Тұрақ орындары және қалалық кеңістіктер

Кіріспе

Көлік құралдарын қоюға арналған тазаланған аумақ

Автотұрақ (американдық ағылшын тілінде) немесе автотұрақ (британдық ағылшын тілінде), сондай-ақ автоалаң деп те аталады, көлік құралдарын қоюға арналған тазаланған аумақ. Бұл термин әдетте тек тұраққа арналған, берік немесе жартылай берік беті бар аумақты білдіреді. Көлік құралдары басым көлік түрі болып табылатын көптеген елдерде автотұрақтар қалалар мен қала маңындағы аймақтардың маңызды бөлігі болып табылады. Сауда орталықтары, спорт стадиондары және басқа да ұқсас орындар көбінесе үлкен автотұрақтарға ие. (Сондай-ақ қараңыз: көп қабатты автотұрақ)

Автотұрақтар кең аумақты қамтитын су өткізбейтін беттерінің және ағын суды бақылауға арналған мүмкіндіктердің шектеулі болуының салдарынан судың ластану көзі болып табылады. Көбінесе көлеңке беру және олардың асфальтталған беттерінің жылу аралдарының пайда болуына ықпал етуін азайту үшін автотұрақтарда минималды көгалдандыру талап етіледі. Көптеген муниципалитеттер дүкендер (қабат ауданы бойынша) және пәтерлер (жатын бөлмелерінің саны бойынша) сияқты ғимараттар үшін ең аз паркинг орындарының санын белгілейді. АҚШ-та әр штаттың Көлік департаменті жеке және қоғамдық автотұрақтарда мүгедектерге арналған орындардың қажетті мөлшерін белгілейді. Заманауи автотұрақтар жүргізушілерге паркинг ақысын төлеуге, бос орындарды табуға және көліктерін іздеуге көмектесетін, сондай-ақ паркинг тәжірибесін жақсартатын түрлі технологияларды пайдаланады.

Қалалық жоспарлау

Қалалық тұрақтардың үлкен көлемінің әсері ұзақ жылдар бойы даулы болып келді. Тарихи құрылыстарды гараждар мен тұрақ алаңдарымен алмастыру көптеген қалаларда тарихи мұраны сақтау қозғалыстарына себеп болды. Тұраққа бөлінген кең аумақтар жаяу өтетін қалалық ортаны бұзады деп жиі айтылады, бұл әрбір ғимаратқа қолайлы жағдай жасаса да, олардың арасындағы жаяу жүргіншілердің қозғалысына кедергі келтіреді. Үлкен асфальтталған аумақтарды "тұрақ кратерлері", "тұрақ шөлдері" және осы сияқты терминдермен сипаттайды, олардың "адамсыз" екенін және жаяу жүруге қолайсыздық тудыратынын көрсетеді.

Аялдамалардың ең төменгі және ең жоғары мөлшері

Қалалық жоспарлау саясаты, мысалы, паркингке қойылатын ең аз және ең көп талаптар жеке паркинг алаңдарының мөлшеріне әсер ете алады.

Сын

Соңғы уақытта өмір сүруге қолайлы және жаяу жүруге ыңғайлы қалаларға қарай үрдіс күшейгендіктен, паркинг минимумдары (әр ғимаратқа белгілі бір ең аз көлік орыны болуын талап ететін саясат) тұруға қолайлы көшелерді қолдайтындар мен құрылыс салушылардың екеуі де тарапынан сынға ұшырады. Бір кезде Ұлыбритания үкіметі жергілікті кеңестерге көлік пайдалануды шектеу үшін ең жоғары паркинг стандарттарын белгілеуді ұсынған. Вашингтон сияқты американ қалалары қазір тұрғындарға арналған баспананы көбейту және қоғамдық көлікті пайдалануға ынталандыру мақсатында паркинг минимумдарын жоюды қарастырып жатыр. Велосипедтерді қоюға арналған арнайы тұрақтар да экологиялық сана мен денсаулыққа қызығушылықтың артуына байланысты көбейіп келеді. Бұларға велосипед тіректері мен құлыптар, сондай-ақ қауіпсіздік пен қолайлылықты арттартатын жаңа технологиялар кіруі мүмкін. Мысалы, Токиодағы велосипед тұрақтарының саны артып, автоматтандырылған жүйелер енгізілуде. Көлікке тәуелділікті азайту үшін паркинг алаңдарына бөлінетін жер мөлшерін азайту жөніндегі шаралар Пекин, Мехико, Дели және Калифорнияның әртүрлі қалаларында қолға алынған.

