Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының солтүстігі, көбінесе Американың солтүстігі, Солтүстік штаттар немесе жай ғана солтүстік деп аталады, ол – Америка Құрама Штаттарының географиялық және тарихи аймағы.

Ерте тарих

XIX ғасырда батысқа қарай кеңейгенге дейін "Солтүстік АҚШ" қазіргі Жаңа Англия аймағымен шектесетін. 1830 жылдарға қарай ол қазіргі Солтүстік-Шығыс және Ұлы көлдер аймағымен шектесетін. 1865 жылға дейін Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы ең басты дау – құлдық мәселесі болды. Оңтүстік штаттарында 1865 жылы 13-ші түзету қабылданғанға дейін құлдық заңмен рұхсат етілген. Солтүстік штаттарының барлығы 1804 жылға дейін құлдықты жоюға бағытталған заңдарды қабылдады. Дегенмен, құлдықты жою барлық құлдардың бостандыққа шығуына әкелмеді. Бірте-бірте құлдықты жою заңдарының нәтижесінде, 1840 жылғы АҚШ халық санағында кейбір Солтүстік штаттарында әлі де құлдар кездесетін. Нью-Джерси – құлдықты жойған соңғы Солтүстік штаты болды. Штаттың бірте-бірте құлдықты жою заңдарына сәйкес, Нью-Джерсиде құлдық 1865 жылы 13-ші түзету қабылданғаннан кейін тоқтатылды.

Америка Азаматтық соғысы

Американдық Азамат соғысы кезінде (1861–1865) Солтүстік штаттары – Америка Құрама Штаттарын қолдаған АҚШ штаттарынан құралды, олар Одақ деп аталды. Осы контексте "Солтүстік" термині Одақпен мағынасы бірдей, ал "Оңтүстік" – АҚШ-тан бөлініп, Америка Конфедерациялық Штаттарын құрған штаттарды білдіреді. Дегенмен, Азамат соғысы аясында Солтүстікке кіретін штаттардың қайсысы екендігі туралы тарихи пікірталас бар, себебі құлдарды ұстаған бес штат көбінесе Одақта қалды: Миссури, Кентукки, Батыс Вирджиния, Мэриленд және Делавэр штаттары, сондай-ақ даулы Үнді аумағы. Бірақ Миссури мен Кентуккиде Конфедерацияның Кентукки үкіметі мен Конфедерацияның Миссури үкіметімен қатар, екі жақты бәсекелес конфедеративтік және Одақтық үкіметтер болды, сонымен қатар Конфедерация соғыстың басында Кентуккидің көп бөлігі мен Миссуридің оңтүстік бөлігін бақылады. Конфедерация 1862 жылдан кейін екі штаттың да бақылауын жоғалтты; дереккөздерге байланысты, осы штаттар мен аумақтардың кейбіреулері екі аймақтың біріне де жатуы мүмкін.

География

Географиялық тұрғыдан алғанда, бұл термин АҚШ-тың және Америка Құрама Штаттарының елдің ең солтүстік бөлігінде орналасқан штаттары мен аймақтарын қамтиды. Оған Канада-АҚШ шекарасындағы штаттар кіреді.

Халық санағы бюросы

АҚШ Халық санағы бюросы АҚШ-тың ең солтүстік штаттарының бір бөлігін Орта Батыс және Солтүстік-Шығыс аймақтарына бөледі. Сонымен қатар, АҚШ Халық санағы бюросы Батыс аймағына жататын Солтүстік-Батыс штаттарының ең солтүстік штаттарын да қамтиды.

Қалалық орталықтар

Солтүстік АҚШ-та халық саны бойынша ірі қалалардың қатарында: Нью-Йорк, Чикаго, Филадельфия, Бостон, Питтсбург, Колумбус, Индианаполис, Кливленд, Цинциннати, Миннеаполис, Сент-Пол, Буффало, Милуоки, Детройт және Де-Мойн. Солтүстік АҚШ Солтүстік-шығыс мегаполисінің басым бөлігін қамтиды, ол АҚШ-тағы ең көп халқы бар және урбанизацияланған мегаполис болып табылады. Ұлы көлдер мегаполисі де Солтүстік АҚШ-та, көбінесе Ұлы көлдер аймағында және Орта Батыста орналасқан.

Климат

Солтүстік АҚШ-тың ылғалды континенттік климаты бар. Солтүстік штаттардың көпшілігінде жылы немесе ыстық жаз және қыс айларында көп қар жауады.