Кіріспе

2004 жылы АҚШ президенті Джордж Буштың қайта сайлану кампаниясы, 2000 жылғы осы аттас кампаниясы

2004 жылғы президенттік сайлауға қатысқан АҚШ-тың 43-ші президенті Джордж Буш 2003 жылдың 16 мамырында президенттікке қайта сайлануға үміткер екенін жариялады. 2004 жылдың 2 қыркүйегінде ол 2004 жылғы президенттік сайлауда Республикалық партияның үміткері атанды. Вице-президент Дик Чейнимен бірге президент Джордж Бушқа АҚШ сенаторы Джон Керри және басқа партиялардан келген өзге кандидаттар қарсы шықты. Сайлау 2004 жылдың 2 қарашасында өтті. Джордж Буштың басты саяси стратегияшысы Карл Роув болды, ол Президенттің Аға кеңесшісі лауазымын иеленді. Марк Маккиннон бас коммуникация стратегияшысы болды. 2004 жылдың тамызында ол бұрынғы Буш кеңесшісі Карен Хьюзбен бірге жұмыс істеді. Кампания жетекшісі Кен Мелман болды.

2004 жылғы сайлау науқаны

Президент Буш 2003 жылғы 16 мамырда FEC-ке ресми түрде тіркелді. Оған қарсы кандидаттар болмағандықтан, алғашқы сайлау кезеңінде үгіт-насихат жұмыстарын жүргізбеді. 2004 жылғы 10 наурызда Буш номинация алу үшін қажетті делегаттар санын – 1608 делегат, сондай-ақ 168 суперделегатты жинады.

Вице-президенттік сайлау

2003 жылдың мамыр айында вице-президент Дик Чейни журналистерге: «Президент мені қайтадан оның үміткері болуға келісемін бе деп сұрады. Мен келістім» деді. 2004 жылдың басында Буш қиын қайта сайлау науқанына қадам басқалы жатқанда, саяси комментаторлар Чейнидің «жеке мәселелері» салдарынан тізімнен шығарылу мүмкіндігін ашық талқылады. Мұндай алаңдаушылық, ең алдымен, Чейнидің Ирак соғысының себептерін жамылғандығы және оның бұрынғы компаниясы Халлибертон осы соғыстан заңсыз пайда тапқандығы туралы айыптаулардан туындады. Тамыз айының соңында Республикалық Ұлттық Конвенцияға келген көптеген делегаттар әлі де жаңа вице-президент тағайындалуы мүмкін деген ойда болды, ал Пауэлл мен Джулиани пікір сауалнамасында көш бастады. Бұл болжамдарға қарамастан, Буш Чейниге қолдауын жалпыға жария етті.

Аборт

Буш "өмірді қолдау" қозғалысымен келісетін пікірлер білдірді.

Қоғамдық көмек

Буш Ақ үйдің Діни және Қоғамдық Инициативалар кеңсесін құрды, бұл федералды үкіметке діни мекемелер ұсынатын қоғамдық көмек бағдарламаларын қаржыландыруға мүмкіндік берді. Ол, сондай-ақ, мүңкісіз жағдайдағы студенттер мен тұтқындар балалары үшін жастарға жетекшілік ететін бағдарламаны ұсынды.

Экономика

Буш өзінің бірінші мерзімінде қабылданған салық жеңілдіктерін тұрақты етуді қолдады; ол салық жеңілдіктерінің соңғы төмендеуді күткеннен гөрі әлсіз және қысқа болғанын мәлімдеді. Ол салық артықшылықтары арқылы жұмыс орындарын құруды қолдады, бұл федералды үкіметке қарағанда штаттар мен жергілікті билікке жұмыс орындарын көбірек құруға инвестиция салуға мүмкіндік береді.

Денсаулық сақтау

Буштың денсаулық сақтау қамсыздандыруын кеңейту жөніндегі ұсыныстары сенатор Керри ұсынғандарға қарағанда шамалы болды. Буш және Керри ұсыныстарының құны мен салдарымен салыстыратын бірнеше есептер жасалды. Есептердің нәтижелері әртүрлі болғанымен, олардың барлығы Буш жоспарының қамту деңгейін арттыру және қаржыландыру қажеттіліктері Керридің толыққанды жоспарына қарағанда төмен болатынын көрсетті.

Білім

Буш «Ешбір бала қалмасын» заңына қол қойды, ол міндетті түрде бірыңғай емтиханды талап етеді, стандарттарға жетпеген мектептерді оқушыларға балама мүмкіндіктер ұсынуға міндеттейді және мектептердегі нәсілдік және жыныстық теңсіздікті жою мақсатын білдірді. Оның 2005 жылғы қаржы жылына арналған бюджеті 2001 жылғы қаржы жылымен салыстырғанда бастауыш және орта білім беруге 1%-ға көбейтуді ұсынды.

