Бұқаралық ақпарат құралдарының империализмі: мәдени ықпал және тәуелсіздік мәселелері
Media imperialism
Медиа империализмі: Ақпараттық технологиялардың экономикалық, саяси және мәдени ықпалын тарату жолдары. АҚШ-тың әсері, ұлттық қауіпсіздік және демократия тақырыптары қарастырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Медиа империализмі (кейде мәдени империализм деп аталады) – халықаралық саяси экономиканың коммуникация зерттеулері дәстүрінің бір саласы, ол «барлық империялар, аумақтық немесе аумақтық емес формаларында, экономикалық, геосаяси және мәдени ықпалын кеңейту және нығайту үшін коммуникациялық технологиялар мен бұқаралық ақпарат құралдары индустриясына сүйенеді» дегенге назар аударады. Көп жағдайда, медиа империализмі зерттеулері империалистік ел мен оның ықпалына тап болған елдер арасындағы экономикалық, әскери және мәдени биліктің теңсіз қарым-қатынастары бұқаралық ақпарат құралдары мен мәдени индустриялар арқылы қалай көрініс беретініне және жалғасатынына қатысты. 1970 жылдары медиа империализмі зерттеулері негізінен АҚШ-тағы жаңалықтар мен ойын-сауық корпорацияларының, бизнес-моделінің және өнімдерінің постколониалды елдерге таралуымен айналысты, бұл коммуникация және медиа егемендігі, ұлттық идентификацияның қалыптасуы және демократия мәселелерімен байланысты болды. XXI ғасырда медиа империализмі зерттеулері медианың барлық түрлерін қамтиды, мысалы, империяның жаһандық экономикалық, әскери және мәдени кеңеюі мен заңдылығын «жаңалықтар, телекоммуникациялар, кино және теледидар, жарнама және қатынастар, музыка, интерактивті ойындар, интернет платформалары және әлеуметтік желілер» қалай қолдайтынын зерттейді. Соңғы жетпіс жыл ішінде медиа империализмі зерттеулерін халықаралық коммуникация және медиа зерттеулері саласындағы Солтүстік және Оңтүстік елдерінің ғалымдары жүргізіп келеді. Бұл саладағы негізгі зерттеушілер: Оливер Бойд Барретт, Луис Р. Белтран және Элизабет Фокс, Ариэль Дорфман, Томас Губак, Сис Хамелинк, Дал Йонг Джин, Арманд Маттеларт, Роберт В. Макхесни, Том Макфайл, Тоби Миллер және Ричард Максвелл, Таннер Миррлиз, Дэвид Морли, Грэм Мёрдок, Каарл Норденстренг, Герберт И. Шиллер, Даллас Смайт, Колин Спаркс, Дая Тюссу және Джереми Тунсталл.
Media imperialism (sometimes referred to as cultural imperialism) is an area in the international political economy of communications research tradition that focuses on how "all Empires, in territorial or nonterritorial forms, rely upon communications technologies and mass media industries to expand and shore up their economic, geopolitical, and cultural influence." In the main, most media imperialism research examines how the unequal relations of economic, military and cultural power between an imperialist country and those on the receiving end of its influence tend to be expressed and perpetuated by mass media and cultural industries. In the 1970s, research on media imperialism was mainly concerned with the expansion of US based news and entertainment corporations, business models, and products into postcolonial countries as related to the problems of communication and media sovereignty, national identity formation and democracy. In the 21st century, research on media imperialism probes the whole gamut of the media, for example, how an Empire's global economic, military and cultural expansion and legitimization is supported by "the news, telecommunications, film and TV, advertising and public relations, music, interactive games, and internet platforms and social media sites." For the past seventy years, media imperialism research has been undertaken by a wide range of international communication and media studies scholars, North and South. Some of the key researchers in this area are: Oliver Boyd Barrett, Luis R. Beltrán and Elizabeth Fox, Ariel Dorfman, Thomas Guback, Cees Hamelink, Dal Yong Jin, Armand Mattelart, Robert W. McChesney, Tom McPhail, Toby Miller and Richard Maxwell, Tanner Mirrlees, David Morley, Graham Murdock, Kaarle Nordenstreng, Herbert I. Schiller, Dallas Smythe, Colin Sparks, Daya Thussu, and Jeremy Tunstall.
