Кіріспе

Скатал немесе 3-метилиндол – индолдар тұқымдасына жататын органикалық қосылыс. Ол сүтқоректілер мен құстардың нәжісінде табиғи түрде кездеседі және нәжістің иісіне басты себепкер болып табылады. Төмен концентрацияда ол гүлді хош иіске ие, және бірнеше гүлдерде, сондай-ақ апельсин гүлдері, жасмин және Ziziphus mauritiana сияқты эфир майларында кездеседі. Кейбір қанап тұқымдарында да анықталған. Ол көптеген парфюмерияларда хош иіс және хош иісті бекіткіш ретінде, ал әтір зат ретінде қолданылады. Оның атауы грек тіліндегі "скато" түбірінен шыққан, ол "нәжіс" дегенді білдіреді. Скатальды 1877 жылы неміс дәрігері Людвиг Бригер (1849–1919) ашқан. Түпнұсқа: "Ich habe mich zuerst mit der Untersuchung der flüchtigen Bestandtheile der Excremente aus sauerer Lösung beschäftigt. Es wurden dabei die flüchtigen Fettsäuren: Essigsäure, normale und Isobuttersäure, sowie die aromatischen Substanzen: Phenol, Indol und eine neue dem Indol verwandte Substanz, die ich Skatol nennen werde, erhalten." Аударма: "Мен бастапқыда қышқыл ерітіндідегі экскременттердің ұшпа компоненттерін зерттеумен айналыстым. Осының нәтижесінде ұшқыш май қышқылдары; сірке қышқылы; нормальді және изобутир қышқылы; сондай-ақ хош иісті заттар: фенол, индол және индолға туыс, мен "скатал" деп атаған жаңа зат алынды." Брайгер (1878), 130-бет.

Биосинтез, химиялық синтез және реакциялар

Скаталь сүтқоректілердің ас қорыту жолындағы триптофан аминқышқылынан түзіледі. Триптофан индолейксус қышқылына айналады, ол метилиндолға дейін декарбоксилденеді. Скатальды Фишер индолы синтезі арқылы да синтездеуге болады. Оны калий ферроцианидімен өңдегенде күлгін түс пайда болады. Скаталь, фекальды иіс шығаратын индолмен бірге, оларды басқа иістермен үйлестіру арқылы, яғни скатоль мен индолсыз парфюмерия немесе ауа тазартушылар жасау арқылы бейтараптандырылуы мүмкін. Дыбыс жою құлаққаптарына ұқсас, тазартушы құралдағы басқа заттармен салыстырғандағы скатоль мен индолдың концентрациясынан туындайтын иіс "бір фазада" болып, жағымды сезім тудырады.

Жәндіктерді тартушы

Скаталь – орхидеялық аралардың әр түрлі түрлерінің еркектеріне тартымды келетін көптеген қосылыстардың бірі, олар бұл химиялық затты феромондарды синтездеу үшін жинайды; оны зерттеу мақсатымен осы араларды ұстау үшін әдетте жем ретінде пайдаланады. Сондай-ақ, бұл зат тасманиялық шөп құртының (Aphodius tasmaniae) қызығушылығын тудыратыны белгілі. Скаталь жүкті масаларды дала және зертхана жағдайында тартып тұратыны дәлелденген. Бұл қосылыс нәжісте кездесетіндіктен, біріктірілген кәріз ағындарында (CSO) табылады, себебі CSO суы бар өзендер мен көлдерде тазаланбаған адам және өнеркәсіптік қалдықтар болады. Осылайша, CSO участалары Батыс Ніл вирусы сияқты масалар арқылы таралатын ауруларды зерттеу кезінде ерекше маңызға ие.

Жануарлардағы зерттеулер

Skatole табиғи түрде барлық сүтқоректілер мен құстардың нәжісінде, сондай-ақ сиырдың қарыншасында кездеседі. Skatole ешкілерде, қойларда, егеуқұйрықтарда және кейбір егеуқұйрық штамдарында өкпе ісігін тудыратыны анықталды. Ол өкпедегі цитохром P450 ферменттерінің негізгі орны болып табылатын клубты жасушаларды таңдап зақымдайды. Бұл ферменттер skatole-ді реактивті аралық зат – 3 метилениндолелинге айналдырады, ол белоктық қосылыстарды түзетін арқылы жасушаларға зиян келтіреді (тұмандық қызбаға қараңыз). Тестікулярлы стероид андростенонмен бірге skatole шошқа иісінің негізгі себебі саналады. Skatole жаман демікпеге себеп болады.

Қолдану

Скаталь атипрозин синтезіндегі бастапқы зат.