Қоршаған орта

Буштың "Ашық аспан туралы" заңы ауаның ластануын бақылауды, соның ішінде "Таза ауа туралы" заңның қоршаған ортаны қорғау шараларын жойды немесе қысқартты. Оның 2005 қаржы жылындағы бюджеті табиғатты қорғау бағдарламаларына 4,4 миллиард доллар бөлді. Ол тасталған өнеркәсіптік алаңдарды (браунфилд деп те аталады) тазалауды және орман өрттерін болдырмауды көздейтін заңға қол қойды. Ол АҚШ-ты жаһандық жылынуға себеп болып саналатын парниктік газдар шығарындыларын азайтуға міндеттейтін Киото протоколын қабылдамағаны үшін сынға ұшырады. Буш әкімшілігі бұл экономикаға белгілі бір сомаға дейін шығын келтіретінін мәлімдеді.

Ішкі қауіпсіздік

2001 жылы 11 қыркүйекте болған шабуылдардан кейін Буш АҚШ-тың «Патриот» заңына қол қойып, Ұлттық қауіпсіздік департаментін құрды. Ол сондай-ақ Террористік қауіп-қатерлерді біріктіру орталығын (TTIC) және Террористерді тексеру орталығын (TSC) құрды. 9/11 комиссиясының ұсынымдарына жауап ретінде ол Ақ үйден тәуелсіз «Ақпарат сарабы» лауазымын енгізуді ұсынды.

Бір жынысты ерлер мен әйелдердің некелері және гейлердің құқықтары

Буш «ерлі-зайыптылардың қасиеттілігін қорғауды» қолдайтынын мәлімдеді. Ол барлық штаттар үшін некені қатаң түрде гетеросексуалдық деп анықтайтын, ұсынылып отырған конституциялық түзету – Федералдық неке түзетуді қолдады. Алайда, 2004 жылғы сайлау кампаниясының соңында ол штаттарға «адамдарға, сіз білесіз, басқалар сияқты құқықтар алуға мүмкіндік беру керек» деген пікір білдірді, бірақ неке олардың арасында болмайды деді. Бұл мәлімдемені мәселенің екі жағындағы белсенділер азаматтық бірлестіктерді қолдау ретінде қабылдады.

Ауғанстан

Ауғанстанда АҚШ-тың қатысуын одан әрі жалғастыруды қолдады. Президент Хамид Карзайдың Ауғанстанның прогресі үшін пайдалы екеніне сенді.

Ливия

Ливия, Ұлыбритания және АҚШ арасында өткен келіссөздер барысында Ливия ядролық қару жасауға қатысты материалдарды берді.

Ирак

Американың Ирактағы әскери күштерінің қалуын қолдады. 2005 жылғы қаңтарға дейін демократиялық сайлау өткізуді елдің демократиялық реформасының маңызды бөлігі деп сап, оны ілгерілетуге тырысты. Буш соғыс кезінде президент болып сайланды.

Сауд Арабиясы

Буш Сауд Арабиясының патшалық отбасына терроризммен күресуде белсендірек болуға, сондай-ақ өз территориясындағы террористердің мүлкін тәркілеуге шақыруды жақтады.

Әскери қызмет туралы дау

Бұрынғы сайлау науқандарында Буш әскери қызметі үшін сынағандар болды. Ол Ұлттық әуе күзетіне тізімдегі көптеген адамдарды күтіп отырып, тікелей ілігіп кірді; күзетке қабылданғаннан кейін, ол өзіне жүктелген барлық міндеттерін толық орындамаған деген айыптаулар таралды. Бұл ұзақ жылдар бойына айтылып келген шаралар 2004 жылғы науқанда Керридің Вьетнам соғысының қатысушысы, наградалы ардагер ретіндегі өзгеше еңбегімен салыстырылғандықтан, одан да көп назар аударды. Бушты қолдаушылар тобы Керринің кейбір медальдарына табандылық жетпегенін дәлелдейтін жарнамалық науқан ұйымдастырды (Джон Керридің әскери қызметіне қатысты дауды қараңыз). Бұл мәселе одан әрі күшейді, CBS News телеарнасы Буштың әуе күзетіндегі командирінен деген жазбаларды жариялады. Жазбаларда Буштың әскери қызметіне қатысты жағымсыз деректер келтірілген. Бірақ көп ұзамай олардың нағыздығына күмән туды. CBS News соңында оларды тексеріп, растай алмайтынын және жарияламауы керек екенін мәлімдеді. Оқиға Бушқа көмектесіп, оның қарсыластарының сенімділігіне күмән тудырған болуы мүмкін.

