Көзқарасты қалыптастыруға бағытталған коммуникация

Кіріспе

Пікірге әсер ету үшін қолданылатын коммуникация, коммуникацияның субъективті түрі.

Пропаганда – бұл негізінен аудиторияға әсер ету немесе оларды белгілі бір мақсаттарға жетуге көндіру үшін қолданылатын коммуникация. Ол объективті болмауы мүмкін, ал нақты деректерді таңдап көрсету арқылы белгілі бір ойға келуге немесе қабылдауға ынталандыруы, немесе ұсынылып отырған ақпаратқа рационалды емес, эмоционалды жауап беру үшін әсерлі тілді пайдалануы мүмкін. Пропаганда түрлі жағдайларда кездеседі. 20-шы ғасырда ағылшын тіліндегі "пропаганда" термині көбінесе манипуляциялық тәсілмен байланысты болды, бірақ тарихи тұрғыдан алғанда, пропаганда – белгілі бір пікірлерді немесе идеологияларды насихаттау мақсатында қолданылатын кез келген материалды бейтарап сипаттаушы термин болған. Бұл сөздің бастауы 1622 жылы Контрреформация кезеңінде құрылған Католик шіркеуінің жаңа әкімшілік органы – Congregatio de Propaganda Fide (Иманды тарату жөніндегі Конгрегация), немесе жай ғана Пропаганда болып табылады. Оның қызметі католик емес елдерде католик дінін таратуға бағытталған.

Анықтамалар

Пропаганда – әлеуметтік келісімді қалыптастыруға бағытталған ықпал ету түрі ретінде қалыптастырылды. 20 ғасырда «пропаганда» термині бұқаралық ақпарат құралдарының, оның ішінде газеттер мен радионың дамуымен бірге пайда болды. Зерттеушілер бұқаралық ақпарат құралдарының әсерін зерттей бастағанда, адамдардың эмоционалдық резонансқа ие сенімді хабарларға қалай ықпал ететінін түсіндіру үшін ұсыныс теориясын қолданды. Харольд Лассвелл «пропаганда» терминін кеңінен түсіндіріп, былай деп жазды: «Бір адам немесе топтың пікірлері мен әрекеттерін, алдын ала белгіленген мақсаттарға жету және психологиялық манипуляциялар арқылы басқа адамдардың немесе топтардың пікірлеріне немесе әрекеттеріне қасақана түрде әсер ету мақсатындағы білдіруі». Гарт Джоуетт пен Виктория О’Доннеллдің теориясы бойынша, пропаганда мен сендіру байланысты, себебі адамдар коммуникацияны жұмсақ күш ретінде пайдаланады, пропаганда материалдарын жасау және дамыту арқылы. 1929 жылы Эдвард Бернейспен болған әдеби пікірталаста Эверетт Дин Мартин: «Пропаганда бізді қуыршаққа айналдырады. Бізді көрінбейтін жіптермен манипуляциялайтын пропагандист басқарады» деді. 1920-1930 жылдары пропаганда кейде өте күшті деп сипатталды. Мысалы, Бернейс өзінің «Пропаганда» кітабында: «Бұқараның ұйымдасқан әдеттерін және пікірлерін саналы және ақылды түрде басқару – демократиялық қоғамның маңызды элементі. Осы қоғамның көрінбейтін механизмін басқаратындар – елдегі нағыз билікке ие көзге көрінбейтін үкімет құрайды. Бізді олар басқарады, ойларымызды қалыптастырады, талғамдарымызды түзетіп, идеяларымызды ұсынады, көбінесе біз есімдерін естімеген адамдар арқылы». НАТО-ның 2011 жылғы әскери байланыс жөніндегі нұсқаулығында пропаганда – «демеушіге тікелей немесе жанама түрде пайда әкелу үшін, белгілі бір топтың пікірін, сезімдерін, көзқарасын немесе мінез-құлқын өзгерту мақсатында таратылатын ақпарат, идеялар, доктриналар немесе арнайы шақырулар» деп анықталған.

Тарих

Пропаганданың алғашқы түрлері адамзат тарихында сенімді жазба деректер пайда болғаннан бері кездеседі. Дарий I-нің парсы тағына отыруын баяндайтын Бехистун жазуы (б.з.д. 515 ж.) көптеген тарихшылар тарапынан пропаганданың ерте мысалы ретінде қарастырылады. Ежелгі тарихтан тағы бір керемет насихаттау үлгісі – Римнің соңғы азаматтық соғыстары (б.з.д. 44–30 ж.), онда Октавиан мен Марк Антоний бір-бірін тектілігі жоқ, қатыгез, қорқақ, шешендік және әдеби қабілетсіздік, әдепсіздік, зәулімдік, маскүнемдік және басқа да жала жабулармен айыптады. Бұл жамандау римдік риторикалық жанр – uituperatio түрінде болды, ол осы кезде римдік қоғамдық пікірді қалыптастыру үшін шешуші болды. Шыңғыс ханнан да ерте пропаганда мысалы бар. Хан өзінің әскерінің алдына бірнеше адамдарын жауға қару-жарақтарын тарату үшін жіберетін. Көп жағдайда оның әскері қарсыластарынан кішірек болатын. Киелі Рим императоры Максимилиан I өзінің беделін арттыру, империя халқының патриоттық сезімдерін ояту үшін баспахананың күшін пропаганда үшін пайдаланған алғашқы билеуші болды (ол бір жақты шайқас туралы хабарларды пайдаланған алғашқы билеуші болды – қазіргі заманғы газеттердің немесе neue zeitungen – массаларды нысанаға алған) және жауларының халқына ықпал ету үшін. Реформация кезінде баспа машинасының Еуропаға, әсіресе Германияға таралуының арқасында жаңа идеялар, ойлар мен ілімдер бұрынғыдан мүлдем жаңа жолмен жұртшылыққа қолжетімді болды. Американдық төңкеріс дәуірінде американдық колонияларда Патриоттар (және аздап Лоялистер) атынан тақырыпқа маманданған газеттер мен баспалардың гүлденген желісі болды. Академик Барбара Диггс Браун "пропаганда" терминінің теріс мағыналары 1789–1799 жылдардағы француз революциясы кезеңінде болған ерте әлеуметтік және саяси өзгерістермен байланысты деп санайды. Үкіметтік үгіт-насихаттың алғашқы кең ауқымды және ұйымдасқан таралуы 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін болды. Германия жеңілгеннен кейін генерал Эрих Людендорф сияқты әскери шенеуніктер британдық пропаганда олардың жеңілісіне себеп болды деп болжады. Адольф Гитлер бұл көзқарасты қайталап, 1918 жылы неміс халқының моральдық жағдайы нашарлап, әскери-теңіз күштерінде көтеріліс болғанының басты себебі осы болды деп сенді. 1925 жылы жарық көрген "Менің күресімде" Гитлер өзінің пропаганда теориясын түсіндірді, ол 1933 жылы билікке көтерілуіне берік негіз болды. Тарихшы Роберт Энсор былай түсіндіреді: "Гитлер пропаганданың қандай нәтижелерге қол жеткізе алатынына шек қоймайды; егер оны жиі және ықпалды түрде айтса, адамдар кез келген нәрсеге сенеді, ал қарсыластары үндемейді немесе жаламен жабылады". Бұл Германияда орын алды және армиясымен қолдау тапты, бұл басқа да пропаганданың таралуына кедергі келтірді. Нацистік Германиядағы пропаганданың басым бөлігін Иосиф Геббельс басқаратын Қоғамдық ағарту және пропаганда министрлігі жасады. Геббельс пропаганданы халықтың көзін ашу құралы ретінде қарастырды. Әділдік, бостандық және елге деген адалдық сияқты символизмдер насихаттау үшін қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыста Геббельс пен британдық саяси соғыс басқармасы, сондай-ақ АҚШ-тың соғыс ақпарат басқармасы пропаганданы соғыс қаруы ретінде пайдаланды. ХХ ғасырдың басында киноның (фильмдер, диафильмдер) пайда болуы пропаганда жасаушыларға халықтың кең ауқымына жету және нақты немесе ойдан туған жауды қабылдауға немесе қабылдамауға шақыру үшін күшті құрал берді. 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Кеңес үкіметі Ресей киноиндустриясын пропагандалық фильмдер жасау мақсатында демеушілік етті (мысалы, 1925 жылғы "Потемкин таяқшасы" фильмі коммунистік идеалдарды дәріптеді). Екінші дүниежүзілік соғыста нацистік кинорежиссерлер Судет аймағын басып алу және Польшаға шабуыл жасау үшін халықтық қолдауды қалыптастыру үшін өте эмоционалды фильмдер түсірді. Тоталитарлық мемлекеттердің пайда болуы мен Екінші дүниежүзілік соғысты көрген 1930 және 1940 жылдар "Пропаганданың алтын ғасыры" деп есептеледі. Нацистік Германияда жұмыс істейтін кинорежиссер Лени Рифеншталь ең танымал пропагандалық фильмдердің бірі – "Еркіндіктің жеңісі" фильмін жасады. 1942 жылы Ұзақ соғыс кезінде Финляндияда "Ніет Молотов" атты пропагандалық ән шығарылды, ол Қызыл Армияның Қысқы соғыстағы сәтсіздіктерін мазақтап, әннің атын Кеңес Одағының Сыртқы істер министрі Вячеслав Молотовқа сілтеді. АҚШ-та анимация, әсіресе жастарды жеңіп алу және елдің соғыс күшін нығайту үшін танымал болды, мысалы, "Фюрердің беті" (1942), ол Гитлерді күлдіреді және бостандықтың құндылығын жақтайды. Кейбір американдық соғыс фильмдері 1940 жылдардың басында патриоттық сезімдерді қалыптастыруға және көрермендерді Остік державаларды жеңу үшін құрбандықтар қажет екеніне сендіруге арналған. Басқалары американдықтарға олардың одақтастарын түсінуге көмектесуге арналған, мысалы, "Өз одақтасыңды таны: Ұлыбритания және грек одақтастарымыз" сияқты фильмдер. Соғыс фильмдерінен басқа, Голливуд американдық рухты көтеру үшін фильмдер түсірді, онда сахна мен экран жұлдыздары соғысқа қатыспағандарына қарамастан, өз үлесін қосып, әртүрлі халықтардың Остік державаларға қарсы күресіне түсінуге көмектесті: "Сценарий есігі" (1943) американдықтардың кеңестіктерге деген сенімсіздігін сейілтуге және қытайларға деген нәсілшілдігін жоюға арналған эпизодтарды қамтиды. Ұлыбританиядағы польшалық кинорежиссерлер нацистік Германиядағы нацистік қылмыстар мен нацистік пропаганданың өтіріктері туралы "Мистер Смиттен хабарласыңыз" (1943) атты антинацистік түсті фильмді жасады. Батыс пен Кеңес Одағы екеуі де Суық соғыс кезінде кеңінен пропаганданы пайдаланды. Екі тарап та өз азаматтарына, бірін-біріне және Үшінші әлем елдеріне ықпал ету үшін фильмдер, теледидар және радио бағдарламаларын пайдаланды. "Бедфорд баспа компаниясы" атты фронт ұйымы арқылы ЦРУ "саясатты үйлестіру бюросы" деп аталатын құпия бөлім арқылы 15 жыл ішінде кеңестік оқырмандарға миллионнан астам кітаптарды таратты, олардың ішінде Джордж Оруэлл, Альбер Камю, Владимир Набоков, Джеймс Джойс және Пастернак сияқты жазушылардың романдары бар, бұл антикоммунистік сезімдерді және батыстық құндылықтарға деген симпатияны қоздыруға бағытталған. Джордж Оруэллдің "Жануарлар фермасы" және "1984" атты замандас романдары ойдан шығарылған антиутопиялық қоғамдардағы пропаганданың қолданылуын көрсетеді. Куба революциясы кезінде Фидель Кастро пропаганданың маңыздылығын атап өтті. Коммунистік күштер Вьетнам соғысында халықтың пікірін бақылау құралы ретінде кеңінен пропаганданы пайдаланды. Югославия соғыстары кезінде Югославия Федерациясы мен Хорватия үкіметтері пропаганданы әскери стратегия ретінде пайдаланды. Пропаганда қорқыныш пен жек көруді тудыру үшін, әсіресе серб халқын басқа ұлттарға (босниялықтар, хорваттар, албандықтар және басқа серб емес халықтарға) қарсы қозу үшін пайдаланылды. Серб БАҚ серб күштері осы соғыстар кезінде жасаған жаппай соғыс қылмыстарын ақтауға, қайта қарауға немесе жоққа шығаруға көп күш жұмсады.