Швеция мен Дания

Швеция мен Данияда заң бойынша автокөліктерді көшелерде және жолдарда немесе жеке меншік жерге қоюдың екі түрі бар. Көшеде немесе жолда тұрақтап қою ережесін бұзу – жол қозғалысы құқық бұзушылығы болып саналады және айыппұл төлеуге соқтырады. Жеке меншік жерге (қалаға тиесілі болған жағдайда да) тұрақтап қою ережесін бұзу – шарттық міндеттемелерді бұзу болып табылады және қосымша тұрақ ақысы (kontrollavgift = бақылау ақысы) төленеді. Автокөлік иесі үшін бұл арада үлкен айырмашылық жоқ, бірақ жауапкершілік әрқашан оның үстінде.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда көлік тұрағының екі түрі бар: мемлекеттік немесе жеке жерде. Полиция мемлекеттік жерде болған кез келген апатты тергейді, бірақ жеке жерде тергеуге заңдық міндеттемесі жоқ және оны жасамайды. Қоғамдық жол 1972 жылғы Жол қозғалысы туралы заңмен және 1988 жылғы (толықтырулар) ережелерімен, S. I. 1988/1036 ретінде былай анықталады: "Жол" Англия мен Уэльс қатысты болғанда, кез келген тас жол және қоғамдыққа қолжетімді кез келген басқа да жолды, сондай-ақ жол өтетін көпірлерді білдіреді. Бұл мәселе бойынша Лордтар палатасының да шешімі бар. Азаматтық атқарушылық инспекторлары қоғамдық, қалалық басқарудағы тұрақтардағы тұрақ ережелерін сақтайды. Бұған төлем ретінде билет сатып алмау (болған жағдайда) / белгіленген орынға қоймау / басқа да құқық бұзушылықтар жатады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та әр штаттың көлік департаменті жеке кәсіпорындар мен қоғамдық тұрақтарда мүгедектерге арналған орынның қажетті арақатырын белгілейді. Нақты жағдайларға байланысты, көбірек арнайы орындар қажет болуы мүмкін. Осы резервтелген орындар американдық мүгедектерге қолжетімділік туралы ережелермен міндетті түрде бекітілген.

