Кіріспе

Жабайы жануарларға арналған жер аумағы

Аң аулау қорығы (немесе аңдар саябағы) – спорт үшін бақыланатын тәртіппен жабайы жануарларға аң аулауға рұқсат етілген үлкен жер аумағы. Егер аң аулауға тыйым салынса, онда аң аулау қорығы табиғат қорығы ретінде қарастырылуы мүмкін; алайда, аң аулау қорығының негізгі назары жануарларға (фаунаға) бағытталған, ал табиғат қорығы аймақтың тума биотасының барлық аспектілерімен (өсімдіктер, жануарлар, саңырауқұлақтар және т.б.) айналысады, немесе олармен тең дәрежеде айналысады. Көптеген аң аулау қорықтары Африкада орналасқан. Олардың көпшілігі жұртшылыққа ашық, және туристер көбінесе сафарилерге қатысады. Тарихи тұрғыдан алғанда, ең танымал аң аулау нысандарының бірі Африкадағы «Үлкен Бес» деп аталатын жануарлар болды: мүйіз бұғы (ақ мүйіз бұғы және қара мүйіз бұғы), піл, Кап буйволы, барыс және арыстан, олардың аулауы қиын және қауіпті болғандықтан осылай аталды. Аң аулау қорықтарында экожүйелер қорғалады және консервация маңызды рөл атқарады. Табиғи ортада өмір сүретін жануарлар табиғи қарқынмен өсуге мүмкіндік беретін ортаны қамтамасыз етеді. Кейбір аң аулау қорықтарында бірнеше экожүйелер бар, мысалы, аңғардағы бұталы даладан, саванналық шалғынды жазықтардан және финбостан бастап, өзен жағалауындағы орман мен акациялы ормандарға дейін; бұл олардың құрамындағы жануарлар түрлерінің және осы ортада гүлденетін көптеген құс түрлерінің әртүрлілігін айтарлықтай арттырады.

Жабайы табиғатты қорғау

Африка елдерінің көпшілігі үшін жабайы табиғатты сақтау – қымбатқа түсетін шара. Жануарлар дүниесін сақтауды қамтамасыз ету үшін тұрақты экономиканы дамытуға қажетті кіріс табудың ең көп таралған жолдарының бірі – жануарларға қарап туризм жасау. Дегенмен, бұл мүмкіндік жабайы табиғатты сақтауға жеткілікті қаржыны әкелмейді. Саяси және экономикалық тұрақсыздыққа тап болған аймақтар үшін, тұрақты трофейлік аң аулау жеткілікті кіріс көзі болуы мүмкін. Мұндай жағдайда, аң аулауға пайдаланылатын жерді басқару мәселесі де ескерілуі керек. Адам санының артуымен жануарлардың саны табиғи түрде азаяды, бұл аң аулау сапасына кері әсер етеді. Әдетте, аң аулауға арналған жерді жалға алу шарты бірнеше жылға жасалады, бұл аң аулау операторларын жерді тиімді басқаруға ынталандырады. Алайда, аң аулау сапасы төмендеген кезде жалға алу мерзімі қысқартылып, экономикаға жалпы алғанда теріс әсер етеді. Көптеген Африка елдері қоғамдық негіздегі табиғатты сақтаудан пайда көреді. Бұл тұжырымдама жабайы табиғат пен адамдар арасындағы қарым-қатынасты зерттейді және барлық жануарды сақтаудың да тұрақты еместігін көрсетеді, себебі кейбір жануарлар адам өміріне және егінге қауіп төндіреді. Қоғамдық негіздегі табиғатты сақтауды қолдаудың басты аргументтерінің бірі – адамдарға жабайы табиғаттан экономикалық пайда табуға мүмкіндік беру, осылайша табиғатты сақтауға қызығушылықтарын арттыру. Осы стратегияны қабылдап, пайда көріп отырған елдердің бірі – Замбия. Замбия үкіметі аң аулау индустриясынан түскен қаражатты жануарлар дүниесін сақтау және қоғамды дамытуға қайта бағыттау үшін жауапты орган ретінде әрекет ететін жабайы табиғатты сақтау қорын құрды.

Этика мәселелері

Ойын аңдарын табиғатты қорғау құралы ретінде пайдалануға қатысты жағымсыз пікірлер Африканың бірнеше елінде қатаң шектеулерге алып келді. Аң аулауға тыйым салатын әрекеттердің қатарында клеткадағы аң аулау, жас немесе сирек кездесетін жануарларды ату, көлік құралдарынан ату, әртүрлі жемдерді қолдану, жарық шашу және иттің көмегімен аулау сияқты әдістер бар. Бұл аң ауру амалдарының барлығы көптеген этикалық мәселелерді тудырады.