Primitive forms of propaganda have been a human activity as far back as reliable recorded evidence exists. The Behistun Inscription (c. 515 BCE) detailing the rise of Darius I to the Persian throne is viewed by most historians as an early example of propaganda. Another striking example of propaganda during ancient history is the last Roman civil wars (44–30 BCE) during which Octavian and Mark Antony blamed each other for obscure and degrading origins, cruelty, cowardice, oratorical and literary incompetence, debaucheries, luxury, drunkenness and other slanders. This defamation took the form of uituperatio (Roman rhetorical genre of the invective) which was decisive for shaping the Roman public opinion at this time. Another early example of propaganda was from Genghis Khan. The emperor would send some of his men ahead of his army to spread rumors to the enemy. In many cases, his army was actually smaller than his opponents'. Holy Roman Emperor Maximilian I was the first ruler to utilize the power of the printing press for propaganda – in order to build his image, stir up patriotic feelings in the population of his empire (he was the first ruler who utilized one sided battle reports – the early predecessors of modern newspapers or neue zeitungen – targeting the mass.) and influence the population of his enemies. Propaganda during the Reformation, helped by the spread of the printing press throughout Europe, and in particular within Germany, caused new ideas, thoughts, and doctrine to be made available to the public in ways that had never been seen before the 16th century. During the era of the American Revolution, the American colonies had a flourishing network of newspapers and printers who specialized in the topic on behalf of the Patriots (and to a lesser extent on behalf of the Loyalists). Academic Barbara Diggs Brown conceives that the negative connotations of the term "propaganda" are associated with the earlier social and political transformations that occurred during the French Revolutionary period movement of 1789 to 1799 between the start and the middle portion of the 19th century, in a time where the word started to be used in a nonclerical and political context. The first large scale and organised propagation of government propaganda was occasioned by the outbreak of the First World War in 1914. After the defeat of Germany, military officials such as General Erich Ludendorff suggested that British propaganda had been instrumental in their defeat. Adolf Hitler came to echo this view, believing that it had been a primary cause of the collapse of morale and revolts in the German home front and Navy in 1918 (see also: Dolchstoßlegende). In Mein Kampf (1925) Hitler expounded his theory of propaganda, which provided a powerful base for his rise to power in 1933. Historian Robert Ensor explains that "Hitler puts no limit on what can be done by propaganda; people will believe anything, provided they are told it often enough and emphatically enough, and that contradicters are either silenced or smothered in calumny." This was to be true in Germany and backed up with their army making it difficult to allow other propaganda to flow in. Most propaganda in Nazi Germany was produced by the Ministry of Public Enlightenment and Propaganda under Joseph Goebbels. Goebbels mentions propaganda as a way to see through the masses. Symbols are used towards propaganda such as justice, liberty and one's devotion to one's country. World War II saw continued use of propaganda as a weapon of war, building on the experience of WWI, by Goebbels and the British Political Warfare Executive, as well as the United States Office of War Information. In the early 20th century, the invention of motion pictures (as in movies, diafilms) gave propaganda creators a powerful tool for advancing political and military interests when it came to reaching a broad segment of the population and creating consent or encouraging rejection of the real or imagined enemy. In the years following the October Revolution of 1917, the Soviet government sponsored the Russian film industry with the purpose of making propaganda films (e. g., the 1925 film The Battleship Potemkin glorifies Communist ideals). In WWII, Nazi filmmakers produced highly emotional films to create popular support for occupying the Sudetenland and attacking Poland. The 1930s and 1940s, which saw the rise of totalitarian states and the Second World War, are arguably the "Golden Age of Propaganda". Leni Riefenstahl, a filmmaker working in Nazi Germany, created one of the best known propaganda movies, Triumph of the Will. In 1942, the propaganda song Niet Molotoff was made in Finland during the Continuation War, making fun of the Red Army's failure in the Winter War, referring the song's name to the Soviet's Minister of Foreign Affairs, Vyacheslav Molotov. In the US, animation became popular, especially for winning over youthful audiences and aiding the U. S. war effort, e. g., Der Fuehrer's Face (1942), which ridicules Hitler and advocates the value of freedom. Some American war films in the early 1940s were designed to create a patriotic mindset and convince viewers that sacrifices needed to be made to defeat the Axis Powers. Others were intended to help Americans understand their Allies in general, as in films like Know Your Ally: Britain and Our Greek Allies. Apart from its war films, Hollywood did its part to boost American morale in a film intended to show how stars of stage and screen who remained on the home front were doing their part not just in their labors, but also in their understanding that a variety of peoples worked together against the Axis menace: Stage Door Canteen (1943) features one segment meant to dispel Americans' mistrust of the Soviets, and another to dispel their bigotry against the Chinese. Polish filmmakers in Great Britain created the anti Nazi color film Calling Mr. Smith (1943) about Nazi crimes in German occupied Europe and about lies of Nazi propaganda. The West and the Soviet Union both used propaganda extensively during the Cold War. Both sides used film, television, and radio programming to influence their own citizens, each other, and Third World nations. Through a front organization called the Bedford Publishing Company, the CIA through a covert department called the Office of Policy Coordination disseminated over one million books to Soviet readers over the span of 15 years, including novels by George Orwell, Albert Camus, Vladimir Nabakov, James Joyce, and Pasternak in an attempt to promote anti communist sentiment and sympathy of Western values. George Orwell's contemporaneous novels Animal Farm and Nineteen Eighty Four portray the use of propaganda in fictional dystopian societies. During the Cuban Revolution, Fidel Castro stressed the importance of propaganda. Propaganda was used extensively by Communist forces in the Vietnam War as means of controlling people's opinions. During the Yugoslav wars, propaganda was used as a military strategy by governments of Federal Republic of Yugoslavia and Croatia. Propaganda was used to create fear and hatred, and particularly to incite the Serb population against the other ethnicities (Bosniaks, Croats, Albanians and other non Serbs). Serb media made a great effort in justifying, revising or denying mass war crimes committed by Serb forces during these wars.