Төлем

Әртүрлі технологиялар автокөлік жүргізушілеріне тұрақ пайдаланғаны үшін ақы төлеуге қолданылады. Көптеген тұрақтарда бум-гейттер орнатылған. Жүргізуші көлігімен билет автоматқа келіп, билет сұрату түймесін басып, бөгетті көтеретін билет алып, тұраққа кіреді. Тұрақтан шығу үшін жүргізуші билетті шығыстағы будкадағы кассирге ұсынады және төлем жасайды, содан кейін кассир бум-гейтті ашады. 1954 жылы алғашқы автоматтандырылған тұрақтар салынды, онда айлық төлем жасап, магниттік кілт-картасы бар жүргізуші бумды көтеру және түсіру арқылы тұраққа кіріп-шыға алатын болды. Көбінесе қазіргі заманғы жүйелерде автоматты төлем терминалдары қолданылады, онда жүргізуші билетті ұсынады және көлігіне қайтқанға дейін қажетті ақыны төлейді, содан кейін шығу терминалына барып билетті ұсынады. Егер билет төленбесе, бум-кедергісі көтерілмейді, бұл жүргізушіні интеркомға қоңырау шалып оператормен сөйлесуге немесе төлем терминалында немесе кассада төлеуге мәжбүр етеді. АҚШ-тағы кейбір ірі әуежайлардың тұрақтарында жүргізуші билет алудың орнына кіру билеттерін сатуда кредиттік картасын қолдана алады. Жүргізуші шығу терминалында сол кредиттік картаны өткізсе, паркинг ақысы автоматты түрде есептеліп, қолданылған картадан алынады. Кейбір тұрақтарда жүргізушілер билеттерін кассирлерге немесе бөлек кассаға (әдетте кіреберістер мен шығыстардан тыс жерде орналасқан) ұсынады және төлейді. Мұндай касса кеңселерi Гонконгта және Гонконгтың ықпалындағы Шығыс Азияның басқа аймақтарында шроф кеңселерi немесе жай ғана шроф деп аталады. Егер төлем жасалмаса, кедергі көтерілмейді. Соңғы жылдары кассирлер мен шрофтар автоматтандырылған машиналармен алмастырылды. Басқа бір төлем түрі – жүргізушілер тұраққа кіргенде қарауылға ақы төлеуі, ал шығу жолы бір бағытты тік жолақпен сақталған, ол тек көліктерге шығуға рұқсат береді. Паркинг метрлерi де қолданылады, онда жүргізушілер тұрақ орны үшін қажеттi уақытқа алдын ала төлем жасайды. 2007 жылы Израильде құрылған Pango ( «төле және кете» деген мағынадағы ойын) компаниясы пайдаланушыларға қолжетімді метрлi тұрақтарды табуға және төлеуге мүмкіндік беретін мобильді қосымша жасады; бұл қосымша гараж тұрақтары үшін төлем жасауға да қолданылады. Ал кейбір муниципалитеттерде пайдаланушылар ұялы телефон арқылы қосымша метрлi уақыт сатып ала алады. Филадельфияда тұрақтардың айналымын арттыру үшін метрлi уақыт қосылғанда паркинг ақысы жоғарылайды. Streetline атты тағы бір қосымшаның басты мақсаты – смартфондарды пайдалана отырып, автокөлік жүргізушілеріне бос тұрақ орындарын табуға көмектесу, сондай-ақ ол таймерді қамтиды, сондықтан пайдаланушылар паркинг метрiн мерзімінен бұрын қайтара алады, және пайдаланушыларға көшедегі және көшеден тыс тұрақ орындарының арасында таңдау жасауға мүмкіндік беретін фильтрді қамтиды; сонымен қатар ол телефонның камерасына қосылып, пайдаланушы көлігінің суретін түсіруге мүмкіндік береді. Басқа тұрақтар төлеу және көрсету жүйесі бойынша жұмыс істейді, онда билет автоматтан сатып алынады, содан кейін машинаның приборлық тақтасына қойылады. Тұраққа бақылаушылар келіп, талаптардың орындалғанын қадағалайды. Осыған ұқсас жүйеде тұрақ үшін ақыны телефон арқылы, нөмірлік белгіні қамтитын SMS-хабарлама арқылы төлеуге болады. Бұл жағдайда виртуалды кассир машинаны және хабарлама жіберілген уақытты тіркеп алады, ал кейіннен уақыт біткенде жаңа SMS-хабарлама жіберілуі керек. Төлем содан кейін ұялы телефон шоті арқылы жүзеге асырылады. 1978 жылдан бері Ұлыбританияда BCP сияқты мамандандырылған компаниялармен паркингті алдын ала брондауға болады. Бұл барлық әуежайларда, ірі порттарда және қалаларда кең таралған.

