Кіріспе

Гүлді өсімдік түрі
Түрлер қорабы
| сурет = Persicaria perfoliata 5. JPG
| сурет түсірілімі =
| таксон = Persicaria perfoliata
| автор = (L.) H. Gross және Азиялық жаңқа саусақ. Бұл - тікенді сабақты және үшбұрышты жапырақтары бар, жатқан жылдық шөптесін жүзім. Ол Шығыс Азияның көп бөлігінде өседі, солтүстікте Ресейдің және Жапонияның шығысынан бастап, оңтүстікте Филиппин мен Үндістанға дейін таралған. P. perfoliata – агрессивті, өте басып кіретін арамшөп. Бұл Еуропалық Одақтың барлық аумағында осы түрді импорттауға, өсіруге, тасымалдауға, саудаға шығаруға, отырғызуға немесе қоршаған ортаға қасақана жіберуге тыйым салады.

Сипаттама

Persicaria perfoliata қызғылт түстес сабағы бар, ол төмен қарай бағытталған ілгектермен немесе тікенектермен қаруланған, және олар жапырақтардың төменгі бетінде де кездеседі. Ашық жасыл жапырақтары тең қабырғалы үшбұрыш пішіндес және тар, нәзік сабақтар бойында кезектесіп орналасқан. Сабақты аралықта қоршап тұратын ерекше дөңгелек, шырақтас жапырақ тәрізді құрылымдар – окраялар бар. Гүл шошқалары, кейін гүлдер мен жемістер окраялардың ішінде пайда болады. Гүлдері кішкентай, ақ және көбінесе көзге түспейді. Тамаққа жарамды жемістері тартымды, металл көк түсті және бөлікшеленген, әр бөлікшесінде бір жалтыраған, қара немесе қызғылт қара тұқым орналасқан.

Құрама Штаттарда таныстыру

Солтүстік Америкада Персикария перфолиатаның алғашқы тіркелген жазбалары Орегон штатының Портленд қаласы (1890) және Мэриленд штатының Бельтсвилл қаласы (1937) жерлерінен алынған. Аталған екі орында да түр жойылған немесе тұрақты популяция құра алмаған. Дегенмен, 1930 жылдардың соңы мен 1946 жыл аралығында П. perfoliata-ның Пенсильвания штатының Йорк округіндегі Стюартстаун балабақшасына әкелінуі нәтижесінде, жабайы жағдайда қалыптасқан осы өсімдіктің популяциясы пайда болды. Тұқымның рододендрон көшеттерімен таратылған болуы мүмкін деген болжам бар. 2004 жылдан бастап, АҚШ-тың шығыс бөлігінде Rhinoncomimus latipes мысықшасы осы өсімдікті бақылау мақсатында таралды, және белгілі бір деңгейде сәттілікке қол жеткізілді.

Көбею және көбейту

Персикария перфолиата негізінен өзін-өзі тозаңдататын өсімдік (иісі шамалы, көзге көрінбейтін, жабық гүлдерімен қамтамасыз етіледі), бірақ кейде басқа өсімдіктермен тозаңдасады. Жемістері мен көлемді тұқымдары тозаңдастырушылардың көмегінсіз пайда болады. Бұл өсімдіктің тамырдан вегетативтік көбеюі сәтті болған жоқ. Бұл өте нәзік бір жылдық өсімдік, тіпті аз ғана аязға да шыдамай кеуіп қалады, бірақ алғашқы аязға дейін сәтті көбейеді. P. perfoliata – бір өсімдікте ұзақ маусым бойы, маусымнан қазанға дейін Вирджинияда, ал солтүстік аймақтарда сәл қысқа маусымда көптеген тұқым беретін өнімді өсімдік. Бір маусымда 9 метрге дейін, ал АҚШ-тың оңтүстігінде тіпті одан да көп өсе алады. Құстар, басымен, P. perfoliata тұқымдарын алысқа таратуға көмектеседі. Жергілікті құмырсқалардың тұқымдарды қысқа қашықтыққа тасымалдауы байқалған. Бұл әрекетке тұқымның ұшындағы, құмырсқаларды қызықтыратын ақ түсті азықтық дене (элайосома) ықпал етеді. Осы тұқымды тасымалдайтын құмырсқалар P. perfoliata тұқымдарының тіршілік етуі мен өсіп-өнуіне маңызды үлес қосады. Жергілікті құстар электр желілерінің астында, құс қоректендіру орындарында, қоршаулардың бойында және басқа да қонуға қолайлы жерлерде тұқымдардың таралуына көмектеседі. Жемістерін аққулар, сораңдар және бұғылар жейді. Су да таралудың маңызды жолы болып табылады. Оның жемістері 7-9 күнге дейін су бетінде қалып, өзендер мен ағындарда тұқымдарды алысқа таратуға мүмкіндік береді. Ұзын жүзімдері су жолдарының үстінен төңкеріліп тұрады, соның арқасында су ағысымен бөлінген жемістер алысқа кетіп жатады.

Химия

Persicaria perfoliata құрамында 6' ацетил-3,6 дифероилсахароза (гелониозид B), 2',4',6' триацетил-3,6 дифероилсахароза, 1,2',4',6' тетраацетил-3,6 дифероилсахароза, 1,2',6' триацетил-3,6 дифероилсахароза, 2',6' диацетил-3,6 дифероилсахароза, 1,3,6 три-п-кумароил-6' фероилсахарозалар, ваникозид А және ваникозид В сияқты фенилпропаноид эфирлері бар.