Қоғамның пікірі

ХХ ғасырдың басында «пропаганда» терминін жаңадан құрылып келе жатқан қоғамдық қатынастар индустриясының негізін қалаушылары өз қызметкерлеріне қатысты қолданды. Латын тіліндегі «gerundive» сөзінен аударғанда «таратылуға тиіс нәрселер» деген мағына береді. Кейбір мәдениеттерде бұл термин бейтарап, тіпті оң пікірде қабылданады, ал басқаларында теріс мағынаға ие. «Пропаганда» терминінің мағынасы уақыт өте келе өзгеріп отыруы мүмкін. Мысалы, португал және испан тілінде сөйлейтін елдерде, әсіресе Оңтүстік Америкада, «пропаганда» сөзі көбінесе бизнес саласындағы манипуляциялық медианы – «жарнаманы» білдіреді. Ағылшын тілінде «пропаганда» бастапқыда кез келген идеяны қолдау үшін ақпарат таратуды білдіретін бейтарап термин болған. Алайда, ХХ ғасырда бұл термин Батыс елдерінде толығымен теріс мағынаға ие болды, ол көбінесе жалған, бірақ әсерлі талаптарды қасақана тарату арқылы саяси әрекеттерді немесе идеологияларды қолдауға немесе ақтауға бағытталған. Гарольд Лассвеллдің сөзінше, бұл термин Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тағы Крил комитеті мен Ұлыбританияның Ақпарат министрлігі қолданғаннан кейін, халықтың пропагандаға деген күдігі күшейгендіктен маңыздылығын жоғалта бастады. 1928 жылы Лассвелл былай деп жазды: «Демократиялық елдерде ресми пропаганда бюросына шын ниетпен алаңдаушылықпен қарады, себебі ол партиялық және жеке мүдделерге бағынуы мүмкін еді. АҚШ-та Крил мырзаның танымал «Халық ақпарат бюросына» (немесе «Қоздыру бюросына») қарсы болған наразылық, жұртшылыққа пропаганданың бар екенін түсіндіруге көмектесті. Халықтың пропаганданы тануы оған қарсы үлкен наразылық тудырды. Пропаганда жек көру мен үлкен наразылықтың символына айналды, ал пропагандистер «қоғамдық қатынастар кеңесі», «қоғамдық білім саласындағы маман», «қоғамдық қатынастар кеңесшісі» сияқты аттармен қорғаныш іздеді». 1949 жылы саясаттану профессоры Дейтон Дэвид МакКин: «Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл сөз Эдвард Л. Бернейстің айтуынша, «басқа біреудің жарнамасынан ұнамайтын нәрсеге» қатысты қолданыла бастады» деп жазды.

In the early 20th century the term propaganda was used by the founders of the nascent public relations industry to refer to their people. Literally translated from the Latin gerundive as "things that must be disseminated", in some cultures the term is neutral or even positive, while in others the term has acquired a strong negative connotation. The connotations of the term "propaganda" can also vary over time. For example, in Portuguese and some Spanish language speaking countries, particularly in the Southern Cone, the word "propaganda" usually refers to the most common manipulative media in business terms – "advertising". In English, propaganda was originally a neutral term for the dissemination of information in favor of any given cause. During the 20th century, however, the term acquired a thoroughly negative meaning in western countries, representing the intentional dissemination of often false, but certainly "compelling" claims to support or justify political actions or ideologies. According to Harold Lasswell, the term began to fall out of favor due to growing public suspicion of propaganda in the wake of its use during World War I by the Creel Committee in the United States and the Ministry of Information in Britain: Writing in 1928, Lasswell observed, "In democratic countries the official propaganda bureau was looked upon with genuine alarm, for fear that it might be suborned to party and personal ends. The outcry in the United States against Mr. Creel's famous Bureau of Public Information (or 'Inflammation') helped to din into the public mind the fact that propaganda existed. The public's discovery of propaganda has led to a great of lamentation over it. Propaganda has become an epithet of contempt and hate, and the propagandists have sought protective coloration in such names as 'public relations council,' 'specialist in public education,' 'public relations adviser.' " In 1949, political science professor Dayton David McKean wrote, "After World War I the word came to be applied to 'what you don't like of the other fellow's publicity,' as Edward L. Bernays said "

Шектеу

Термин негізінен даулы және кейбіреулер бейтарап анықтаманы ұсынады, этика ниет пен жағдайға байланысты дейді, ал басқалары оны қажетті түрде этикалық емес және жағымсыз деп қарастырады. Эмма Бриант оны "көрермендерде (мысалы, әрекет немесе әрекетсіздік; сезімдердің, идеялардың, көзқарастардың немесе мінез-құлқының нығайтылуы немесе өзгеруі) кез келген әсерді тудыру ниетімен (мәтін, суреттер, бейне, сөз және т.б.) бейнелеулерді әдейі манипуляциялау" деп анықтайды.

Түрлері

Пропаганданы анықтау әрқашан қиындық туғызады. Басты қиындықтар – пропаганданы басқа да иландыру түрлерінен ажырату және жартылай көзқарасқа бой алдырмау. Ричард Алан Нельсон осы терминнің анықтамасын былай береді: «Пропаганда – идеялық, саяси немесе коммерциялық мақсаттар үшін белгілі бір аудиторияның эмоцияларына, көзқарастарына, пікірлеріне және іс-әрекеттеріне әсер етуге бағытталған, жүйелі түрдегі мақсатты иландыру. Бұл, көбінесе шындыққа сай келмеуі мүмкін, бір жақты хабарларды бұқаралық және тікелей ақпарат құралдары арқылы бақыланатын тарату арқылы жүзеге асырылады». Анықтама коммуникациялық процестің өзіне, немесе дәлірек айтқанда, процестің мақсатына назар аударады және «пропаганданы» көрерменнің немесе тыңдаушының көзқарасына байланысты оң немесе теріс әрекет ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Пропаганданы көбінесе оның құрылымында қолданылатын риторикалық тәсілдер арқылы тануға болады. 1930 жылдары Пропаганданы талдау институты сол кездегі бұқаралық ақпарат құралдары – газеттер мен радиода жиі қолданылатын түрлі пропагандалық әдістерді анықтады. Пропаганда әдістеріне «қарламалау» (жаман сипаттама беру), «көпшілікке қосылу» (хабардың әлеуметтік тартымдылығын көрсету) немесе «әдемі жалпылама сөздер» (жағымды, бірақ нақты емес тілді қолдану) жатады. Интернет пен әлеуметтік желілердің пайда болуымен Рене Хоббс қазіргі заманғы көптеген пропаганда түрлерінің төрт ерекше дизайнылық белгісін анықтады: 1) ол күшті эмоцияларды оятуға бағытталған; 2) ақпаратты жеңілдетуге тырысады; 3) мақсатты аудиторияның үміттеріне, қорқыныштарына және армандарына сәукес келеді; 4) қарсыластарға шабуыл жасайды. Кейде пропаганданы жасаған адамның немесе мекеменің ниеті мен мақсатына қарай бағалайды. Тарихшы Збинек Земанның айтуынша, пропаганда ақ, сұр немесе қара болып бөлінеді. Ақ пропаганда өзінің көзін және мақсатын ашық жариялайды. Сұр пропаганданың көзі немесе мақсаты белгісіз немесе жасырылған. Қара пропаганданың жарияланушысы – жау немесе басқа ұйым деп көрсетіледі, бірақ шындығында басқа көзден шыққан (қарсы операциямен салыстырыңыз, онда демеуші үкіметтің жеке басы жасырылады). Көлемі бойынша, осы түрлі пропаганданы шындық пен дұрыс ақпараттың оған қарсы тұру мүмкіндігі арқылы да анықтауға болады. Мысалы, ақ пропагандаға қарсы пікірлерді оңай табуға болады және бұл оның көзін сәл күмәндандыруы мүмкін. Сұр пропагандаға қарсы пікірлер ашыққа шыққанда (көбінесе ішкі дереккөз арқылы), қоғамдық наразылық тудыруы мүмкін. Қара пропагандаға қарсы пікірлер көбінесе қол жетімсіз болады және оны жария ету қауіпті болуы мүмкін, өйткені қара пропаганданың тактикасы мен көздері жұртшылыққа белгілі болса, оның өзіне қарсы әсер етеді немесе сәтсіз аяқталады. Пропагандашылар адамдардың мәселелерді немесе жағдайларды түсіну жолын өзгертуге тырысады, осылайша олардың әрекеттерін және күтулерін қызығушылық тобының қалауынша өзгертуге ұмтылады. Осы мағынада, пропаганда цензураның бір түрі болып табылады, онда бірдей мақсатқа басқа жолмен қол жеткізіледі – адамдардың санасын бекітілген ақпаратпен толтырудың орнына, оларды қарама-қарсы пікірлермен бетпе-бет кездестірмейді. Пропаганданы басқа да иландыру түрлерінен ерекшелендіретін нәрсе – пропагандашының адамдардың түсінігін алдау және шатастыру арқылы өзгертуге дайындығы, иландыру мен түсінуге емес. Ұйым басшылары ақпараттың бір жақты немесе жалған екенін біледі, бірақ бұл оны таратуға көмектесетін қарапайым мүшелерге белгілі болмауы мүмкін.

