Глазго қаласындағы «Селтик Парк» стадионы

Кіріспе

Глазго, Шотландиядағы футбол стадионы

«Селтик Парк» (шотланд гаэль тілінде: Pàirc Cheilteach) – Шотландияның Глазго қаласындағы Паркхед ауданында орналасқан футбол стадионы, қазіргі уақытта Шотландия Премьер-лигасының «Селтик Футбол Клубы» командасының үй стадионы. 60 832 орындыққа ие бұл стадион Шотландиядағы ең үлкен футбол стадионы және Ұлыбританиядағы сегізінші ең үлкен стадион. Ол сондай-ақ «Паркхед» немесе «Парадайс» деп те аталады. «Селтик» клубы 1887 жылы құрылған, ал алғашқы «Селтик Парк» 1888 жылы Паркхедте ашылған. Клуб 1892 жылы қазіргі орнына көшіп келді, себебі алғашқы стадионның жалға алу ақысы күрт өскен. Жаңа алаң үлкен террасалық бөлімдері бар, сопақ пішіндес стадионға айналды. 1938 жылдың 1 қаңтарында «Олд Фирм» дербиісінде рекордтық 83 500 көрермен жиналды. Сол кездегі газеттерде ресми түрде 83 500 адам келгені хабарланған, ал қауіпсіздік шараларына байланысты тағы 10 000 жанкүйер стадионға кіре алмаған. «Селтик Парк» Шотландия құрамасының халықаралық матчтары мен Кубок финалдарына «Хэмпден Парк» қолданыста болмаған кезде орын ретінде пайдаланылады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын «Селтик Парк» шенти, штанга және 1897 жылғы жол велосипедінен жарыс бойынша әлем чемпионаттарын қабылдаған. Сондай-ақ, ашық ауада діни қызметтер мен Бірінші дүниежүзілік соғысқа жұмылдыру кампаниялары да өткізілген. «Селтик Парк» 2014 жылғы Достастық ойындарының ашылу салтанатын қабылдады, сондай-ақ The Who және U2 концерттері үшін пайдаланылды.

Түпнұсқа кельт паркі (1888-1892)

Селтик футбол клубы 1887 жылы қарашада құрылды. Селтик өзінің алғашқы матчын 1888 жылы 28 мамырда Селтик Паркте Рейнджерске қарсы өткізді, Селтик 5:2 есебімен жеңді. Бірақ 1892 жылы жер иесі жылдық жалдау ақысын 50 фунт стерлингтен 450 фунт стерлингке көтерген соң, Селтик бұл жерді тастап кетуге мәжбүр болды. Бұл стадион "Паркхед" деп те аталады. Жаңа Селтик Парк 1892 жылы 20 тамызда Рентонға қарсы матчпен ашылды. Селтик футбол клубы 1897 жылы бұл алаңды 100,000 фунт стерлингке сатып алды. Кейін, 1890 жылдары клуб директоры Джеймс Грант алаңның оңтүстік жағында тіреулерге орнатылған, терезесі бар трибунаның құрылысын қаржылады (құрылысы 1899 жылы аяқталды). Осының нәтижесінде Селтик жаңа Грант трибунасын толығымен сатып алды. Солтүстік бөлігі келесі жылы қайта жаңартылды. 1927 жылға қарай Грант трибунасы қауіпсіз болмай қалды және 1929 жылғы жазда Дункан мен Керр жобалаған жаңа бір қабатты Басты трибунамен ауыстырылды. Клуб 1928–1929 маусымының қалған матчтарын жақын маңдағы Шоуфилд стадионында өткізуге мәжбүр болды (1914 жылы Клайд клубының алаңына ұқсас зақым келген кездегі бұрынғы келісімді қайталау арқылы), сондай-ақ павильонның жанындағы трибунаның шатырын да ауыстыруға тура келді, ол кейін "Хейшэд" деп аталды. Гласгоудағы үшінші үлкен стадион болғанымен, қайта жаңартылған Селтик Парк Англиядағы кез келген клуб стадионынан артық сыйымдылыққа ие болды. Кейбір деректерде бұл ойынға 92,000 адам келгендігі айтылса, заманауи деректерге қарағанда, көрермендер саны шамамен 83,500 болған.