Тұжырымдаманың тарихы
Медиа империализмі ұғымы 1970 жылдары саяси лидерлер, медиа өндірушілер және постколониалды елдердің азаматтарының бір бөлігі Батыс және американдық медиа конгломераттарының жаһандық коммуникация және медиа жүйесінің көп бөлігін иеленуі мен бақылауына сын айта бастаған кезде пайда болды. Постколониалды елдердің өкілдері ЮНЕСКО-да ескі және жаңа империялық елдердің (мысалы, Ұлыбритания мен АҚШ) тұрақты және кеңейіп келе жатқан жаһандық коммуникация және медиа күштеріне қарсы тұру және оларды теңестіру мақсатымен Жаңа әлемдік ақпараттық және коммуникациялық тәртіпті (NWICO) ұсынды. "Көп дауыс, бір әлем" атты МакБрайд есебінің қолдауымен, Үндістан, Индонезия және Египет сияқты елдер ірі Батыс және американдық медиа корпорацияларының постколониалды елдердің дамып келе жатқан коммуникация және медиа жүйелеріне қол жеткізуі шектеулі болуы керек деп мәлімдеді. Олар ұлттық мәдени және коммуникациялық егемендіктің олардың жалпы ұлттық егемендігі мен экономикалық және әлеуметтік даму жобаларының ажырамас бөлігі екенін айтты. Батыстық және американдық медиа корпорациялары (және олардың өнімдері) постколониалды елдердегі ұлттық даму процесін тиімсіз медиа үлгілерін, бизнес-практикаларды және мазмұнды қалыптастыру арқылы бұзуы немесе құлатуы мүмкін деген болжам болды. Постколониалды елдердің медиа империализміне қарсы наразылығына және NWICO ұсынысына жауап ретінде АҚШ және Ұлыбритания ЮНЕСКО-дан шықты.
The concept of media imperialism emerged in the 1970s when political leaders, media producers, and some citizens in postcolonial countries began to criticize the ownership and control Western and American media conglomerates wielded over much of the global communication and media system. Representatives of postcolonial countries proposed a New World Information and Communication Order (NWICO) at UNESCO to contest and counter balance the enduring and enlarging global communication and media powers of old and new imperial countries (e. g., the United Kingdom and United States). Supported by the MacBride report, "Many Voices, One World", countries such as India, Indonesia, and Egypt argued that the large Western and American media corporations should have limited access to the fledgling communication and media systems of postcolonial countries. They argued that national cultural and communication sovereignty was integral to their broader national sovereignty and economic and social development projects. The assumption was that Western and American media corporations (and their products) would undermine or subvert the national development process of postcolonial countries by institutionalizing inappropriate media models, business practices and content. In response to the postcolonial countries' protest against media imperialism and proposal for a NWICO, the United States and United Kingdom left UNESCO.
Оливер Бойд-Барретт
1977 жылы Оливер Бойд Барретт медиа империализмін әртүрлі елдер мен олардың медиа жүйелері арасындағы теңсіз және асимметриялық билік қатынасы ретінде сипаттады. Бойд Барретт медиа империализмін "кез келген елдің медиасының меншігі, құрылымы, таралуы немесе мазмұны кез келген басқа елдің немесе елдердің медиа мүдделерінен жеке немесе бірлесіп айтарлықтай қысымға ұшырап, әсер еткен елдің тарапынан пропорционалды ықпалмен өтімді жауап алмаса" деп анықтады. 1970 жылдардың соңынан 2020 жылға дейін Бойд Барретт медиа империализміндегі үзділіктілік пен өзгерістер туралы көптеген кітаптар мен жинақтарды жазды және редакциялады.