Identifying propaganda has always been a problem. The main difficulties have involved differentiating propaganda from other types of persuasion, and avoiding a biased approach. Richard Alan Nelson provides a definition of the term: "Propaganda is neutrally defined as a systematic form of purposeful persuasion that attempts to influence the emotions, attitudes, opinions, and actions of specified target audiences for ideological, political or commercial purposes through the controlled transmission of one sided messages (which may or may not be factual) via mass and direct media channels." The definition focuses on the communicative process involved – or more precisely, on the purpose of the process, and allow "propaganda" to be interpreted as positive or negative behavior depending on the perspective of the viewer or listener. Propaganda can often be recognized by the rhetorical strategies used in its design. In the 1930s, the Institute for Propaganda Analysis identified a variety of propaganda techniques that were commonly used in newspapers and on the radio, which were the mass media of the time period. Propaganda techniques include "name calling" (using derogatory labels), "bandwagon" (expressing the social appeal of a message), or "glittering generalities" (using positive but imprecise language). With the rise of the internet and social media, Renee Hobbs identified four characteristic design features of many forms of contemporary propaganda: (1) it activates strong emotions; (2) it simplifies information; (3) it appeals to the hopes, fears, and dreams of a targeted audience; and (4) it attacks opponents. Propaganda is sometimes evaluated based on the intention and goals of the individual or institution who created it. According to historian Zbyněk Zeman, propaganda is defined as either white, grey or black. White propaganda openly discloses its source and intent. Grey propaganda has an ambiguous or non disclosed source or intent. Black propaganda purports to be published by the enemy or some organization besides its actual origins (compare with black operation, a type of clandestine operation in which the identity of the sponsoring government is hidden). In scale, these different types of propaganda can also be defined by the potential of true and correct information to compete with the propaganda. For example, opposition to white propaganda is often readily found and may slightly discredit the propaganda source. Opposition to grey propaganda, when revealed (often by an inside source), may create some level of public outcry. Opposition to black propaganda is often unavailable and may be dangerous to reveal, because public cognizance of black propaganda tactics and sources would undermine or backfire the very campaign the black propagandist supported. The propagandist seeks to change the way people understand an issue or situation for the purpose of changing their actions and expectations in ways that are desirable to the interest group. Propaganda, in this sense, serves as a corollary to censorship in which the same purpose is achieved, not by filling people's minds with approved information, but by preventing people from being confronted with opposing points of view. What sets propaganda apart from other forms of advocacy is the willingness of the propagandist to change people's understanding through deception and confusion rather than persuasion and understanding. The leaders of an organization know the information to be one sided or untrue, but this may not be true for the rank and file members who help to disseminate the propaganda.

Діни

Пропаганда діни мәселелер бойынша пікірлер мен сенімдерге әсер ету үшін жиі қолданылған, әсіресе Рим-католик шіркеуі мен протестант шіркеулерінің арасындағы бөлініс кезінде немесе крест жорықтары барысында. Әлеуметтанушы Джеффри К. Хадден сектаға қарсы қозғалыстың мүшелері мен христиандық сектаға қарсы қозғалыстың мүшелері өздері секта деп санайтындардың басшыларын жаңа мүшелерді тарту және оларды ұстап тұру үшін кеңінен пропаганда қолданады деп айыптайды. Хадден бұрынғы секта мүшелері мен сектаға қарсы қозғалыстың осы қозғалыстарды жаман көрсетуге мүкіндігін айтты. Бір қоғамдағы басқа діндерге қарсы пропаганда немесе саяси билікті діни элитаның қолында ұстауға бағытталған пропаганда әлемдік немесе ұлттық деңгейде діни жеккөрушілікті тудыруы мүмкін. Ол көптеген пропаганда құралдарын пайдалана алады. Соғыс, терроризм, тәртіпсіздіктер және басқа да зорлық-зомбылық оның салдары болуы мүмкін. Сондай-ақ ол әділетсіздіктерді, теңсіздіктерді, қанаушылықты және қатыгездіктерді жасыра алады, бұл білімсіздікке негізделген бейжайлық пен бөлінуге әкеледі.

Соғыс уақыты

Пелопоннес соғысында афинялықтар Троя туралы әңгімелердегі кейіпкерлерді және басқа да мифтік бейнелерді Спартаға қарсы сезімдерді қоздыру үшін пайдаланды. Мысалы, Троялық Елена тіпті афиналық ретінде суреттелген, оның анасы Немезис Трояны кек алатын. Пуникалық соғыстар кезінде екі жақ та кең ауқымды үгіт-насихат науқанын жүргізді. Римдік социо және грек полис жүйесін жою үшін Ганнибал өзінің туған қалаларына жомарттықпен қараған латын тұтқындарын шартты түрде босатты, олар оның үгіт-насихаттарын таратуға көмектесті. Ал римдіктер Ханнибалдың адамгершіліксіз екенін және құдайлардың ықыласынан айырылатындығын көрсетуге тырысты. Сонымен қатар, Q. Фабиус Максимустың басшылығымен олар римдіктердің моральдық күйін сақтау үшін күрделі діни рәсімдерді ұйымдастырды. Соғыс уақытындағы көптеген үгіт-насихат әрекеттері жергілікті халықтан жау әділетсіздік жасады деп сезінуді талап етеді, бұл ойдан шығарылған немесе фактілерге негізделуі мүмкін (мысалы, Бірінші дүниежүзілік соғыста неміс теңіз флоты жолаушылар кемесін басуы). Отандық халық соғыста өз елінің мүддесі әділ екеніне сенуі керек. Осы күш-жігердің нәтижесінде пропаганданың соғысқа қалай әсер еткенін анықтау қиын болды. НАТО-ның доктринасында пропаганда "әсіресе жағымсыз немесе адастыратын сипаттағы ақпарат, саяси мақсат немесе көзқарасты насихаттау үшін пайдаланылады" деп анықталады. Осы тұрғыдан алғанда, ұсынылған ақпарат міндетті түрде жалған болуы қажет емес, керісінше оны орындайтын "актердің" немесе "жүйенің" нақты мақсаттарына сәйкес болуы керек. Пропаганда - психологиялық соғыста қолданылатын әдістердің бірі, сонымен қатар жалған ту операциялары болуы мүмкін, онда оператившілердің жеке басы жау елінің тұлғалары ретінде суреттеледі (мысалы, Шошқалар шығанағы шабуылда Куба әуе күштері таңбаларымен боялған ЦРУ ұшақтары қолданылды). Пропаганда деген термин, сондай-ақ, пропагандист тілегі бойынша сенетін адамдардың ой-пікірлерін нығайту үшін жасалатын жалған ақпаратты білдіруі мүмкін (мысалы, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық пропаганданың басты мақсаты ерлерді әскерге, ал әйелдерді елдің өнеркәсіпінде жұмыс істеуге шақыру болды. Пропаганда плакаттары қолданылды, өйткені радио хабарларын тарату әлі басталмаған және теледидар технологиясы әлі де дамып келе жатқан еді). Егер адамдар бір жалғанға сенсе, онда оларды күмәндер үнемі қоршап тұрады. Бұл күмәндер жағымсыз болғандықтан (когнитивтік диссонансты қараңыз), адамдар оларды сөндіруге асығады, сондықтан биліктегілердің сендірулеріне бейім болады. Осы себепті үгіт-насихат көбінесе ұсынылып отырған күн тәртібіне немесе көзқарастарына жанашырлық танытатын адамдарға бағытталған. Бұл күшейту процесі халықтың өзін-өзі бақылау механизмі ретінде "жақсы" ақпарат көздерін өз бетінше таңдау үшін жеке адамның бейімділігін пайдаланады. Пропаганда жасырын жолдармен жасалуы мүмкін. Мысалы, білім беру жүйесінде белгілі бір топтардың немесе шет елдердің тарихы туралы жалған ақпараттарды жамандауды көтермелеу немесе төзімділікпен қарау мүмкін. Мектепте оқыған білімдерін тексеретіндер аз болғандықтан, мұндай жалған ақпаратты журналистер мен ата-аналар қайталайды, осылайша жалған ақпарат шынымен "жақсы белгілі факт" деген ойды нығайтады, тіпті мифті қайталайтын ешкім сенімді көзге сілтеме жасай алмаса да. Кейін дезинформация бұқаралық ақпарат құралдарында және білім беру жүйесінде қайта өңделеді, бұқаралық ақпарат құралдарына тікелей мемлекеттік араласудың қажеті жоқ. Мұндай үгіт-насихат саяси мақсаттар үшін пайдаланылуы мүмкін: азаматтарға өз елінің сапасы немесе саясаты туралы жалған түсінік беру арқылы олар белгілі бір ұсыныстарды немесе белгілі бір пікірлерді қабылдамауға немесе басқалардың тәжірибесін елемеуге итермелеуі мүмкін. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Одағында бейбіт тұрғындарды жігерлендіруге арналған пропаганданы Сталин басқаратын. Ол білімді аудиториялар оңай көретін, нағыз емес деп санайтын қатты стильді талап етті. Екінші жағынан, неміс қатыгездіктері туралы бейресми хабарлар негізді және сенімді болды. Сталин грузин болған, орысша қатты сөйлейтін. Бұл ұлттық батыр үшін жеткіліксіз, сондықтан 1930 жылдан бастап Сталиннің барлық жаңа бейнелері оны жою үшін ретушпен өңделіп, оны кеңінен кеңестік батыр етті. Тек оның көздері мен әйгілі шашы ғана өзгермеген. Жорес Медведев пен Рой Медведев оның "әсем жаңа бейнесі барлық уақыт пен халықтардың көшбасшысын бейнелеу үшін лайықты түрде ойлап табылған" деді. Халықаралық азаматтық және саяси құқықтар туралы хартаның 20-бабы соғысқа шақыруды және дискриминацияға, арандатуға немесе зорлыққа итермелейтін ұлттық немесе діни жекқұрышқа шақыруды тыйымдайды. Әрине, қарапайым халық соғыс қаламайды; Ресейде де, Англияда да, Америкада да, тіпті Германияда да. Бұл түсінікті. Бірақ, содан кейін елдің басшылары саясатты анықтайды және демократия болсын, фашистік диктатура болсын, Парламент болсын, Коммунистік диктатура болсын, халықты өздерінің қалауынша әрекет етуге итеру оңай. Халықты әрқашан басшылардың қалауынша әрекет етуге болады. Бұл оңай. Оларға шабуыл жасалып жатыр деп айту керек және пацифисттерді патриотизмсіздікке және елді қауіпке салуға айыптау керек. Бұл кез келген елде бірдей жұмыс істейді. Герман Геринг. Қысқасы, харта пропаганданың мазмұнын нақты анықтамайды. Ең қарапайым тілмен айтқанда, соғыс уақытындағы әрекетке жауап ретінде қолданылса, пропаганда әрекеті тыйым салынбаған.