Теледидар жарнамасы: 9/11

Буштің сайлау науқаны 2004 жылғы 3 наурызда алғашқы ірі телеарна жарнамаларын іске қосты. Бұл төрт роликте (үштеуі ағылшын тілінде, біреуі испан тілінде) сенатор Керриге ешқандай сілтеме жасалмаса да, екеуі (біреуі ағылшын тілінде, екіншісі испан тілінде, екеуінің де тақырыбы "Қауіпсіз, күшті") 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардың салдарынан түсірілген төрт секундтық бейнелерді қамтыды, соның ішінде Әлемдік сауда орталығының қираған жерін, Нью-Йорк өрт сөндірушілерінің суреттерін (Нью-Йорк өрт сөндірушілерінің кәсіподағы Керриді қолдады) және шабуыл болған жерден шығарылып бара жатқан, желекпен жабылған табыттың суреті бар еді. 9/11 құрбандарының отбасыларының бір бөлігі Буштің сайлау штабын қаза болғандардың естелігіне немқұрайлы қараумен және трагедияны жеке саяси пайдасы үшін пайдаланумен айыптады. Буштің сайлау кеңесшісі Карен Хьюз жарнамаларды "өте талғамды" деп қорғады және 9/11 Буштің президенттік қызметіндегі шешуші оқиға болғанын атап өтті. Бұл қызу пікірталас тақырыбы шабуылдың нақты суреттерін пайдалану болды. Пенсильвания штатының демократ губернаторы Эд Ренделл "Face the Nation" бағдарламасында шабуылдан алынған суреттерді пайдалану Нью-Йорк өрт сөндірушілерінің қолдауын білдіреді деді. Ренделлдің сөзіне қарағанда, Нью-Йорк өрт сөндірушілерінің кәсіподақ төрағасы Керриді президенттікке қолдайды. Бірақ Халықаралық өрт сөндірушілер қауымдастығы Керриді қолдаған алғашқы кәсіподақ болғанымен, Үлкен Нью-Йорк штатының бірыңғай өрт сөндірушілер қауымдастығы 2004 жылдың тамызында президенттікке қайта сайлануға қолдау білдірді. Буштің хабарларын қорғайтындар оның хабарларын Франклин Рузвельттің қайта сайлану науқанымен салыстырады, онда 7 желтоқсанда Жапонияның АҚШ-қа жасаған шабуылының суреттері қолданылып, американдықтарға "Пёрл-Харборды есіңнен шығарма" деген кеңес берілді.

Ұраны

Буштың сайлауалды кампаниясы ешқашан ресми түрде сайлауалды ұран жариялаған жоқ. Дегенмен, Буштың кампаниясы бірнеше автобус саяхаттарын ұйымдастырды, олардың әрқайсысы де-факто ұранды білдірді. Олардың ішінде "Иә, Америка көтере алады" ("Yes, America Can") автобус саяхаты және "Жүрек және жан" ("Heart and Soul") автобус саяхаты болды, ол "Американы алға жылжыту" ("Moving America Forward") ұранын қолданды. 2004 жылы Нью-Йорк қаласында өткен Республикалық Ұлттық Конвенті "Қауіпсіз әлем және үміттерге толы Америка" ("A Safer World and More Hopeful America") ұранын таныстырды.

Талқылау

20 қыркүйекте Буш пен Керридің сайлауалды штабтары екі штаб арасындағы өзара түсіністік туралы меморандумды бірлесіп жариялады. 32 беттік меморандум президенттік және вице-президенттік дебаттардың ұйымдастырылуы мен форматының көптеген мәселелерін егжей-тегжейлі қарастырды. 30 қыркүйекте Буш Флорида штатының Коралл Гейблс қаласындағы Майами университетінде Керримен үш жоспарланған дебаттың біріншісін өткізді. Дебаттан кейін бірден жүргізілген сауалнамалар көрсеткендей, шешілмеген сайлаушылардың көпшілігі ешбір үміткердің айтарлықтай қателік жібермегенін, бірақ Керри Буштан жақсы өнер көрсеткенін айтты. Екінші дебат 8 қазанда Сент-Луистегі Вашингтон университетінде "қалалық жиналыс" форматында, Чарльз Гибсонның модерациясымен өтті. Кейін Буш бірінші дебаттағы қыңыр мінез-құлқына қатысты сынды жоюға тырысып, Керридің бір сөзіне жауап ретінде әзілдеп: "Осы жауап мені қыңыр қарауға итерді" деді. Соңғы дебат 13 қазанда Аризона мемлекеттік университетінде CBS News тілшісі Боб Шиффердің модерациясымен өтті. Вице-президент Дик Чейни мен сенатор Джон Эдвардс арасындағы жалғыз вице-президенттік дебат 5 қазанда Кейс-Уэстерн Резерв университетінде өтті. Оны Public Broadcasting Service телеарнасынан Гвен Ифилл жүргізді.

