Assisi titled Brother Sun, Sister Moon (1972), then his extended mini series Jesus of Nazareth (1977) with an all star cast. The latter was a major success in the ratings. He moved on to contemporary themes with a remake of the boxing picture The Champ (1979) and the critically panned Endless Love (1981). In the 1980s, he made a series of successful films adapting opera to the screen, with such stars as Plácido Domingo, Teresa Stratas, Juan Pons and Katia Ricciarelli. He returned to Shakespeare with Hamlet (1990), casting Mel Gibson in the lead role. His adaptation of the Charlotte Brontë novel Jane Eyre (1996) was a critical success. Zeffirelli frequently cast unknown actors in major roles: Leonard Whiting (Romeo in Romeo and Juliet), Graham Faulkner (St. Francis in Brother Sun, Sister Moon) and Martin Hewitt (David Axelrod in Endless Love).
Опера
Зеффирелли 1950 жылдары Италияда және Еуропаның басқа жерлерінде, сондай-ақ АҚШ-та опералық қойылымдардың маңызды режиссері болды. Ол өзінің театр мансабын Лучино Висконтидің көмекшісі ретінде бастады. Кейін ол сахналық безендірумен айналысты. Режиссер ретінде оның алғашқы жұмысы Джоакино Россинидің буффо опералары болды. Ол Мария Калласпен дос болып, 1958 жылы Техас штатының Даллас қаласында «Травиата» операсын бірге қойды. 1964 жылы Корольдік опера театрында Мария Каллас пен Тито Гобби қатысқан «Тоска» қойылымы ерекше атақты болды. Сол жылы ол Париж опера театрында Калластың соңғы «Норма» операсын сахналады. Ол Вена мемлекеттік операсында да қойылымдар қойды: «Дон Джованни» (1972), «Ла Богема» (1963) және 1978 жылы Елена Образцова мен Пласидо Доминго қатысқан «Кармен». Зеффирелли Джоан Сазерлендпен де бірлесіп жұмыс істеді, 1959 жылы Гаэтано Доницеттидің «Люсия ди Ламмермур» операсының дизайнын жасап, режиссерлік етті. Ол жылдар бойы Нью-Йорктегі Метрополитен опера театры үшін «Ла Богема», «Тоска», «Турандот» және «Дон Джованни» сияқты бірнеше қойылымдар жасады. Линкольн орталығында жаңа Метрополитен опера ашылғанда, ол оның алғашқы қойылымын – Леонтин Прайс бас рөлде ойнаған Сэмюэл Барбердің «Антоний мен Клеопатра» спектаклін қойды.
Zeffirelli was a major director of opera productions from the 1950s in Italy and elsewhere in Europe as well as the United States. He began his career in the theatre as assistant to Luchino Visconti. Then he tried his hand at scenography. His first work as a director was buffo operas by Gioachino Rossini. He became a friend of Maria Callas and they worked together on a La traviata in Dallas, Texas, in 1958. Of particular note is his 1964 Royal Opera House production of Tosca with Maria Callas and Tito Gobbi. In the same year, he created Callas' last Norma at the Paris Opera. He also staged at the Vienna State Opera: Don Giovanni (1972), La Bohème (1963), and Carmen with Elena Obraztsova and Plácido Domingo in 1978. Zeffirelli also collaborated with Joan Sutherland, designing and directing her performances of Gaetano Donizetti's Lucia di Lammermoor in 1959. Over the years he created several productions for the Metropolitan Opera in New York, including La bohème, Tosca, Turandot and Don Giovanni. When the new Metropolitan Opera opened at Lincoln Center, he directed its first production, Samuel Barber's Antony and Cleopatra, starring Leontyne Price.
Құрметтер
1996 жылы Кент университеті өнер саласына қосқан қызметі үшін оған Кантербери соборында өткен бітіру салтанатында құрметті доктор дәрежесін берді. 1999 жылы ол Карловы Вари халықаралық кинофестивалінде әлемдік киноға көркемдік үлесі үшін «Кристалл глобус» сыйлығымен марапатталды. 2004 жылдың қараша айында Ұлыбританиядан құрметті рыцарь атағын алды.
In 1996, he was awarded an honorary degree for services to the arts by the University of Kent at a graduation ceremony held in Canterbury Cathedral. In 1999, he received the Crystal Globe award for outstanding artistic contribution to world cinema at the Karlovy Vary International Film Festival. In November 2004, he was awarded an honorary knighthood by the United Kingdom.
Сын
Зеффиреллиді діни топтар оның фильмдеріндегі Киелі кітап кейіпкерлерінің құдайға құрметсіздік жасайтын бейнеленгені үшін сынады. Ол сондай-ақ Мартин Скорсезенің "Христостың соңғы құмарлығы" фильмін "Христиан әлеміне шабуыл жасауға әрдайым асыққан Лос-Анджелестің еврей мәдени қоқысының" туындысы деп сипаттағаны үшін антисемитизм айыптамасына ұшырады. Зеффирелли өте консервативті католик болған. Ол гомосексуализмге қатысты Католик шіркеуінің позициясын қолдағаны үшін гей қауымының өкілдерінен сындарға ұшырады. Зеффирелли өзін "гомосексуал" деп санағанын, "гей" терминінің оған жеткілікті әдемі емес көрінгенін айтты. Зеффирелли екі ересек ұлды асырап алды, олармен бірге тұрды және оның істерін басқарып, жылдар бойы оған қызмет етті. 2018 жылы американдық актер Джонэтан Шейх Зеффиреллинің "Қарға" (Storia di una capinera, 1993) фильмінің түсірілімі кезінде оны жыныстық тұрғысынан зорлағанын мәлімдеді. Зеффиреллидің ересек шағында асырап алған ұлы Джузеппе "Пиппо" сол кезде бұл айыптаманы жоққа шығарып мәлімдеме жасады.
Zeffirelli received criticism from religious groups for what they call the blasphemous representation of biblical figures in his films. He also roused accusations of antisemitism for describing Martin Scorsese's The Last Temptation of Christ as a product of "that Jewish cultural scum of Los Angeles which is always spoiling for a chance to attack the Christian world." Zeffirelli was a highly conservative Catholic, He was criticized by members of the gay community for upholding the Catholic Church's position on homosexuality Zeffirelli said that he considered himself "homosexual" rather than gay, as he felt the term "gay" was less elegant. Zeffirelli adopted two adult sons, men with whom he had lived and who worked for him for years, managing his affairs. In 2018, the American actor Johnathon Schaech alleged that Zeffirelli sexually assaulted him during the filming of Sparrow (Storia di una capinera, 1993). Zeffirelli's son Giuseppe "Pippo", adopted by the filmmaker as an adult, issued a statement at the time denying the allegation.
Өлім
Зефирелли 2019 жылдың 15 маусымында Римдегі үйінде 96 жасында дүние салды.
Zeffirelli died at his home in Rome on 15 June 2019, at the age of 96.