In the Peloponnesian War, the Athenians exploited the figures from stories about Troy as well as other mythical images to incite feelings against Sparta. For example, Helen of Troy was even portrayed as an Athenian, whose mother Nemesis would avenge Troy. During the Punic Wars, extensive campaigns of propaganda were carried out by both sides. To dissolve the Roman system of socii and the Greek poleis, Hannibal released without conditions Latin prisoners that he had treated generously to their native cities, where they helped to disseminate his propaganda. The Romans on the other hand tried to portray Hannibal as a person devoid of humanity and would soon lose the favour of gods. At the same time, led by Q. Fabius Maximus, they organized elaborate religious rituals to protect Roman morale. Most propaganda efforts in wartime require the home population to feel the enemy has inflicted an injustice, which may be fictitious or may be based on facts (e. g., the sinking of the passenger ship by the German Navy in World War I). The home population must also believe that the cause of their nation in the war is just. In these efforts it was difficult to determine the accuracy of how propaganda truly impacted the war. In NATO doctrine, propaganda is defined as "Information, especially of a biased or misleading nature, used to promote a political cause or point of view." Within this perspective, the information provided does not need to be necessarily false but must be instead relevant to specific goals of the "actor" or "system" that performs it. Propaganda is also one of the methods used in psychological warfare, which may also involve false flag operations in which the identity of the operatives is depicted as those of an enemy nation (e. g., The Bay of Pigs Invasion used CIA planes painted in Cuban Air Force markings). The term propaganda may also refer to false information meant to reinforce the mindsets of people who already believe as the propagandist wishes (e. g., During the First World War, the main purpose of British propaganda was to encourage men to join the army, and women to work in the country's industry. Propaganda posters were used because regular general radio broadcasting was yet to commence and TV technology was still under development). The assumption is that, if people believe something false, they will constantly be assailed by doubts. Since these doubts are unpleasant (see cognitive dissonance), people will be eager to have them extinguished, and are therefore receptive to the reassurances of those in power. For this reason, propaganda is often addressed to people who are already sympathetic to the agenda or views being presented. This process of reinforcement uses an individual's predisposition to self select "agreeable" information sources as a mechanism for maintaining control over populations. Propaganda may be administered in insidious ways. For instance, disparaging disinformation about the history of certain groups or foreign countries may be encouraged or tolerated in the educational system. Since few people actually double check what they learn at school, such disinformation will be repeated by journalists as well as parents, thus reinforcing the idea that the disinformation item is really a "well known fact", even though no one repeating the myth is able to point to an authoritative source. The disinformation is then recycled in the media and in the educational system, without the need for direct governmental intervention on the media. Such permeating propaganda may be used for political goals: by giving citizens a false impression of the quality or policies of their country, they may be incited to reject certain proposals or certain remarks or ignore the experience of others. In the Soviet Union during the Second World War, the propaganda designed to encourage civilians was controlled by Stalin, who insisted on a heavy handed style that educated audiences easily saw was inauthentic. On the other hand, the unofficial rumors about German atrocities were well founded and convincing. Stalin was a Georgian who spoke Russian with a heavy accent. That would not do for a national hero so starting in the 1930s all new visual portraits of Stalin were retouched to erase his and make him a more generalized Soviet hero. Only his eyes and famous moustache remained unaltered. Zhores Medvedev and Roy Medvedev say his "majestic new image was devised appropriately to depict the leader of all times and of all peoples." Article 20 of the International Covenant on Civil and Political Rights prohibits any propaganda for war as well as any advocacy of national or religious hatred that constitutes incitement to discrimination, hostility or violence by law. Naturally, the common people don't want war; neither in Russia nor in England nor in America, nor for that matter in Germany. That is understood. But, after all, it is the leaders of the country who determine the policy and it is always a simple matter to drag the people along, whether it is a democracy or a fascist dictatorship or a Parliament or a Communist dictatorship. The people can always be brought to the bidding of the leaders. That is easy. All you have to do is tell them they are being attacked and denounce the pacifists for lack of patriotism and exposing the country to danger. It works the same way in any country.|Hermann GöringSimply enough the covenant specifically is not defining the content of propaganda. In simplest terms, an act of propaganda if used in a reply to a wartime act is not prohibited.

Жарнама

Пропаганда жарнама және қоғамдық қатынастар сияқты әдістерді бөліседі, олардың әрқайсысы коммерциялық өнімді насихаттау немесе ұйым, тұлға немесе бренд туралы қабылдауды қалыптастыру мақсатымен жүзеге асырылатын пропаганда ретінде қарастырылуы мүмкін. Мысалы, 2006 жылғы Ливан соғысында жеңіске жеткенінен кейін, Хезболла Ливаннан тыс аудиторияға үндеу үшін Хезболла басшысы Хасан Насралланың жергілікті диалект элементтерін классикалық араб тілімен үйлестірген жаппай митингтер ұйымдастырып, арабтар арасында кеңірек танымалдыққа қол жеткізу үшін науқан жүргізді. Соғысты еске алу үшін баннерлер мен билбордтар, сондай-ақ Хезболла логотипі, тудың түсі (сары) және Насралланың суреттері бар түрлі тауарлар дайындалды. Футболкалар, бейсбол кепкалары және басқа да соғыс естеліктері барлық жастағы адамдарға сатылды. Хабарламалардың біркелкілігі Хезболланың имиджін қалыптастыруға көмектесті. Журналистикалық теория, әдетте, жаңалықтар объективті болуы керек дейді, оқырманға тақырыптың анық аясын және талдауын ұсынуы керек. Ал жарнамалар дәстүрлі коммерциялық жарнамалардан ақылы мақалалар немесе хабарлар түрінде жаңа форматқа өтті, олар жаңалықтар ретінде жасырылған. Бұлар көбінесе мәселені өте субъективті және көбінесе бұрмаланған түрде көрсетеді, мақсаты ақпарат беруден гөрі көндіру болып табылады. Көбінесе олар дәстүрлі коммерциялық жарнамаларда қолданылатын айқын емес, жасырын пропаганда әдістерін пайдаланады. Егер оқырман ақылы жарнаманы жаңалық деп қабылдаса, жарнама беруші жеткізбекші болған хабар оңайрақ "сеніміне" немесе "ішкі қабылдауына" мүмкіндік береді. Мұндай жарнамалар "жасырын" пропаганданың айқын мысалы болып саналады, өйткені олар жалған пропаганда сияқты емес, объективті ақпарат түрінде көрінеді, бұл оқырманды жаңылыстыруға әкеледі. Федералды заңға сәйкес, жаңалықтар форматында жарияланған кез келген жарнаманың ақылы жарнама екендігі айтылуы тиіс. Эдмунд МакГарри жарнаманың аудиторияға сатудан гөрі, жұртшылықты көндіруге тырысатын және объективті баға беруде тепе-теңдік сақтамайтын пропаганда түрі екенін көрсетеді.

