Кіріспе
Қысқа жапырақты қарағай немесе Pinus echinata – Америка Құрама Штаттарына ендемик қылқан жапырақты ағаштардың бір түрі. Жапырақтары ине тәрізді, екі және үш жапырақтан тұратын топшалар араласқан, ұзындығы миллиметрден сантиметрге дейін жетеді. Қоңыздары ұзын, жіңішке қабықтары, көлденең өскірі және қысқа тікесі бар. Олар пісіп жетілгенде ашылады, бірақ сақталады. Қысқа жапырақты қарағайдың жас өсімдіктері жер бетіне жақын тұрақты J пішіндес иілгіш түзеді. Қосалқы және басқа да бүршіктер иілгіштің жанында пайда болады және егер жоғарғы сабағы өрттен немесе кесілгеннен зардап шегетін болса, өсуді бастайды. Қабығында шайыр қалталары (кейде шайыр жамбасы деп те аталады) болады, олар диаметрі миллиметрден кіші кіші ойыстар құрайды. Бұл ерекшелік P. echinata-ны оның табиғи ареалындағы барлық басқа Pinus түрлерінен ажыратуға мүмкіндік береді. Мысалы, лоблолли қарағайының қабығы қысқа жапырақты қарағайға қарағанда бастапқы өмір кезеңінде сәл қараңғырақ, қалың және тереңірек келіске шаққан және жоталанған, бірақ жетіле бастағанда бұл айырмашылықтар бірте-бірте жоғалады; алайда, шайыр қалталары қысқа жапырақты қарағайда көрінеді және оны анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Оны Филип Миллер ашқан, ал жарияланған күні 1768 жылдың 16 сәуірі.
The shortleaf pine or Pinus echinata is a species of coniferous tree endemic to the United States. The leaves are needle like, in fascicles (bundles) of two and three mixed together, and from long. The cones are long, with thin scales with a transverse keel and a short prickle. They open at maturity but are persistent. Shortleaf pine seedlings develop a persistent J shaped crook near the ground surface. Axillary and other buds form near the crook and initiate growth if the upper stem is killed by fire or is severed. The bark has resin pockets (sometimes called pitch patches), which form small depressions, less than in diameter. This feature can be used to distinguish P. echinata from all other Pinus species within its native range. For example, the bark of a loblolly tree is slightly darker, thicker, and more furrowed and rigged in comparison to the shortleaf pine at the beginning of its lifespan, but when it starts maturing these differences fade; however, the resin pockets are still visible on shortleaf pine and can used for identification. It was named by Phillip Miller, and the date of publication was April 16, 1768.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Қысқа жапырақты қарағай АҚШ-тың оңтүстік сары қарағайларының ең кең таралған аймағына ие. Ол ең оңтүстіктегі Нью-Йорк штатынан бастап, оңтүстікке Флориданың солтүстігіне дейін, батысқа Техас пен Оклахоманың шығысына дейін таралған. Бұл қарағай таулы жоталардан бастап, ылғалды су тасқынына ұшырайтын жазықтарға дейін әртүрлі ортада өседі. Қысқа жапырақты қарағайдың кең таралған аймағы болғандықтан, ол көптеген түрлі топырақтарды пайдалана алады. Көптеген қысқа жапырақты қарағайлар жер астындағы қабаттарында аз мөлшерде органикалық заттар бар және салыстырмалы түрде ылғалды топырақта өседі. Оңтүстік Аппалачи тауларында қысқа жапырақты қарағай 3000 футқа дейін биіктікте өседі.