Акцияның ерекшеліктері

Буштың қайта сайлану науқанының негізі идеологиялық консерватизм болды. Науқан тобының мүшелері Джордж Буш пен Джон Керри арасында нақты идеологиялық ерекшеліктер бар екеніне сенді, және бұл 2000 жылғы президенттік сайлаудан өзгеше, онда екі кандидат та өзін "орталықшыл" ретінде көрсетуге тырысқан. Сыншылар Буштың науқанының мәні Джон Керри Джордж Бушқа қарағанда терроризмге жұмсақ көзқарас танытар еді деген ұсыныстан және Бушты "соғыс президенті" ретінде көрсетуден тұрды деп санайды. Олар сондай-ақ Буштің науқаны идеологиялық мәселелерді қарастырудың орнына, жеке тұлғаларға баса назар аударады деп мәлімдейді. Буштің науқанына қарсы оппозицияның көп бөлігі (және Керри науқанына қолдау көрсету) "Буш емес, кез келген адам" деп дауыс беретін сайлаушылар түрінде білдірілді.

Үгіт-насихат сапарлары

1972 жылғы президенттік сайлаудан бері Миннесота штаты 2004 жылғыдай маңызды даулы штат ретінде танылмаған еді. Осының нәтижесінде президент Джордж Буш Миннесотаға 8 рет бұрын-соңды болмаған үгілдік сапар жасады. 2004 жылдың 26 сәуірінде ол алғаш рет президенттік үгілдік сапарымен Миннесота штатының Эдина қаласына келді. Сол сапарда конгрессмен Джим Рамстад президентке АҚШ Азамат соғысының қатысушысы және G.A.R. бөлімшесінің командирі Джон С. Мартиннің "Есімізден шығармайық" кітабын сыйға берді. Ұлы Армияның Ұлттық Қыздары осы кітапты алғаш рет 1928 жылдың 3 тамызында президент Кулиджге ұсынған.

Сайлау және жеңісі

Сайлау 2004 жылғы 2 қарашада өтті және Буш 286 сайлаушы дауысын, ал Керри 251 сайлаушы дауысын алды. Қызығы, бір дауыс Керридің серігі және бұрынғы президенттік кандидат Джон Эдвардсқа берілді, себебі Керриге уәде берген сайлаушылардың бірі қателікпен Джон Эдвардсқа дауыс берді. Бұл – АҚШ тарихында сайлаушының президенттікке және вице-президенттікке бір адамға дауыс берген алғашқы жағдайы болды. Президент Буштың серігі вице-президент Дик Чейни 286 дауыс алды, ал Джон Эдвардс 252 дауыс алды. Екі кандидатқа да қажетті маңызды штат – Огайо болды. Огайо штатында 20 сайлаушы дауысы бар еді, бұл сайлауды жеңу үшін қажетті 270 сайлаушы дауысын басып өту үшін және кімнің жеңгенін анықтау үшін өте маңызды болды. Огайо штаты нәтижелерін жариялады, бірақ уақытша бюллетеньдерді санаған жоқ. Огайода Керри 136 000 дауыспен қалып қойды (уақытша бюллетеньдерді есептемегенде). Керридің уақытша бюллетеньдер арқылы қажетті дауысқа жете алу мүмкіндігі аз болды. 2004 жылғы 3 қарашада сағат 14:00-де Джон Керри Бостон қаласындағы Фанюил залында сөз сөйледі. Бұл сөз сөйлеуде ол «өзінің бұл сайлауда жеңе алмайтынын» мәлімдеді. Бір сағаттан кейін Джордж Буш «Америка өз шешімін айтты» және олар «тарихи жеңіске» қол жеткізді деп жариялады. Ол Керридің қолдаушыларына: «Бұл елді күшейту және жақсарту үшін маған сіздердің қолдауларыңыз қажет, мен оны алу үшін жұмыс істеймін», – деді. 286 сайлаушы дауысымен президент Джордж Буш 2004 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жетті. Буш 62 миллионнан астам, ал Керри 59 миллионнан астам дауыс алды.