In 1977, Oliver Boyd Barrett described media imperialism as the unequal and asymmetrical power relationship between different countries and their media systems. Boyd Barrett defined media imperialism as "a process whereby the ownership, structure, distribution or content of the media in any one country are singly or together subject to substantial pressure from the media interests of any other country or countries without proportionate reciprocation of influence by the country so affected." From the late 1970s to the 2020s, Boyd Barrett authored and edited numerous books and volumes on continuity and change in media imperialism.
Том МакФайл
1987 жылы Том Макфейл мәдени империализмді «электрондық колониализм» деп, немесе коммуникациялық жабдықтарды, шетелде жасалған бағдарламалық қамтамасты, инженерлерді, техниктерді және осыған байланысты ақпараттық протоколдарды импорттау арқылы орнатылған тәуелділік қатынасы ретінде анықтады. Бұл импорт шетелдік нормалар, құндылықтар мен күтулер жиынтыбын қалыптастырады, олар түрлі деңгейде отандық мәдениеттер мен әлеуметтендіру процестерін өзгертуі мүмкін.
In 1987, Tom McPhail defined cultural imperialism as "electronic colonialism", or, "the dependency relationship established by the importation of communication hardware, foreign produced software, along with engineers, technicians, and related information protocols, that establish a set of foreign norms, values, and expectations which, in varying degrees, may alter the domestic cultures and socialization processes."
Пол Сиу-Нам
1988 жылы Пол Сиу Нам Ли «коммуникациялық империализм – бір елдің бұқаралық ақпарат құралдарының аппараттық және бағдарламалық қамтамасы, сондай-ақ басқа да маңызды коммуникация түрлерінің меншігі мен бақылауының тағы бір елдің үстемдігіне толығымен немесе жартылай бағынуы, бұл жергілікті құндылықтарға, нормаларға және мәдениетке зиян келтіретін процесс» деп сипаттады.
In 1988, Paul Siu Nam Lee observed that "communication imperialism can be defined as the process in which the ownership and control over the hardware and software of mass media as well as other major forms of communication in one country are singly or together subjugated to the domination of another country with deleterious effects on the indigenous values, norms and culture."
Джон Даунинг пен Аннабель Среберни-Мохаммади
1995 жылы Джон Даунинг пен Аннабель Среберный Мохаммади былай деді: "Империализм – бір елдің күштірек елдің басып алуы және оны бақылауы. Мәдени империализм – экономикалық қанау мен әскери күштен асып түсетін процестің көріністері. Колониализм тарихында (яғни, колония үкіметі шетелдіктер тарапынан тікелей басқарылатын империализм түрі), көптеген үшінші әлем елдерінің білім беру және бұқаралық ақпарат құралдары жүйелері Ұлыбритания, Франция немесе АҚШ-тағы жүйелердің үлгісімен құрылды және олардың құндылықтарын таратуға бағытталды. Батыс жарнамасы, архитектура және сән үлгілері де одан әрі кеңінен тарады. Көріне бермейтін, бірақ күшті әсер ететін түрде, батыс мәдениеті үшінші әлем мәдениетінен жоғары екендігі жиі ұсынылды. Мәселен, халықаралық коммуникация және медиа зерттеушілердің барлығы мәдени империализмді әлемдік жүйенің үстем империялық елдері қолда бар және жаңа коммуникация құралдары мен бұқаралық ақпарат құралдары арқылы іске асыратынын, және бұл процестің салдарынан көптеген елдерге зиян келтірілетініне келіседі."