Various forms of technology are used to charge motorists for the use of a parking lot. Boom gates are used in many parking lots. A customer arrives to the entry ticket machine by vehicle, presses the ticket request push button, takes a ticket which raises the barrier and enters the parking lot. To exit the lot, the customer presents the ticket to a cashier in a booth at the exit and tenders payment, after which the cashier opens the boom gate. In 1954, the first automated parking lots were built where, for a monthly fee, a driver with a magnetic key card could enter and exit the parking lot by raising and lowering the boom. A more modern system uses automatic pay stations, where the driver presents the ticket and pays the fee required before returning to their car, then drives to the exit terminal and presents the ticket. If the ticket has not been paid for, the boom barrier will not raise, which will force the customer to either press the intercom and speak to a staff member, or reverse out to pay at the pay station or cashier booth. At some major airports' parking lots in the United States, a driver can choose to swipe a credit card at the entry ticket dispenser instead of taking a ticket. When the driver swipes the same credit card at the exit terminal upon leaving the lot, the applicable parking fee is automatically calculated and charged to the credit card used. In some parking lots, drivers present their tickets to and pay the cashiers at a separate cashier's office or counter (which are often located elsewhere from the entrances and exits of carparks). Such cashier's offices are called shroff offices or simply shroff in some parking lots in Hong Kong and other parts of East Asia influenced by the Hong Kong usage. If a ticket has not been paid, the barrier will not raise. In recent years, cashiers and shroff officers have often been replaced with automated machines. Another variant of payment has motorists paying an attendant on entry to the lot, with the way out guarded by a one way spike strip that will only allow cars to exit. Parking meters can also be used, with motorists paying in advance for the time required for the bay they are parked in. Pango (a play on "pay and go"), a company founded in Israel in 2007, created a mobile app that allows users to both find and pay for available metered parking; the app can also be used to pay for garage parking. and in some municipalities, users may buy additional metered time via cellphone. Philadelphia, encourages parking space turnover by charging escalating parking fees when metered time is added. Another app, Streetline, whose primary purpose is to help motorists find open parking spots using their smartphones, includes a timer, so users can get back to a parking meter before it expires, and a filter that lets users choose between on street and off street parking spaces; it also connects to the phone's camera so a user can take a photograph of their car. Other lots operate on a pay and display system, where a ticket is purchased from a ticket machine and then placed on the dashboard of the car. Parking enforcement officers patrol the lot to ensure compliance with the requirement. Similar to this is the system where the parking is paid by the mobile phone by sending an SMS message which contains the license plate number. In this case, the virtual cashier books the car and the time when the message is sent, and later a new SMS message must be sent whenever the time is due. The actual payment is then made via the mobile phone bill. Since 1978 in the United Kingdom, it has been possible to pre book parking with specialist companies, such as BCP. This is prevalent at all airports, major ports and cities.

Технология

Қазіргі заманғы тұрақтар жүргізушілерге бос тұрақ орындарын табуға, көліктерін қайта табуға және тәжірибелерін жақсартуға көмектесетін түрлі технологияларды пайдаланады. Бұл адаптивті жарықтандыру, сенсорлар, ішкі орналасу жүйесі (IPS) және мобильді төлемдерді қамтиды. Калифорниядағы Santa Monica Place сауда орталығындағы әрбір орынға орнатылған камералар тұраққа толымы мен жоғалған көліктерді табуға көмектеседі. Ашық тұрақтарда GPS көліктің орналасқан жерін есте сақтау үшін қолданылады (кейбір қосымшалар смартфон көліктің Bluetooth байланысын үзу кезінде, көлікті сөндіргенде орналасқан жерін автоматты түрде сақтайды). Жабық тұрақтарда көліктің орналасқан жерін есте сақтау үшін Wi-Fi сигналын (бірнеше анықталатын қолжетімділік нүктелерінен байқалатын сигнал күшін) жазуға болады. Тағы бір мүмкіндік – инерциялық есептеу, жабық тұрақ ішінде көліктің бұрылыстарын анықтау, бұрылыстар арасындағы уақыт аралығын салыстыру және машиналық оқыту алгоритмдерін пайдаланып, карта немесе жоспар негізінде тұрақтанған көліктің шамамен орналасқан жерін анықтау. Онлайн брондау технологиясын ұсынатын қызмет провайдерлері жүргізушілерге ұзақ мерзімді тұрақ орындарын автоматты түрде табуға көмектеседі, сонымен қатар алдын ала брондау жасағандарға айтарлықтай үнемдеу мүмкіндігін ұсынады. Олар нақты уақыт режиміндегі инвентаризацияны басқару технологиясын қолданады, бағасы мен әуежайға қашықтығы бойынша реттелген тұрақтарды көрсетеді. Ұзақ мерзімді тұрақ орындарын брондауға арналған онлайн немесе жиынтық паркинг қызметтеріне ұқсас мобильді қосымшалар да бар. Кейбір ұзақ мерзімді тұрақ мобильді қосымшаларында, әсіресе АҚШ және Ұлыбританиядағы ParkJockey сияқты, тұрақ орынын табуға арналған бағыт карталары бар.

