Кіріспе

Құжат, қағаз немесе электрондық нысанда, тауарлар мен қызметтерге жеңілдік беру мақсатында қолданылады. Маркетингте купон – бұл тауарды сатып алғанда ақшалай жеңілдік немесе қайтарым алуға мүмкіндік беретін билет немесе құжат. Көбінесе купондарды тұтыну тауарларын өндірушілер немесе бөлшек саудагерлер шығарады, олар бөлшек сауда дүкендерінде сату іс-шараларын ынталандыру үшін пайдаланылады. Олар әдетте пошта арқылы, купондық конверттерде, журналдарда, газеттерде, интернетте (әлеуметтік желілер, электрондық хабарламалар), тікелей сатушылардан және ұялы телефондар сияқты мобильді құрылғылар арқылы таратылады. "Нью-Йорк Таймс" газеті бір үй шаруалығына "900-ден астам өндіруші купондары таратылды" деп хабарлады, сондай-ақ "АҚШ Ауыл шаруашылығы департаменті бес отбасының төртіншісі купондарды қолданады" деп бағалайды.

Айтуға

Бұл сөз француз тілінен шыққан, [купо̃] деп айтылады. Ұлыбританияда, Америка Құрама Штаттарында және Канадада ол /ˈkjuːpɒn/ KOOpon деп айтылады. Америкада кең таралған басқаша айтылуы – /ˈkjuːpɒn/ KEWpon.

Шығу тегі

18 а.х. (638 ж.) үлкен ашаршылық кезінде Ислам халифатының екінші халифі Умар, мұқтаж жандарға таратылып, бидай мен ұнға айырбасталатын купондарды қолдану арқылы азық-түлік рационированиелеу сияқты бірнеше реформалар жасады. Кока-Коланың 1888 жылы шығарған "тегін стақан" купоны – құжатталған ең алғашқы купон. Купондар потенциалды тұтынушыларға пошта арқылы жіберіліп, журналдарға жарияланды. 1894-1913 жылдар аралығында әр тоғыз американдықтан біреуі тегін Coca-Cola алған, жалпы саны 8 500 000 тегін сусынды құрады. 1929 жылы Бетти Кроккер тұрақты клиенттерге ұпай жинау бағдарламасын бастап, тегін ыдыс-аяқ сияқты сыйлықтарға айырбастауға болатын купондар шығара бастады. 1937 жылы купондар өнімдердің қаптамасының сыртына басылды. Бұл тұрақты клиенттер бағдарламасы 2006 жылы аяқталды, ол ең ұзаққа созылған бағдарламалардың бірі еді. Австралияда тұтынушылар алғаш рет купондық саудамен 1986 жылы Shopa Docket атты компания сауда чектарының артына жеңілдіктер мен ұсыныстарды жариялағанда танысты.

Түрлері мен қолданылуы

Купондар арзандату, тегін жеткізу, бірін сатып алса, біреуін тегін алу, ескі затты жаңасына айырбастау арқылы жеңілдік алу, алғашқы рет сатып алушыларға арналған купондар, тегін сынаққа мүмкіндік беру, жаңа өнімдерді ұсыну, мерекелік жеңілдіктер және тегін сыйлықтар сияқты түрлі артықшылықтарды ұсынады. Сонымен қатар, купондарды сатып алуға ынталандыру, бағаны төмендету, тегін үлгі беру немесе маркетологтарға клиенттердің демографиялық сипаттамаларын анықтау үшін де қолдануға болады.

Функция

Купондарды сатып алушылардың әртүрлі топтарының бағаға сезімталдығын зерттеу үшін қолдануға болады (әртүрлі топтарға әртүрлі номиналды купондарды жіберу арқылы). Уақыт, орын және көлем (мысалы, 5 фунттық пен 20 фунттық қап) бағаларға әсер етеді; купондар – маркетингтік жиынтықтың бір бөлігі. Ал тұтынушыны тану да сондай маңызды. Кейбір күндері немесе апталарында мерзімдік акциялар купонның құнын екі немесе үш есеге арттырады.

Тасымалдау

Купондар түрлі форматта келеді және оларды клиенттер әртүрлі тәсілдермен қолға түсіреді.

Қағаз

Тарихи тұрғысынан, ұсынылған жеңілдікті растау газеттен қиып алынған купондарды көрсету арқылы жасалған. Алғашқы термин – "қиып алусыз купондар". Кейін "жүктеліп алуға болатын купондар" термині пайда болды. Таңдаулар:
Интернет купондары: Онлайн саудагерлер оларды көбінесе "купон кодтары", "акциялық кодтар", "жеңілдік кодтары", "кілт кодтары", "промокодтар", "қалдық кодтар", "көшірме кодтар", "сауда кодтары", "ваучер кодтары", "сыйлық кодтары", "жеңілдік ваучерлері", "туралау кодтары" немесе "көз кодтары" деп атайды. Бұл кодтар сату аяқталу алдында енгізіледі. Маркетологтар әртүрлі каналдар немесе топтар үшін әртүрлі кодтарды қолданып, жауап деңгейін анықтай алады. Тегін жеткізілім және ақшаны қайтару – қосымша жеңілдіктер. Мобильді: Смартфонға негізделген, олар көбінесе SMS немесе MMS арқылы WAP Push көмегімен таратылады және дүкенде немесе онлайн ұсынылады. Олардың мерзімі өткеннен кейін де жарнамалық пайдасы бар. Қолданбалар: Классикалық купондармен байланысты лояльдік карталары; олардың орнына мобильді қосымшалар жиі қолданылады. Иран үкіметінің ұлттық рациондық жүйесі мобильді қосымша арқылы жүзеге асырылады.

Салық салу

Әртүрлі заңнамаларға байланысты, купондар тұтынушы төлеуге тиіс сату салымын азайтуы немесе азайтуы мүмкін емес. Тұтынушы үшін ең қолайлы салық жағдайы – нақты төленген бағаны салыққа тарту, оның ішінде дүкен купонды екі есе немесе үш есе төмендеткен жағдайда да. Бұл ереже, егер купонды сатушы ұсынса қолданылады, себебі өнім купоннан кейінгі бағамен ұсынылады. Егер купонды өндіруші шығарса, салық салуды көбірек қалайтын заңнамаларда бастапқы баға төленеді, бірақ бағаның бір бөлігін тұтынушы емес, өндіруші төлейді және толық баға салық салынады.

Сауда-саттық

Купон өндірушілер купонның мақсатты нарықта қалуын қамтамасыз ету үшін олардың берілуін шектейтін шаралар қолдануы немесе қолданбауы мүмкін. Мұндай шаралар барлық жерде қолданылмайды және оларды сақтау қиын немесе қымбат болғандықтан, салада шектеулі купон саудасына көз жұмылады. Купон алмасу клубтары купон таратқан аймақтарда жиі кездеседі. Көбінесе купондарды кейбір онлайн платформалардан сатып алуға болады, бірақ көптеген купондарды сатуға рұқсат етілмейді, сондықтан төлем купондарды қиып алуға кеткен уақыт пен еңбек үшін қарастырылады. Купонның кейбір түрлерін сатуға болады. The New York Times әуе компаниясының жеңілдік купондарын сатуға қатысты "қозғалыс заңды" деп айтқан ғана емес, сондай-ақ "The New York Times" газетінің коммерциялық хабарламалар рубрикасын немесе The Wall Street Journal газетінің "Әртүрлі" бөліміндегі жарнамаларды қараңыз деп жазды. Соғыс немесе экономикалық қиындықтар кезінде рациондық купондарды сату немесе айырбастау экономикалық қылмыс болып есептеледі.