In 1995, John Downing and Annabelle Sreberny Mohammadi said: "Imperialism is the conquest and control of one country by a more powerful one. Cultural imperialism signifies the dimensions of the process that go beyond economic exploitation or military force. In the history of colonialism, (i. e., the form of imperialism in which the government of the colony is run directly by foreigners), the educational and media systems of many Third World countries have been set up as replicas of those in Britain, France, or the United States and carry their values. Western advertising has made further inroads, as have architectural and fashion styles. Subtly but powerfully, the message has often been insinuated that Western cultures are superior to the cultures of the Third World." Needless to say, all these international communication and media studies researchers agree that cultural imperialism is undertaken by the world system's dominant imperial countries with and through the available and new means of communications and mass media, and often to the detriment of the countries on the receiving end of this process.
Таннерлік айналар
2016 жылы Таннер Миррлиз АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздік мекемесінің АҚШ-та орналасқан, бірақ жаһандық масштабта жұмыс істейтін медиа корпорацияларымен әріптестікке түсуі арқылы медиа империализмін тарихи тұрғысынан зерттеп, қайта қарастырды. Бұл зерттеуде АҚШ-тың медиа және мәдени құндылықтарын тарату арқылы Американың сыртқы саясатына қолдау білдіруге бағытталған трансұлттық келісімді ұйымдастыру жолдары қарастырылған. Герберт И. Шиллердің коммуникациялар саясаты мен экономикасы жөніндегі зерттеулеріне сүйене отырып, Миррлиз АҚШ үкіметі мен медиа корпорациялары әлемдік аренада әртүрлі мақсаттарды көздесе де (біріншісі – ұлттық қауіпсіздік, екіншісі – пайда табу), олар империяны дәріптейтін медиа және танымал мәдени өнімдерді бірлесіп өндіруге және жаһандық таралымға қолдау көрсету үшін жиі ынтымақтасады деп санайды. Миррлиз медиа империализмінің төрт өлшеміне назар аударады: "Цифрлық платформалар, империализм және саяси мәдениет" кітабында Цзин "платформалық империализмді" Батыс, ең алдымен АҚШ пен көптеген дамып келе жатқан елдер арасындағы өзара тәуелділіктің теңсіз қатынасы ретінде түсіндіреді. АҚШ пен қалған әлем арасындағы осы теңсіз платформалық қарым-қатынас, бір жағынан, тең емес технологиялық алмасулармен және демек капитал ағынымен сипатталады, ал екінші жағынан, АҚШ-та орналасқан платформалардың технологиялық және символдық басымдығын көрсетеді, бұл көптеген адамдар мен елдерге зор әсер етеді.
In 2016, Tanner Mirrlees redefined media imperialism in a historical study of how the US national security State partners with US based yet globalizing media corporations to spread media and cultural goods intended to organize trans national consent to American foreign policy. Building upon the political economy of communications scholarship of Herbert I. Schiller, Mirrlees argues that although the US government and media corporations pursue different interests on the world stage (the former, national security, and the latter, profit), they often collaborate to support the co production and global distribution exhibition of Empire extolling media and popular cultural goods. Mirrlees focuses on four dimensions of media imperialism: In the book Digital Platforms, Imperialism and Political Culture, Jin conceptualizes "platform imperialism" as "an asymmetrical relationship of interdependence between the West, primarily the US, and many developing countries". This asymmetrical platform relationship between the United States and the rest is "characterized in part by unequal technological exchanges and therefore capital flows" and reflects the "technological and symbolic domination of US based platforms that have greatly influenced the majority of people and countries."