Propaganda shares techniques with advertising and public relations, each of which can be thought of as propaganda that promotes a commercial product or shapes the perception of an organization, person, or brand. For example, after claiming victory in the 2006 Lebanon War, Hezbollah campaigned for broader popularity among Arabs by organizing mass rallies where Hezbollah leader Hassan Nasrallah combined elements of the local dialect with classical Arabic to reach audiences outside Lebanon. Banners and billboards were commissioned in commemoration of the war, along with various merchandise items with Hezbollah's logo, flag color (yellow), and images of Nasrallah. T shirts, baseball caps and other war memorabilia were marketed for all ages. The uniformity of messaging helped define Hezbollah's brand. Journalistic theory generally holds that news items should be objective, giving the reader an accurate background and analysis of the subject at hand. On the other hand, advertisements evolved from the traditional commercial advertisements to include also a new type in the form of paid articles or broadcasts disguised as news. These generally present an issue in a very subjective and often misleading light, primarily meant to persuade rather than inform. Normally they use only subtle propaganda techniques and not the more obvious ones used in traditional commercial advertisements. If the reader believes that a paid advertisement is in fact a news item, the message the advertiser is trying to communicate will be more easily "believed" or "internalized". Such advertisements are considered obvious examples of "covert" propaganda because they take on the appearance of objective information rather than the appearance of propaganda, which is misleading. Federal law specifically mandates that any advertisement appearing in the format of a news item must state that the item is in fact a paid advertisement. Edmund McGarry illustrates that advertising is more than selling to an audience but a type of propaganda that is trying to persuade the public and not to be balanced in judgement.

Саясат

Пропаганда саяси контексте жиі кездеседі, әсіресе үкіметтер, саяси топтар тарапынан қолдау көрсетілген, бірақ көбінесе жасырын мүдделерге байланысты әрекеттерді атау үшін. 20 ғасырдың басында пропаганда партиялық ұрандар түрінде көрініс берді. Пропаганда үкіметтердің қоғамдық ақпараттық науқандарымен де көп ортақ нәрсеге ие, олар белгілі бір мінез-құлықты (мысалы, қауіпсіздік белбеуін тағу, темекі шегуден бас тарту, қоқыс тастамау және т.б.) ынталандыруға немесе одан ауыз қоюға бағытталған. Дегенмен, пропагандада саяси мән басым. Пропаганда жарнама парақшалары, плакаттар, теледидар және радио хабарлары түрінде таратылуы мүмкін, сондай-ақ басқа да медиа құралдарын қамтуы мүмкін. АҚШ-та жарнама (ашық түрдегі пропаганда) мен АҚШ Конгресінің бір бөлігі – Үкіметтік есеп беру кеңсесінің (GAO) «жасырын пропаганда» деп атағаны арасында маңызды заңдық (заңмен бекітілген) айырмашылық бар. Саяси жағдайда пропаганда екіге бөлінеді: дайындық – жаңа ойлау қалыптастыру немесе нәрселерге деген көзқарас құру, және операциялық – іс-қимылға ұлтас. Родерик Хиндэридің пікірінше, пропаганда саяси оң және сол қанатта, сондай-ақ орталық партияларда да кездеседі. Хиндэри сондай-ақ, көптеген әлеуметтік мәселелерді талқылау «пропаганда дегеніміз не, емесі не?» деген сұрақтар аясында тиімді болуы мүмкін екенін айтады. Пропаганда, идеологиялық әсер ету және терроризм/терроризмге қарсы күрес арасындағы байланысты да естен шығармау керек. Ол, жою туралы ұсыныстар көбінесе физикалық қирату сияқты әлеуметтік дүрбелең тудыруы мүмкін екенін мәлімдейді. 2001 жылғы 11 қыркүйек оқиғасынан кейін және медианың кеңеюіне байланысты, АҚШ пен Ұлыбританияда пропаганда институттары, тәжірибелері және құқықтық аясы өзгеріп дамыды. Бриант бұл аппараттың кеңеюін және интеграциясын, сондай-ақ стратегиялық коммуникациядағы жаңа күш-жігерді, шетелдік және отандық аудиториялар үшін пропаганда түрлерін үйлестіруге жасалған әрекеттерді көрсетті. Бұл бастамалар АҚШ үкіметінде пікірталас тудырды, Пентагонның қоғамдық байланыс бөлімі қарсылық көрсетті және кейбір ғалымдар сынға алды. Осыдан кейін интернет саяси пропаганданы таратудың өнімді әдісіне айналды, ол «боттар» деп аталатын кодтаудың дамуынан пайдаланды. Бағдарламалық агенттер немесе боттар көптеген мақсаттар үшін қолданылуы мүмкін, соның ішінде әлеуметтік желілерді автоматтандырылған хабарламалармен және әртүрлі деңгейдегі жазбалармен толтыру. 2016 жылғы АҚШ президент сайлауы кезінде американдық сайлаушыларды ресейлік саяси жаңалықтар мен ақпарат көздеріне бағыттау, сондай-ақ саяси мақсаттағы қауесеттер мен жалған жаңалықтарды тарату үшін боттарды қолданатын киберстратегия іске асырылды. Қазіргі таңда бүкіл әлемде саяси мақсаттарға жету үшін боттарды пайдалану – бұл қалыпты саяси стратегия болып саналады.

Propaganda has become more common in political contexts, in particular, to refer to certain efforts sponsored by governments, political groups, but also often covert interests. In the early 20th century, propaganda was exemplified in the form of party slogans. Propaganda also has much in common with public information campaigns by governments, which are intended to encourage or discourage certain forms of behavior (such as wearing seat belts, not smoking, not littering, and so forth). Again, the emphasis is more political in propaganda. Propaganda can take the form of leaflets, posters, TV, and radio broadcasts and can also extend to any other medium. In the case of the United States, there is also an important legal (imposed by law) distinction between advertising (a type of overt propaganda) and what the Government Accountability Office (GAO), an arm of the United States Congress, refers to as "covert propaganda." Propaganda is divided into two in political situations, they are preparation, meaning to create a new frame of mind or view of things, and operational, meaning they instigate actions. Roderick Hindery argues that propaganda exists on the political left, and right, and in mainstream centrist parties. Hindery further argues that debates about most social issues can be productively revisited in the context of asking "what is or is not propaganda?" Not to be overlooked is the link between propaganda, indoctrination, and terrorism/counterterrorism. He argues that threats to destroy are often as socially disruptive as physical devastation itself. Since 9/11 and the appearance of greater media fluidity, propaganda institutions, practices and legal frameworks have been evolving in the US and Britain. Briant shows how this included expansion and integration of the apparatus cross government and details attempts to coordinate the forms of propaganda for foreign and domestic audiences, with new efforts in strategic communication. These were subject to contestation within the US Government, resisted by Pentagon Public Affairs and critiqued by some scholars. In the wake of this, the internet has become a prolific method of distributing political propaganda, benefiting from an evolution in coding called bots. Software agents or bots can be used for many things, including populating social media with automated messages and posts with a range of sophistication. During the 2016 U. S. election a cyber strategy was implemented using bots to direct US voters to Russian political news and information sources, and to spread politically motivated rumors and false news stories. At this point it is considered commonplace contemporary political strategy around the world to implement bots in achieving political goals.