Күн сәулесін пайдалану үшін арналған паркингтер

Күн сәулесінен қорғайтын паркингтер – бұл паркинг алаңшаларының үстіне орнатылған күн батареялары. Автомобильдердің астына орнату үшін конструкцияға қосымша материалдар қажет болғандықтан, оларды құрылғанда ашық алаңдағы күн батареяларына қарағанда екі есеге дейін қымбатқа түсуі мүмкін. Бұндай паркингтер автомобильдерді экстремалды ауа райынан және күннің ыстығынан қорғауға да пайдалы.

Судың ластануы

Көлік тұрақтары судың ластану көзіне айналуға бейім, себебі олардың кең аумағы су өткізбейтін беттермен жабылған. Жауған жаңбырдың барлық мөлшері (буға айналудан басқа) қалалық су ағынына айналады. Су тасқыны мен қауіпті жүргізу жағдайларын болдырмау үшін, тұрақтар су ағынын жинау және бағыттау үшін құрылыс жасалады. Көлік тұрақтары, жолдармен бірге, қалалық аймақтарда судың ластануының басты көзі болып табылады. Моторлық көліктер ластаушы заттардың тұрақты көзі, олардың ішінде бензин, мотор майы, полициклді ароматты көмірсутектер (ПАҚ), және ауыр металдар ең маңыздылары. Бұл заттар бензиннің жану өнімдерінде, сондай-ақ тұрақтарды күтіп ұстауға қолданылатын асфальт және көмір шайыры негізіндегі герметиктерде кездеседі. Көптеген тұрақтар қоқыстың маңызды көзі болып табылады, ол су жолдарына түсіп жатады. Ластануды жою шаралары: Дәстүрлі түрде, су ағыны тікелей дауылды сарқындыға, өзендерге, құрғақ ұңғымаларға немесе тіпті санитарлық сарқындыға жіберіліп келген. Алайда, қазіргі кезде көптеген ірі муниципалитеттер жаңа тұрақтар үшін тас суды басқару құрылыстарын салуды талап етеді. Типик құрылыстарға жинақтау алаптары, инфильтрация алаптары және ағын траншеялары жатады. Кейбір жаңа жобалар биоретенциялық жүйелерді қамтиды, олар ластаушы заттарды сіңіру және сүзгілеу үшін өсімдіктерді кеңінен пайдаланады. Дегенмен, көптеген ескі тұрақтарда су ағынын бақылауға арналған құрылыстар шектеулі немесе мүлдем жоқ. Баламалы төсеу материалдары: Бүгінде қолданылатын баламалы шешім – кірпіш, кеуекті бетон, тас, арнайы төсеу блоктары немесе шина протекторларынан тоқылған кілемдер сияқты су өткізгіш төсеу материалдарын пайдалану. Бұл материалдар жаңбырдың тұрақ бетінің арасындағы кеңістіктер арқылы топыраққа сіңуіне мүмкіндік береді. Топырақ тұрақ бетінің астында ластануы мүмкін, бірақ бұл көбінесе топырақтың шағын аумағында болады, ол суды сіңу алдында тиімді түрде сүзгілейді. Алайда, егер ластаушы заттар жер асты суларына сіңіп кетсе, әсіресе ауыз сумен қамтамасыз ету үшін жер асты суларын қолданатын аймақтарда, бұл мәселелер тудыруы мүмкін.