Медиа империализм теориясының сын-тегесі
Медиа империализмі "теориясын" сынаушылар 1980 жылдардың басынан бері кездеседі. Көбінесе медиа империализмі теориясын сынаушылар медиа империализмінің бар екенін жоққа шығарады немесе оны мойынұстамайды, немесе медиа империализмі теориясымен байланысты ғалымдар жасаған бір немесе бірнеше мәлімдемелер мен талаптарды мета-сынға алады. Таннер Миррлиздің "Жаһандық ойын-сауық медиасы: Мәдени империализм мен мәдени жаһандану арасында" еңбегінде айтылғандай, медиа империализмі теориясын сынаушылар медиа империализмі теориясын жоққа шығарғанда немесе оны күрделілендіру немесе қайта қарау үшін сынағанда, келесі бір немесе бірнеше тұжырымдарды келтіруге бейім: 1. АҚШ империалистік держава емес, демек медиа империализмі жоқ; 2. Қытай мен Үндістан сияқты постколониялық елдерде ірі және халықаралық медиа корпорациялары орналасқан; постколониялық елдердің АҚШ-қа негізделген медиа империализмінің құрбаны деген пікір 21 ғасырда тым қарапайым және маңызсыз; 3. АҚШ пен басқа елдер арасындағы медиа және мәдени сауда қатынастары тепе-тең болмауы мүмкін, бірақ АҚШ-тан медиа және мәдени тауарлардың бір бағытты ғана емес, көп бағытты ағыны бар: АҚШ әлемге көптеген медиа экспорттайтынымен, сонымен қатар әлемнен медиа импорттайды, бұл медиа тауарларының екі немесе көп бағытты ағынын көрсетеді; 4. Әлемдегі тұтынушылар АҚШ медиасы мен мәдени өнімдерін көруге, тыңдауға және оқуға міндетті емес; олар "шетелдік" тауарларды "отандық" немесе ұлттық өнімдердің орнына таңдап алуға болады; 5. АҚШ медиасы мен мәдени өнімдерінің мәтіндері әлемге бір өлшемді американдық империалистік идеологияны жеткізбейді; олар Американың әртүрлі, кейде жағымсыз жақтарын көрсететін көптеген баламалы тұжырымдамаларды ұсынады; 6. АҚШ медиасы мен мәдени өнімдеріне қатысты жергілікті және ұлттық қабылдау контексі күрделі, өйткені тұтынушылар АҚШ медиасын әртүрлі интерпретациялайды және кейде оны өздерінің жергілікті және ұлттық мәдени ортасына бейімдейді; 7. АҚШ медиа империализмінен зардап шеккен деп есептелетін елдердің саяси және бизнес элиталары осы тұжырымды саяси мақсаттар үшін пайдалануы мүмкін: ұлттық пропаганда режимін сақтау үшін қажетсіз немесе көтеріліс тудыруы мүмкін идеяларды цензуралау, халықаралық бәсекеден жаңа немесе орнықты ұлттық медиа корпорацияларын қорғау және ең әуелі ішкі, содан кейін шетелде ұлттық медиа олигархиясының өсуін ынталандыру.
Critics of the media imperialism "theory" have been around since the early 1980s. Often, critics of the media imperialism theory tend to reject or deny that media imperialism exists, or alternately, present a meta critique of one or more of the statements and claims made by the scholars associated with the media imperialism theory. As summarized by Tanner Mirrlees in Global Entertainment Media: Between Cultural Imperialism and Cultural Globalization, critics of media imperialism theory tend to make one or more of the following points when dismissing media imperialism theory or criticizing it to complicate or revise in some way: 1. The US is not an imperialist power, ergo media imperialism doesn't exist; 2. postcolonial countries such as China and India headquarter large and internationalizing media corporations; the idea that postcolonial countries are victims of a US centered media imperialism is simplistic and irrelevant in the 21st century; 3. the media and cultural trade relationship between the US and other countries may not be balanced, but there is more than a one way flow of media and cultural goods from the US to the rest: while the US exports a lot of media to the world, it also imports media from the world, suggesting a two way or multi directional flow of media goods; 4. consumers around the world are not forced or coerced to watch, listen to and read US media and cultural products; they may select and choose these "foreign" goods instead of "domestic" or nationally made and available media; 5. the texts of US media and cultural products do not communicate a one dimensional American imperialist ideology to the world; they offer a multiplicity of competing narratives of America, warts and all; 6. the local and national reception contexts for US media and cultural products are complex, as consumers make a wide variety of interpretations of US media and sometimes adapt them to their own local and national cultural environments; 7. political and business elites in countries purportedly afflicted by US media imperialism may weaponize the concept for political ends: the censorship of unwanted or subversive ideas to maintain national propaganda regimes, the protection of fledgling or established national media corporations from international competition, and the promotion of the growth of national media oligopolies, first at home, then abroad.