Стадионның жақсартылуы (1957-1990)

1957-1971 жылдар аралығында маңызды жақсартулар жасалды, бұл, ішінара, Джок Штайн басқаруымен «Селтик» клубының үлкен табысына байланысты болды. «Селтик» клубының басқармасы Тейлор есебіне жауап ретінде бастапқыда шешім қабылдауды кейінге шегерді, бұл ішінара басқармадағы дау-жанжалдарға байланысты болды. Осы дау-жанжалдарға қарамастан, 1992 жылдың сәуір айында Камбуслангтағы өнеркәсіптік қалдықтар алаңында жаңа 52 000 орындық стадион салу туралы ұсыныс жарияланды. 100 миллион фунт стерлингтік жоба аяқталған стадионды қаржыландыруға көмектесетін кең ауқымды коммерциялық дамуды қамтитын болды, ал құрылыстың бірінші кезеңінде тек 32 000 орын қарастырылған. Сонымен қатар, жобаның меншік құрылымы туралы қайшылықты мәлімдемелер жасалды. Барлық ірі стадиондарды толық орындықтармен жабдықтау үшін 1994 жылдың тамызына дейін мерзім белгіленді. Басқарма «Селтикке» ережелерден ерекше рұхсат беріледі деп үміттенді. Бірақ «Гефинор» компаниясы бұл талапты жоққа шығарды және клубпен ешқандай байланыс болмағанын мәлімдеді. Кейін «Селтик» клубы Шотландия банкінен қатты қысым көрді, банк клубтың эскровын 1 миллион фунт стерлингке төмендетуді талап етті, бұл клубты банкротқа ұшырату қаупін тудырды. Банктің белгілеген мерзіміне санаулы минуттар қалғанда, басқарма мойынсұнып, басқаруды шотланд-канадтық кәсіпкер Фергус Макканнға сатты. 10 000 қарапайым жанкүйер акцияларды сатып алды, ал маусымдық билеттер сатылымы 7 000-нан 26 000-ға дейін өсті. Бұл үшінші кезең тағы 13 006 орын қосты, осылайша жаңа «Селтик Парк» стадионының жалпы сыйымдылығы артты. 1998-99 маусымында орташа келушілер саны 59 224 адамды құрады, ал маусымдық билеттер сатылымы 53 000-нан асты.

Қауіпсіз мәртебе (2011 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2011 жылдың қыркүйегінде «Селтик» командасы «Селтик Парк» стадионында қауіпсіз тұруға арналған бөлімді құру мүмкіндігін зерттеуді бастады. 2015 жылдың маусым айында «Селтик» командасы рельстік орындықтарды орнату жөніндегі ұсынысқа қауіпсіздік мақұлдауын алды. 2016 жылғы маусым соңында «Лиссабон Арыстандары» трибунасына 2975 рельстік орындық орнатылды.

Стадионның құрылысы

Селтик Парк бұрын сопақ стадион болған, бірақ қазір тікбұрышты стадионға өзгертілді. Үлкен матчтарда қысымды және қауіпті атмосфера құру мақсатында жасалған.

Селтик Парктің стендтері

Солтүстік трибунасы алаң мен Шығыс Некрополь зираты арасындағы тар кеңістікке орналасқан. Екі қабаттың арасында 18 жаңа бас пана және мейрамхана бар. Трибунадағы су өткізбейтін құбырлар зардап шеккеннен кейін Шотландия кубогының ойыны бірнеше күнге кейінге жылдырылды. 1996 жылы Саймон Инглис Бас трибунаға жақын жолдардың "Торғындар кезінде Белфастты еске түсіретін" қалалық апатты жағдай екенін атап өтті. 2014 жылғы Достастық ойындарына дайындық барысында стадионды қоршаған аумақта қайта құру жұмыстары жүргізілді, бұл жоба "Селттік үшбұрыш" деп аталды. Бұған қоса, жақын орналасқан Бароуфилд, Далмарнок және Паркхед тұрғын аудандарындағы үйлердің кең ауқымды қайта құрылуы және стадионның тікелей қарсысындағы Достастық аренасы мен Сэр Крис Хой велодромының салынуы да кірді. 2005 жылдан бері Бауырластар Уолфрид, Джимми Джонстон, Джок Стейн және Билли МакНиллдің мүсіндері Бас трибунаның сыртында орнатылды. 2015 жылдың жазында стадионның сыртқы қабырғасы тұрақты түрде орнатылатын баспа баннерлермен әсемделді. Стадионның екі шетіндегі жасыл түсті он бес бөлім – әрқайсысының биіктігі 21 метр – клуб тарихындағы көрнекті ойыншылардың суреттерін бейнелейтін және "Жәннәт" деген жазуды құрайтын дисплейді құрайды (барлығы 58 ойыншы, әр трибунада әртүрлі жиынтық көрсетіледі). Негізгі трибуна мен соңғы трибуналар арасындағы бұрыштардағы панельдерде маңызды оқиғалар мен жеңіске жеткен кубоктардың фотосуреттері ілінген. Жобаны Frame агенттігі басқарады, ал дизайнға Coatbridge қаласындағы суретші Джим Скаллион қатысты. Бұл мәселе 2022 жылдың қараша айында қайта қарастырылды, онда Celtic бас директоры Майкл Николсон Бас трибунаны қайта жаңартуға 100 миллион фунт стерлингке дейін шығын кетеді деп бағалады. 2017 жылдың ақпан айында Celtic Бас трибуна мен Лондон жолы арасындағы жер учаскесінде қонақ үй мен мұражай салу жоспарларын жариялады. Бұл жоспарлар 2017 жылдың қыркүйегінде мақұлданды, сонымен қатар сауда алаңдарының мөлшеріне қатысты шарттар да қойылды.

