Кіріспе

Римдік ақын фл. б.з.д. 63 – 14 ж. Гратций (немесе Гратций) Фалиск – Август өмір сүрген кезеңде өркендеген (б.з.д. 63 – 14 ж.). Ол "Cynegeticon" атты аң ауру туралы поэманың авторы ретінде танымал.

Синегетикон

Граттидің аңшылық туралы 541 гексаметрлік өлеңі шамамен 800 жылға жатқан қолжазбада сақталған. Бұл еңбекте әртүрлі аң түрлері, аң аулау әдістері және жылқы мен иттің ең жақсы тұқымдары сипатталады. Граттий аң аулаудағы акыл-ойдың (ratio) рөлін баса көрсетеді, оны Геркулестің дәстүріндегі өркениеттілікке жеткізуші іс-әрекет деп қарастырады, ол тұрғыншылдыққа берілуден (luxuria) өзгеше.

Мазмұны

"Cynegeticon Liber" деп аталатын өлең, спортшыға қажетті құрал-жабдықтар (arma) мен аң аулауға қажетті әр түрлі заттарды (artes armorum) алу, дайындау және сақтау жолдарын баяндайды. Аңшының құралдарына тек торлар, қаптар, тұзақтар (retia, pedicae, laquei), жартас тастағыштар мен найзалар (jacula, venabula) ғана емес, сонымен қатар жылқылар мен иттілер де кіреді, ал жұмыстың үлкен бөлігі (150–430 тармақтар) әртүрлі иттің түрлері мен жылқылар туралы жүйелі сипаттамаға арналған. Бұл еңбектің мазмұны мен құрылымы Ксенофонттан көбінесе алынған, бірақ ақпаратты Дерцил Аркадиялық және Хагнон Беотиялық сияқты басқа да ежелгі көздерден алған.

Бағалау

Рамзидің пікірінше, "Кинегетика" тілі таза, және ол өзіне тән дәуірге лайықты, бірақ кезеңдер құрылымында жиі қаталдық байқалады, кейбір сөздерді ерекше және рұқсатсыз қолдану, сондай-ақ жалпы түсініктілік жетіспейді. Бұған өте бұзылған мәтін де қосылғандықтан, көптеген бөлімдердің нақты мағынасын анықтау өте қиын. Рамзи былай жалғастырады: қалыптастыруда белгілі бір шеберлік көрінісе де, автор Вергилийдің жеңіп шыққан қиындықтарды еңсеруге жеткілікті күшке ие болмаған. Қызығы, екінші ғасырдың ақындары Опиан мен Немезиан екеуі де бұрын ешкім баспаған жолға түскендерін мақтан тұтады. Олардың шын ниеттеріне сенсек те, немесе оларды қасақана жалғандықпен айыптасақ та, олардың осы батыл мәлімдемесі Граттиус поэмасы олардың заманында дерлік толығымен ұмытылғанын көрсетеді.

Басылымдар

Кинегетика қазіргі заманға дейін бір ғана қолжазба арқылы жетіп келді, оны Актий Санназарий XVI ғасырдың басында Галлиядан Италияға әкелді. Бұл қолжазбада Немезианның Кинегетикасы және Овидийге жатқызылған Халиеутика да қамтылған. Алғашқы 159 жолдың екінші көшірмесін Ян ван Влиет Халиеутиканың басқа бір қолжазбасына қосымша тапты. "Эдицио принцепс" 1534 жылдың ақпанында Венецияда Альдус Мануций басылымымен жарық көрді. Бұл кітапқа Овидийдің Халиеутикасы, Немезианның Кинегетикасы және "Кармен Буколикум", Калпурний Сицилийдің "Буоликасы" және Адрианның "Венацио" кірді. Осы басылым сол жылдың шілдесінде Аугсбургте қайта басылды. Ең жақсы басылымдар Питер Берманнның ең кіші латын ақындарының жинағы "Poetae Latini Minores" (1-том. Луг. Бат. 1731) және Вернсдорфтың (1-том. 6-бет, 293, 2-том. 34, 4-том. 2-бөлім. 790, 806, 5-том. 3-бөлім. 1445) кітаптарында кездеседі, олардың кіріспелері барлық қажетті алдын ала мәліметтерді ұсынады.

Аудармалар

Кристофер Уэйз жасаған латын тіліндегі мәтінмен бірге ағылшын өлеңдеріне аудармасы 1654 жылы Лондонда, ал С. Э. Г. Перлеттің неміс тіліндегі, өлеңмен жазылған аудармасы 1826 жылы Лейпцигте жарияланды.