Брахуи – Пәкістан, Ауғанстан, Иранда таралған этникалық топ. Дравидтік тілдер тобына жататын брахуи тілінде сөйлейді. Сараван, Жалаван аймақтарында қоныстанған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балучистан, Пәкістанға негізгі шоғырланған этностық топ.
Ethnic group primarily concentrated in Balochistan, Pakistan
Брахуи, Брахви немесе Брохи – негізінен Пәкістанда, ал аз мөлшерде Ауғанстан мен Иранда кездесетін көшпенді малшылардың этностық тобы. Олар дравид тілдер отбасына жататын брахуи тілінде сөйлейді.
The Brahui , Brahvi, or Brohi are an ethnic group of pastoralists principally found in Pakistan, and to a smaller extent in Afghanistan and Iran. They speak Brahui, which belongs to the Dravidian language family.
Этимология
"Брахуи" сөзінің шығу тегі нақты емес. Калат аймақты Сараван деп белгілі солтүстік бөлігіне және Джалаван деп белгілі оңтүстік бөлігіне бөліп көрсетеді.
The origin of the word "Brahui" is uncertain. Kalat separates the area into a northern part, known as Sarawan, and a southern part, known as Jhalawan.
Басқа елдер
Ауғанстанда, негізінен Шоравак шөлінде, Нюшкиден батысқа қарай Гельманд өзені бойымен Иранның Систан аймағына дейін созылатын аймақта көптеген көшпелі және жартылай көшпелі брахуи тілінде сөйлейтін адамдар кездеседі. Мальто және Курух тілдерімен айқын фонологиялық ұқсастықтарын ескере отырып, бұл тілдер Шығыс Үндістанда географиялық оқшауланған түрде таралған дравидиялық тілдер тобына жатады. Көптеген тіл білімі мамандары үш топтың әртүрлі бағытта қоныс аударудан бұрын бір ортақ тілдік кезеңнен өскенін болжайды.
Large numbers of nomadic and semi nomadic Brahui speakers are found in Afghanistan, primarily in the Shorawak desert, in an area extending west of Nushki along the Helmand river into Iranian Sistan. Noting extensive phonological similarities with Malto and Kurukh, Dravidian languages spoken as geographical isolates across Eastern India, most linguists speculate the three groups to have shared a common stage before migrating along different directions.
Тарих
Брахуилер дәстүрлі түрде көшпелі болып келген; конфедерация нысанындағы мемлекет құру, яғни Калат хандығы, Моғол үкіметінің, әсіресе Шах-Жаханның, олардың дәстүрлі жайылымдық жерлері мен көшіп-қону жолдарына үңіліп кіруіне жауап ретінде пайда болған секілді. Маңызды айырмашылықтары жоқ үш диалект бар: Саравани (солтүстікте сөйленеді), Джалавани (оңтүстік-шығыста сөйленеді) және Чаги (солтүстік-батыста және батыста сөйленеді). Брахуи әдебиетінің ірі корпусы жоқ; ең ерте сақталған еңбек – Tuḥfat al aja īb (мағынасы: «Таңғажайып сый»), Маликдад Гарсин Калати перси тілінен аударған, шамамен 1759-1760 жылдар, Насыр хан I-нің сарай ақыны. Қазіргі қолданыстағы парсы-араб жазуы 1900 жыл шамасында Мулла Набо Жан мен Маулана Фазл Мұхаммед Хан Дарханидің исламдық жаңғыру идеяларын тарату мақсатымен жасаған күш-жігерінің нәтижесінде дамыды. 1990 жылдардың соңына дейін брахуилердің сауаттылық деңгейі өте төмен болды.
The Brahuis have traditionally been nomads; the state formation — in the form of a confederacy, the Khanate of Kalat — appears to have been a response to the increasing penetration of Mughal governance, especially under Shah Jahan, into their traditional grazing lands and migratory routes. There are three dialects with no significant variation: Sarawani (spoken in the north), Jhalawani (spoken in the southeast), and Chaghi (spoken in the northwest and west). No significant corpus of Brahui literature exists; the earliest extant work is Tuḥfat al aja īb (lit. Gift of Wonders), a translation from Persian by Malikdad Gharsin Qalati, c. 1759 1760, a court poet of Nasir Khan I. The Perso Arabic script currently in use was developed c. 1900 out of the efforts of Mulla Nabo Jan and Maulana Fazl Mohammed Khan Darkhani for spreading Islamic revivalist ideas. Literacy rates among Brahuis remained very low as the late as 1990s.