Экология
Қысқа жапырақты қарағай түрлі орталарда кездеседі, мысалы, жапырақты ормандар мен ашық орманды алқаптарда. Топырақ, геология, гидрология және отпен өзара әрекеттесудің барлығы түрдің қоғамдық құрылымына әсер етеді. Ол бірнеше түрлі гидрологиялық градиенттерде өсе алады, соның ішінде құмды төбелерде, құмтасты төбелерде және беткейлерде. Ол төбелі және ылғалды жазықтарда кездеседі. Сондай-ақ, орманның бірнеше типінде кездеседі; бұл орман типтері жіктеу схемасына байланысты. Американдық орманшылар қоғамының мәліметінше, қысқа жапырақты қарағай 18 түрлі орман жамылғысының типінде және 60 NatureServe өсімдіктер қауымдастығында табылған. От қысқа жапырақты қарағайдың экологиясында маңызды рөл атқарады, ол олардың күтілуіне, құрылымына, құрамына, жаңаруына және қалыптасуына әсер етеді. От басқа ағаш түрлерімен бәсекелестікті азайтады, бұл қысқа жапырақты қарағайдың тіршілігін арттырады, сонымен қатар топырақты жаңаруға дайындайды. Қысқа жапырақты қарағай әдетте бақыланған отқа жақсы жауап береді. Бұл ағаш лоблолли қарағаюымен және қарағаймен олардың ареалдары қиылысатын жерлерде табиғи түрде будандасады. Лоблолли қарағаюымен будандасу соңғы онжылдықтарда жиіледі және отқа төзімділігі төмен гибридтерге әкеледі. Қысқа жапырақты қарағай "жарық ағаш" деп белгілі, сондай-ақ "майлы ағаш" деп те аталады: өте шайырлы ағаш, от жағуға өте қолайлы. Осы ағашпен күшті отты жағу үшін тек бір қана тұтқынша керек. Ағаш шайырынан алынған терпентин бүйрек пен көпіршік ауруларын емдеу үшін қолданылуы мүмкін. Оны ревматикалық инфекцияларды емдеу үшін сүрту немесе бу ваннасы ретінде қолдануға болады; сонымен қатар ішке қабылдауға да болады. Оның тыныс алу жолдарының ауруларын, мысалы, тұмау, жөтел, суық тию және туберкулезді емдеуде пайдалы екені дәлелденген. Оны күйіктерге, жараларға, ойықтарға және іріңдерге сырттан қолдануға болады.
Қорғау
1980 жылдан бері қысқа жапырақты қарағайдың саны 53%-ға төмендеді, себебі түрдің жаңаруы үшін қажетті жағдайлардың болмауы, сондай-ақ егін шаруашылығының және кең көлемдегі орман кесудің салдары. Өртен қорғау, жерді пайдалануға беру және жерді дамыту қысқа жапырақты қарағайға зиян келтіреді. Осы мәселені шешу үшін 2013 жылдың көктемінде "Қысқа жапырақты қарағай бастамасы" (SPI) іске қосылды. SPI мемлекеттік және федералдық агенттіктерден, сондай-ақ қоғамдық және жеке ұйымдардан құралған. 2016 жылдың маусым айында қысқа жапырақты қарағайды қолдайтындармен координацияны күшейту және қалпына келтіру стратегияларын оңтайландыру үшін қолданыстағы сақтау шараларын барынша пайдалану мақсатындағы ауқымды сақтау жоспары жарияланды. Бұл жоспардың басты назары бұрын қысқа жапырақты қарағай басым болған немесе бірге өскен ормандарды қалпына келтіруге бағытталған. Оны табиғи ресурстарды басқарушылар, жануарлар дүниесі мен табиғатты қорғау саласындағы мамандар, орман шаруашылығы мамандары, сондай-ақ саясаткерлер мен жер иелері пайдалануы тиіс. NatureServe мәліметінше, Нью-Йорк, Пенсильвания және Иллинойс штаттарында *Pinus echinata* түрiнiң сақталу статусы "өте қауіпті" деп бағаланған. Ал Солтүстік Каролина және Вирджиния штаттарында ол "қауіпсіз" деп саналады.
Генетика
Қысқа жапырақты қарағай – он екі жұп хромосомасы бар диплоидты организм. Қысқа жапырақты қарағайдың геномы басқа қарағай түрлерінің геномдарымен салыстырмалы түрде ұқсас. Лазерлік ағын цитометриясы арқылы өлшенгенде, қысқа жапырақты қарағайдың С мәні, яғни түрдің хромосомасының ДНК мөлшері 21,73 пг құрайды. Қысқа жапырақты қарағайдың геномы тізбектелмеген; алайда, лоблолли қарағайдың геномдық ақпараты қысқа жапырақты қарағайға қатысты салыстырмалы генетикалық зерттеулерде пайдаланылуы мүмкін. АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі (USDA) 1960 жылдары түрдің тиімді қалпына келтірілуі үшін өте маңызды генетикалық әртүрлілікті арттыру мақсатында, ағаштарды өсіру және ұрпақтарын сынау арқылы генетикалық жақсарту бағдарламасын іске қосты. Бұл бағдарламаның күтпеген салдары болды, себебі ол лоблолли қарағайымен будандастыруға мүмкіндік берді. Ағаштардың тез өсуі қажетті қасиет саналады және бұл көбінесе гибридті ағаштарға тән; нәтижесінде, селекционерлер осы қасиеттерді таңдауға бейім. Қысқа жапырақты қарағай шаруашылықтары көбінесе лоблолли қарағай шаруашылықтарымен іргелес орналасқан, бұл гибридтік көбеюге де себеп болуы мүмкін.