Жерді абаттандыру

Қазіргі уақытта көптеген жерлерде көлік тұрақтарында да аздап абаттандыру талап етіледі. Бұл әдетте негізінен көлеңке беру үшін ағаштар отырғызуды білдіреді. Жаз айларында клиенттер көлеңкелі тұрақтарды ұнатады, бірақ тұрақ иелері тұрақтарды тазалауға кететін қосымша шығындарға байланысты ағаш отырғызуға қарсы тұрады. Қалқандалған беттер жылу аралдарының пайда болуына екі түрлі жолмен әсер етеді. Біріншісі – шамадан тыс жылудың жиналуы. Қала ғимараттарының арасындағы қараңғы материалдар мен құрылыстар күн энергиясын көп мөлшерде сіңіріп алады. Жылуды кері шағылыстыру көрсеткіші табиғи беттерге қарағанда асфальт үшін маңызды, себебі жоғары кері шағылыстыру төмен температураны білдіреді. Ең ыстық қара асфальттың күн сәулесін кері шағылыстыру көрсеткіші 5-10 пайызды құрайды. Ақ асфальттың кері шағылыстыру көрсеткіші 25 пайыз және одан да жоғары болуы мүмкін. Топырақ пен әртүрлі өсімдіктердің кері шағылыстыру көрсеткіші 5-тен 45 пайызға дейін ауыспалы. Жылу аралдарының екінші себебі – асфальт пен құрылыс материалдарының ылғалдылығының төмен болуы. Бұл материалдар су өткізбейтін болғандықтан, күннің жылуын булану арқылы таратуға қажетті ылғал жоқ. Ағаш отырғызудың ашық, асфальтталған аумақтарда температураны айтарлықтай төмендетуге көмектесетіні дәлелденген. Алабама штатында жүргізілген бір зерттеуде, ашық тұрақ ортасындағы күндізгі жаз температурасы тіркелді, ал ағаштардан тұратын шағын арал болған жерде температура тек қана жетті. Сондай-ақ, әр қосымша көлеңке ағашы отырғызылған сайын температураны тағы да 1°F төмендетуге болатыны анықталды. Соңғы кезде көлік тұрақтары үлкен күн панельдерін орнату үшін тиімді жер ретінде қарастырылуда, бұл астында тұрған көліктерге қосымша көлеңке беру артықшылығын да береді.

Жерді пайдалану

Тұраққа бір орынға шамамен үлкен аумақ қажет. Бұл, егер қызметкерлер мен келушілердің көп бөлігі көлікпен келсе, кеңселер мен дүкендерге арналған ғимараттарға қарағанда тұрақтарға көбірек жер керек екенін білдіреді. Бұл үлкен аумақтарды асфальтпен жабуға алып келеді.

Қызметтер

Кейбір учаскелерде электр көліктерін зарядтау станциялары бар. Суық қыстарындағы кейбір аймақтардағы тұрақ орындарында қозғалтқыш блогын қыздыруға арналған электр қуаты бар, себебі антифриздің қатып қалдырмауы мүмкін емес.

Климатқа әсері

Паркингтер көлік жүруді көбейту арқылы және олар салынған материалдардың салдарынан қалалық жылу аралының пайда болуына себеп болып, көптеген парниктік газдар шығарылуына жауапты.