Техникалар

Пропагандалық хабарларды таратудың жалпыға ортақ құралдары: жаңалықтар, үкіметтік есептер, тарихи қайта жазу, жалған ғылым, кітаптар, үнпарақтар, кино, радио, теледидар және плакаттар. Кейбір үгіт-насихат кампаниялары мақсатты топты идеологиялық тұрғыдан баулу үшін стратегиялық тарату жолымен жүзеге асырылады. Бұл жарнама немесе үнпарақ сияқты қарапайым хабарламамен басталуы мүмкін, олар көбінесе веб-сайт, жедел желі, радио бағдарламасы сияқты қосымша ақпарат алу жолдары туралы нұсқауларды қамтиды (бұл сату мақсатында да қолданылады). Стратегияның мақсаты – адамды ақпаратты қабылдаушыдан ақпарат іздеушіге дейін ынталандыру арқылы, содан кейін идеологиялық баулу арқылы ақпарат іздеушіден пікір көшбасшысына айналдыру. Пропаганда жасау үшін әлеуметтік психологиялық зерттеулерге негізделген көптеген әдістер қолданылады. Осы әдістердің көптегені логикалық жаңылыстарда кездеседі, себебі үгітшілер кейде сенімді болғанымен, міндетті түрде дұрыс емес аргументтерді пайдаланады. Пропагандалық хабарламалардың таралу жолдарын талдауға көп уақыт жұмсалды. Бұл жұмыс маңызды, бірақ ақпарат тарату стратегиясы үгіт-насихаттық хабарламалармен біріктірілгенде ғана үгіт-насихат стратегиясы болатыны анық. Осы хабарламаларды анықтау, олардың таралу әдістерін зерттеудің қажетті шарты болып табылады. Пропаганда оны жасағандарға да қарсы қолданылуы мүмкін. Мысалы, пошта маркалары үкіметтік жарнаманың жиі қолданылатын құралы болды, мысалы Солтүстік Кореяның көптеген түрлері. Көптеген совет маркаларында Сталиннің бейнесі болғаны да сондай. Нацистік Германияда Гитлер Германия мен кейбір оккупацияланған елдердің маркаларында жиі пайда болды. Британдық бағдарлама осы және басқа нацистік маркаларды пародизациялау мақсатымен Германияға, нацистік әдебиетке қарсы хаттармен бірге, әуеден тастауды қамтыды. 2018 жылы журналист Кароль Кадуалдр, бірнеше куәгерлер және ғалым Эмма Бриант цифрлік пропаганда техникасының жетістіктерін жариялады, бұл психологиялық соғыста қолданылатын онлайн адамдық интеллект техникасының, заңсыз алынған әлеуметтік желі деректерін пайдаланып, психологиялық профильдеумен біріктірілгенін көрсетті. Бұл 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауларында Дональд Трампқа көмектесу үшін «Кембридж Аналитика» компаниясымен жүзеге асырылды. Компания бастапқыда заң бұзғанын жоққа шығарды, бірақ кейіннен Ұлыбритания заңын бұзғанын мойындады, бұл деректерді пропаганда мен ықпал ету үшін пайдалану туралы бүкіл әлемдік пікірталасқа себеп болды.

Common media for transmitting propaganda messages include news reports, government reports, historical revision, junk science, books, leaflets, movies, radio, television, and posters. Some propaganda campaigns follow a strategic transmission pattern to indoctrinate the target group. This may begin with a simple transmission, such as a leaflet or advertisement dropped from a plane or an advertisement. Generally, these messages will contain directions on how to obtain more information, via a website, hotline, radio program, etc. (as it is seen also for selling purposes among other goals). The strategy intends to initiate the individual from information recipient to information seeker through reinforcement, and then from information seeker to opinion leader through indoctrination. A number of techniques based in social psychological research are used to generate propaganda. Many of these same techniques can be found under logical fallacies, since propagandists use arguments that, while sometimes convincing, are not necessarily valid. Some time has been spent analyzing the means by which the propaganda messages are transmitted. That work is important but it is clear that information dissemination strategies become propaganda strategies only when coupled with propagandistic messages. Identifying these messages is a necessary prerequisite to study the methods by which those messages are spread. Propaganda can also be turned on its makers. For example, postage stamps have frequently been tools for government advertising, such as North Korea's extensive issues. The presence of Stalin on numerous Soviet stamps is another example. In Nazi Germany, Hitler frequently appeared on postage stamps in Germany and some of the occupied nations. A British program to parody these, and other Nazi inspired stamps, involved airdropping them into Germany on letters containing anti Nazi literature. In 2018 a scandal broke in which the journalist Carole Cadwalladr, several whistleblowers and the academic Emma Briant revealed advances in digital propaganda techniques showing that online human intelligence techniques used in psychological warfare had been coupled with psychological profiling using illegally obtained social media data for political campaigns in the United States in 2016 to aid Donald Trump by the firm Cambridge Analytica. The company initially denied breaking laws but later admitted breaking UK law, the scandal provoking a worldwide debate on acceptable use of data for propaganda and influence.

Әлеуметтік психологиядағы сендіру

Әлеуметтік психологияның саласына көндіруді зерттеу кіреді. Әлеуметтік психологтар әлеуметтанушылар немесе психологтар болуы мүмкін. Бұл салаға көндіруді түсінудің көптеген теориялары мен тәсілдері кіреді. Мысалы, коммуникация теориясы адамдардың коммуникатордың сенімділігі, біліктілігі, адалдығы және тартымдылығы арқылы көндірілуі мүмкін екенін көрсетеді. Элаборациялық ықтималдық моделі, сондай-ақ көндірудің эвристикалық модельдері, қарым-қатынас алушының қызығушылық деңгейі сияқты бірқатар факторлардың, адамдардың оларды көндіруге арналған сыртқы факторларға қаншалықты ықпал ететінін көрсетеді. Нобель сыйлығының иегері, психолог Герберт А. Саймон, адамдардың когнитивті түрде үнемшіл екендігі туралы теориясы үшін Нобель сыйлығын алды. Яғни, көп ақпарат ағыны бар қоғамда адамдар логикалық емес, жылдам және көбінесе беткі шешімдер қабылдауға мәжбүр болады. Уильям У. Биддлдің 1931 жылғы «Үгіт-насихаттың психологиялық анықтамасы» атты мақаласында: «Үгіт-насихатта қолданылатын төрт принцип: (1) эмоцияларға сүйену, ешқашан пікір таластырмау; (2) үгіт-насихатты «біз» және «жау» арасындағы қақтығыс ретінде бейнелеу; (3) жеке тұлғалармен қатар топтарға да үгіт-насихат жасау; (4) үгіт-насихатшыны мүмкіндігінше жасыру» делінген. Соңғы кезде мінез-құлық ғылымының зерттеулері үгіт-насихат науқандарын түсіну және жоспарлауда маңызды рөл атқарады, мысалы, 2008 жылы Обама науқаны қолданған, кейіннен Ұлыбритания үкіметінің Мінез-құлықтық түсініктер тобы қабылдаған «итеру» теориясы. 2016 жылы Cambridge Analytica компаниясының миллиондаған адамдардың бұзылған Facebook деректерін қолданып, оларды Дональд Трампқа дауыс беруге ынталандырғаны белгілі болғаннан кейін мінез-құлық әдістемелері қызу пікір-таластарға түсті. Хайфенг Хуанның пікірінше, үгіт-насихат әрқашан халықты өз хабарына сендіруге бағытталмайды (мүмкін тіпті оны істемейді), бірақ ол азаматтарды қорқыту және режимнің күшін, қоғамды бақылау және билік ету қабілетін көрсету құралы ретінде де жұмыс істей алады; үгіт-насихатқа елеулі ресурстарды инвестициялау арқылы режим өз азаматтарын күшімен алдын ала ескертіп, оны сынға алуға тырысудан сақтай алады.

The field of social psychology includes the study of persuasion. Social psychologists can be sociologists or psychologists. The field includes many theories and approaches to understanding persuasion. For example, communication theory points out that people can be persuaded by the communicator's credibility, expertise, trustworthiness, and attractiveness. The elaboration likelihood model, as well as heuristic models of persuasion, suggest that a number of factors (e. g., the degree of interest of the recipient of the communication), influence the degree to which people allow superficial factors to persuade them. Nobel Prize–winning psychologist Herbert A. Simon won the Nobel prize for his theory that people are cognitive misers. That is, in a society of mass information, people are forced to make decisions quickly and often superficially, as opposed to logically. According to William W. Biddle's 1931 article "A psychological definition of propaganda", "[t]he four principles followed in propaganda are: (1) rely on emotions, never argue; (2) cast propaganda into the pattern of "we" versus an "enemy"; (3) reach groups as well as individuals; (4) hide the propagandist as much as possible." More recently, studies from behavioral science have become significant in understanding and planning propaganda campaigns, these include for example nudge theory which was used by the Obama Campaign in 2008 then adopted by the UK Government Behavioural Insights Team. Behavioural methodologies then became subject to great controversy in 2016 after the company Cambridge Analytica was revealed to have applied them with millions of people's breached Facebook data to encourage them to vote for Donald Trump. Haifeng Huang argues that propaganda is not always necessarily about convincing a populace of its message (and may actually fail to do this) but instead can also function as a means of intimidating the citizenry and signalling the regime's strength and ability to maintain its control and power over society; by investing significant resources into propaganda, the regime can forewarn its citizens of its strength and deterring them from attempting to challenge it.