Америка Құрама Штаттары
Медиа империализмі туралы зерттеулердің көпшілігі 1970 жылдардан бері АҚШ-тың маңыздылығына назар аударды және оны әлемдегі ең ірі медиа империалисті деп атады. Әсіресе жаңалықтар мен ойын-сауық саласында американдық теледидар халықаралық аренада күшті беделге ие. CNN сияқты американдық жаңалықтар арналарының көбінде ірі халықаралық штат бар, және көптеген елдер үшін арнайы аймақтық бағдарламалар шығарылады. Голливудтың ірі студиялары мен дистрибьюторлары түсірген фильмдер әлемдік аренада кең танымал. Мысалы, Голливуд – жоғары сапалы және халықаралық деңгейде көрсетілетін фильмдердің ірі өндірушісі. Голливуд американдық емес кино өндірушілерді, көрсетушілерді және көрермендерді өз ықпалына енгізу үшін төрт капиталистік стратегияға сүйенеді: меншік, бағынышты қызметтер көрсететін трансшекаралық өндірістер, көрсетушілермен контент лицензиялау келісімдері және бүкіл әлемді аралап шығатын блокбастерлер. Голливудтың үстемдігі абсолютті емес, себебі басқа елдердің де өз киноиндустриялары бар: мысалы, «Болливуд» – Үндістанның хинди тіліндегі киноиндустриясын сипаттайды, ол үлкен және дамыған. Бұл термин саяси империализммен байланысты, онда ірі мемлекет кіші мемлекеттерден империя құрады. Дегенмен, медиа империализмін консенсустық наратив құрудың бір жолы ретінде қарастырғанда, оны позитивті деп санауға болады. Консенсустық наратив – «бізге ортақ тәжірибелер сыйлайтын өнімдердің» нәтижесі. Ортақ тәжірибелерге ие болу коммуникация мен қарым-қатынастарды дамытуға мүмкіндік береді. Алайда, мәдени алмасу теңгерімсіз немесе өзара болмаған жағдайда бұл мәселеге айналуы мүмкін. Америка мәдениеті басқа елдерге таратылуда, бірақ басқа мәдениеттер керісінше қабылдамайды.
Most research on media imperialism going back to the 1970s has focused on the significance of the United States and referred to it as the world's most significant media imperialist. Specifically in relation to news and entertainment American TV has a strong presence in the international arena. American news networks like CNN often have large international staffs, and produce specialized regional programming for many nations. Movies produced by major Hollywood studios and distributors have presence and popularity around the world. For example, Hollywood is a major producer of films, which tend to be high quality and are released internationally. Hollywood relies on four capitalist strategies "to attract and integrate non US film producers, exhibitors and audiences into its ambit: ownership, cross border productions with subordinate service providers, content licensing deals with exhibitors, and blockbusters designed to travel the globe." Hollywood's dominance is not total, as other countries have their own film industries: "Bollywood", for example, describes India's Hindi language film industry, which is large and prosperous. This word is associated with political imperialism, in which a large country creates an empire out of smaller ones. However, media imperialism can be seen as a positive when it is viewed as a way to create a consensus narrative. A consensus narrative is a result of "products that provide us with shared experiences". By having similar experiences, it opens the gateway for communication and development of relationships. Yet, this can also become a problem when the cultural exchange is not balanced or reciprocated. American culture is being transmitted to other countries, but other cultures may not be received in return.