The North Stand is squeezed into a tight space between the pitch and the Eastern Necropolis cemetery. Between the two tiers there are 18 executive boxes and a restaurant. The renaming ceremony was a few days after a Scottish Cup tie had to be postponed after strong winds had damaged guttering in the stand. Writing in 1996, Simon Inglis noted that the approaches to the Main Stand were an area of urban deprivation "reminiscent of Belfast during the Troubles". Redevelopment work was carried out in the land surrounding the stadium ahead of the 2014 Commonwealth Games, in a scheme dubbed the Celtic Triangle, in addition to extensive rebuilding of housing in the nearby Barrowfield, Dalmarnock and Parkhead residential districts and the construction of the Commonwealth Arena and Sir Chris Hoy Velodrome directly opposite the stadium. Since 2005, statues of Brother Walfrid, Jimmy Johnstone, Jock Stein and Billy McNeill have been erected outside the Main Stand. In summer 2015, the exterior of the stadium was adorned with a display of printed banners which will remain permanently. Fifteen green coloured sections at either end of the stadium – each 21 metres high – form a display which reads 'Paradise' and depicts images of noted players from throughout the club's history (58 players in total, with a different set shown on each stand). Photographic banners of significant events and trophy wins are displayed on further panels at the corners between the main stand and the end stands. The project was controlled by the Frame agency with design input from Coatbridge based artist Jim Scullion. This position was re iterated in November 2022, when Celtic chief executive Michael Nicholson estimated that redeveloping the main stand would cost up to £100 million. In February 2017, Celtic published plans for a hotel and museum development in an area of land between the Main Stand and London Road. Those outline plans were approved in September 2017, with conditions about the size of any retail space.

Басқа қолданыстар

Селтик Парк Шотландия ұлттық футбол құрамасының 20-дан астам рет үй стадионы болған, бұл көрсеткіш ұлттық стадион Хэмпден Парктан басқа ешбір аренада тіркелмеген. Шотландия 1998 жылғы ФИФА әлем чемпионатына қатысу жолдамасын Селтик Паркте Латвияға 2:0 есебімен жеңіліп, ал бұрынғы кезеңде дәл осы есеппен Австрияны жеңген болатын. 2006 жылы Хэмпденде Робби Уильямс концерті өтіп жатқандықтан, Селтик Паркте Фарер аралдарына қарсы 6:0 есебімен жеңіске жеткен. Соңғы рет Шотландия құрамасы 2014 жылдың қараша айында (Еуро-2016 іріктеу турнирінде Ирландия Республикасына қарсы 1:0 есебімен жеңіс) осы стадионда ойнады, себебі Хэмпден 2014 жылғы Достастық ойындарына қатысу үшін жеңіл атлетика стадионы ретінде қайта жабдықталған еді. Осы себепті Селтик Парк 2013-14 маусымда екі ұлттық кубок финалын қабылдады. 1990 жылдары Хэмпден Парк қайта құрылымдалып жатқан кезде Селтик Парк 1993 жылғы Шотландия кубогының финалын, сондай-ақ 1993 және 1996 жылдарғы Шотландия лига кубогының финалдарын қабылдады. Барлық бес матчта «Рейнджерс» командасы басты рөлде болды, бұл ойындар Селтик Парктің масштабты қайта құрылымына дейін, оның кезінде және кейін өтті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Селтик Парк көптеген іс-шараларды қабылдайтын орын болды. Жыл сайын жаз айларында жеңіл атлетика жарыстары өткізілді, ал 1897 жылы Селтик Паркте Шотландияда өткен жалғыз велоспорттан әлем чемпионаты өтті. 1893 жылғы Рождество күні стадионда жарықтандырылған футбол ойыны өткізілді. Ашық ауада діни қызметтер мен король Георг V-нің тәж кию рәсіміне арналған шеру ұйымдастырылды. Шотландиядағы алғашқы спидвей жарысы 1928 жылдың 28 сәуірінде Селтик Паркте өтті. 1928 жылдың шілдесінде жабылар алдында барлығы 12 жарыс өткізілді. Селтик Паркте The Who (1976), Брайан Адамс (1992), Принс (1992) және U2 (1993) концерттері өтті. Wet Wet Wet 1997 жылдың қыркүйегінде осы стадионда өнер көрсеткенімен, олардың өнернамасы ханшайым Диананың қосылуына байланысты бір күнге кейінге шегерілді. Пол Маккартни 2003 жылғы «Back in the World» турнесі аясында Селтик Паркте концерт өткізуді жоспарлаған, бірақ ол концерт жойылды. 1991 жылы американдық евангелист Билли Грэм Шотландияға 1955 жылдан бері алғаш рет келіп, стадионда ашық ауада іс-шара өткізді. Оның сөйлесін тыңдағандардың бірі – 1990 жылғы Шотландия кубогының финалында «Селтикке» қарсы пенальтиден жеңіс голын соққан «Абердин» футболшысы Брайан Ирвин болды. Хэмпден де Ойындарға пайдаланылғандықтан, «Селтик» екі еурокубок матчын Мюррейфилд стадионында өткізді. 2015 жылы Селтик Паркте жүргізілген қайта құру жұмыстарына байланысты «Селтик» үш дайындық матчын «Сент-Миррен» стадионында өткізуге келісім берді. Селтик Парк 2018-19 жылғы Pro14 финалын қабылдады, онда «Лейнстер» және «Глазго» командалары бақ сынасты. Бұл стадионда өткен алғашқы регби матчы болды.