Пропаганда теориясы мен білім беру

1930 жылдары АҚШ-та және әлем бойынша білім берушілер антисемитизмнің және басқа да зорлық-зомбылыққа құрылған экстремизмнің күшеюіне алаңдады. Пропаганданы талдау институты жоғары сынып және университет студенттеріне оқыту әдістемелерін енгізу мақсатымен құрылды, бұл оқушыларға сендіру тәсілдерін анықтау арқылы пропаганданы тануға және одан аулақ болуға көмектесетін еді. Бұл жұмыс классикалық риторика негізінде салынды және ұсыныс теориясымен, сондай-ақ пропаганда мен сендірудің ғылыми зерттеулерімен толықтырылды. 1950 жылдары пропаганда теориясы мен білімі американдық тұтыну мәдениетінің өркендеуін зерттеді, ал бұл еңбек Ванс Паккардтың 1957 жылғы «Жасырын ықпалдаушылар» кітабы арқылы кеңінен танылды. Еуропалық теолог Жак Элюлдің «Пропаганда: Адамдар пікірінің қалыптасуы» атты маңызды еңбегі пропаганданы адам мен технология арасындағы қарым-қатынас туралы кең мәселелермен байланыстырды. Оның пікірінше, бұқаралық ақпарат құралдары жарық беруге немесе шабыттандыруға емес, керісінше, сезімдерді ояту және идеяларды қарапайымдау арқылы адамның ойлау қабілетін шектеуге құмар. 1980 жылдары ғалымдар жаңалықтар мен журналистиканың бизнестің және үкіметтің мүдделерін бұқаралық ақпарат құралдары арқылы күшейткен кезде пропаганда ретінде жұмыс істей алатынын мойындады. Пропаганда моделі – Эдвард С. Герман мен Ноам Чомский ұсынған теория, ол бұқаралық ақпарат құралдарындағы жүйелі бұрмалаушылықтардың құрылымдық экономикалық себептермен қалыптасатынын көрсетеді. Теорияға сәйкес, коммерциялық медиа институттарының құрылымы мен жұмыс істеу жолдары (мысалы, жарнамалық кірістер, медиа меншігінің шоғырлануы немесе ақпарат көздеріне қол жеткізу) оларды күшті саяси және коммерциялық мүдделер үшін пропаганда ретінде әрекет етуге итеретін мүдделер қақтығысын тудырады.

20 ғасыр үш маңызды саяси дамумен ерекшеленді: демократияның өсуі, корпоративтік биліктің күшеюі және демократияға қарсы корпоративтік билікті қорғау құралы ретінде корпоративтік пропаганданың өркендеуі. Алғаш рет олардың «Келісімді жасау: Бұқаралық ақпарат құралдарының саяси экономикасы» (1988) кітабында ұсынылған, пропаганда моделі коммерциялық бұқаралық ақпарат құралдарын басқа бизнеске (жарнама берушілерге) өнім – оқырмандар мен аудиторияға қол жеткізуді сататын және өз мазмұнын жасау үшін үкіметтік және корпоративтік дереккөздерден ақпарат алудан пайда көретін бизнес ретінде талдайды. Теория жаңалықтарда ұсынылатын мазмұнды қалыптастыратын «фильтрлердің» бес негізгі класын анықтайды: ақпарат құралдарының меншік құқығы, жарнамалық кірістерге тәуелділік, жаңалықтар көздеріне қол жеткізу, сот процесі мен коммерциялық наразылық (қарсылық) қаупі, антикоммунизм және «қорқыныш идеологиясы». Авторлар бірінші үш фильтрді (меншік, қаржыландыру және ақпарат көздері) ең маңыздысы деп санайды. Модель негізінен АҚШ медиасын сипаттағанымен, Чомский мен Герман бұл теорияның негізгі саяси-экономикалық құрылымы бар кез келген елге де қолданылатынына сенімді, және бұл модельді басқа ғалымдар да басқа елдердегі медиа бұрмалаушылықтарын зерттеу үшін пайдаланған. 1990 жылдары пропаганда тақырыбы мемлекеттік білім берудің құрамынан шығарылып, мамандандырылған пәнге айналды. Жоғары сынып мұғалімдері пропаганда жанрларын зерттеуден қорқып, жарнама мен саяси науқандарда кездесетін эмоционалдық пропаганда түрлеріне қарағанда, аргументация мен ой-пікірді дамытуға көбірек назар аударды. 2015 жылы Еуропалық комиссия қазіргі заманғы пропаганданы оқытуға арналған «Mind Over Media» цифрлық оқу платформасын қаржылады. Қазіргі заманғы пропаганданы зерттеу орта білім беруде кеңінен таралды, онда ол тіл білімі және әлеуметтік зерттеулер білімімен байланыстырылады.

Өзін-өзі насихаттау

Өзін-өзі насихаттау – бұл насихаттаудың бір түрі, ол қандай да бір идея қаншалықты қисынсыз болса да, адамның өзін сол нәрсеге көндіру әрекетіне қатысты. Өзін-өзі насихаттау адамдарға өз әрекеттерін де, басқалардың іс-қимылдарын да ақтауға көмектеседі. Көбінесе, өзін-өзі насихаттау адамдардың жеке іс-әрекеттері немесе үкіметтің іс-қимылдары олардың моральдық нанымымен сәйкес келмеген кезде сезілетін танымдық қайшылықты азайтуға септігін тигізеді. Өзін-өзі насихаттау – өзін-өзі алдаудың бір түрі. Өзін-өзі насихаттау арқылы қалыптасқан сенімдерді ұстанатындарға кері әсер етуі мүмкін. Мектептер мен оқулықтар нацистердің нәсілдік теорияны қолдану және насихаттау арқылы неміс жастарын тәрбиелеуді көздегенін көрсетеді. "Der Stürmer" газетінің редакторы Юлиус Штрейхер нацистік диктатура кезінде мектептерде антисемиттік насихаттық сурет кітаптарын таратумен айналысқан баспахананың басшысы болды. Бұл 1937 жылы неміс мұғалімдерінің 97%-ы мүше болған Ұлттық-социалистік мұғалімдер лигасы арқылы іске асырылды. Лига нәсілдік теорияны оқытуға ынталандырды. "Жасыл алаңда түлкіге сенбе" және "Еврей ант берме" сияқты балаларға арналған сурет кітаптары, сондай-ақ "Дер Гифтпильц" ("Улы саңырауқұлақ" – ағылшын тіліне аудармасы) және "Пудель-пуг-дахшунд-пиншер" кітаптары кеңінен таратылды (1930 жылдардың соңында "Жасыл алаңда түлкіге сенбе" кітабының 100 мыңнан астам данасы таратылды) және еврейлерді әйдіктер, бала зорлаушылар және басқа да моральдық тұрғыдан күшті бейнелер ретінде бейнеледі. Сабақтарда "Иуда – еврей, неміс Исасын еврейлерге сатқан" деген ұрандар айтылды. Нюрнберг процесінде "Жасыл алаңда түлкіге сенбе" және "Еврей ант берме" кітаптары, сондай-ақ "Дер Гифтпильц" нацистердің іс-әрекеттерін құжаттағандықтан дәлел ретінде қабылданды. Мынада Ұлттық-социалистік білімнің мәнімен ұсынылған насихаттық математикалық есептің мысалы келтірілген: "Еврейлер Германияда шетелдіктер – 1933 жылы Германия рейхінде 66,606,000 тұрғын болды, олардың 499,682-сі (0,75%) еврейлер еді."

Self propaganda is a form of propaganda that refers to the act of an individual convincing themself of something, no matter how irrational that idea may be. Self propaganda makes it easier for individuals to justify their own actions as well as the actions of others. Self propaganda works oftentimes to lessen the cognitive dissonance felt by individuals when their personal actions or the actions of their government do not line up with their moral beliefs. Self propaganda is a type of self deception. Self propaganda can have a negative impact on those who perpetuate the beliefs created by using self propaganda. Schools and texts mirrored what the Nazis aimed of instilling in German youth through the use and promotion of racial theory. Julius Streicher, the editor of Der Stürmer, headed a publishing house that disseminated anti Semitic propaganda picture books in schools during the Nazi dictatorship. This was accomplished through the National Socialist Teachers League, of which 97% of all German teachers were members in 1937. The League encouraged the teaching of racial theory. Picture books for children such as Trust No Fox on his Green Heath and No Jew on his Oath, Der Giftpilz (translated into English as The Poisonous Mushroom) and The Poodle Pug Dachshund Pinscher were widely circulated (over 100,000 copies of Trust No Fox were circulated during the late 1930s) and contained depictions of Jews as devils, child molesters and other morally charged figures. Slogans such as "Judas the Jew betrayed Jesus the German to the Jews" were recited in class. During the Nuremberg Trial, Trust No Fox on his Green Heath and No Jew on his Oath, and Der Giftpilz were received as documents in evidence because they document the practices of the Nazis The following is an example of a propagandistic math problem recommended by the National Socialist Essence of Education: "The Jews are aliens in Germany—in 1933 there were 66,606,000 inhabitants in the German Reich, of whom 499,682 (.75%) were Jews."