Celtic Park has been a home venue for the Scotland national football team over 20 times, the most of any ground apart from the national stadium, Hampden Park. Scotland secured qualification for the 1998 FIFA World Cup with a 2–0 win against Latvia at Celtic Park having beaten Austria there by the same scoreline earlier in the qualifying process, and in 2006 achieved a 6–0 scoreline against the Faroe Islands at the stadium after Hampden was double booked with a Robbie Williams concert. The ground most recently hosted a Scotland game in November 2014 (a UEFA Euro 2016 qualifier against Republic of Ireland, won 1–0) when Hampden was unavailable because it had been reconfigured for use as an athletics stadium during the 2014 Commonwealth Games. Celtic Park also hosted both national cup finals during the 2013–14 season for this reason. While Hampden Park was being redeveloped during the 1990s, Celtic Park hosted the 1993 Scottish Cup Finals and the 1993, 1996 Scottish League Cup Finals, all five featuring Rangers, which were played before, during and after Celtic Park's own major redevelopments. Before the First World War, Celtic Park was a multi event venue. Track and field meetings were held every summer, while the only World Cycling Championship to be staged in Scotland was held at Celtic Park in 1897. An experimental floodlit football game was played on Christmas Day 1893. Open air Masses and a parade for the Coronation of King George V were staged. The first pukka speedway race meeting in Scotland was held at Celtic Park on 28 April 1928. It staged 12 meetings in all before closing in July 1928

Celtic Park has been used for concerts by the Who (1976), Bryan Adams (1992), Prince (1992) and U2 (1993). Wet Wet Wet played there in September 1997, but their performance had to be postponed by a day to avoid clashing with the funeral of Diana, Princess of Wales. Paul McCartney planned a Celtic Park date in his 2003 Back in the World tour, but it was cancelled. American evangelical Christian missionary Billy Graham held an outdoor event at the ground in 1991, his first visit to Scotland since 1955. One of the supporting speakers was Aberdeen player Brian Irvine, who had scored the winning penalty kick against Celtic in the 1990 Scottish Cup Final. With Hampden also being used for the Games, Celtic played two European ties at Murrayfield Stadium instead. Owing to further redevelopment work on Celtic Park in 2015, Celtic scheduled three pre season games for St Mirren Park. Celtic Park hosted the 2018–19 final of the Pro14, contested by Leinster and Glasgow, which was the first rugby union match played on the ground.

Көлік

Глазгодағы негізгі теміржол станциялары, Орталық және Куин-стрит, Селтик-парктен шамамен 45 минуттық жерде орналасқан. Глазго Орталықтан Аргайл желісімен жүретін қалалық пойыздар Далмарнок теміржол станциясына дейін жетеді, ал ол стадионнан шамамен 10 минуттық қашықтықта. 1897 және 1964 жылдар аралығында Селтик Паркіне Parkhead Stadium теміржол станциясы қызмет көрсеткен. Стадионға First Glasgow автобустарының 2, 8, 61, 64, 240 және 255 нөмірлерімен, сондай-ақ McGills компаниясының 164 нөмірімен қызмет көрсетіледі. Селтик Паркі A74 (Лондон жолы) бойында, M74 және M8 тас жолдарына жақын орналасқан.