Кіріспе

Өкпе қан айналымындағы артерия, жүректен өкпеге оттегісіз қанды тасымалдайтын өкпе артериясы – жүректің оң жағынан өкпеге оттегісіз қанды тасымалдайтын өкпе қан айналымындағы артерия. Ең ірі өкпе артериясы – жүректен шығатын негізгі өкпе артериясы немесе өкпе магистралі, ал ең кішілері – артериолалар, олар өкпе альвеолаларын қоршап тұрған капиллярларға жетеді.

Құрылымы

Өкпе артериялары – жүректің оң қарыншасынан өкпенің микроциркуляциясына жүйелік веналық қанды тасымалдайтын қан тамырлары. Басқа мүшелерде артериялар оттегімен байыған қанды жеткізгенімен, өкпе артериялары арқылы тасымалданатын қан оттегісіз болады, себебі ол жүрекке қайта оралатын веналық қан. Негізгі өкпе артериялары жүректің оң жағынан шығып, одан кіші артерияларға бөлінеді. Бұл артериялар біртіндеп тарайды және артериолаларға айналып, өкпенің капиллярлық микроциркуляциясына дейін тарылады, осы капиллярлық микроциркуляцияда газ алмасу жүзеге асады.

Өкпе түбіршегі

Қан ағынының реті бойынша өкпе артериялары оң қарыншаның (инфудибулум немесе конус артериоз деп те аталады) шығу жолының талшықты перикардынан (париетальды перикардтан) шығатын өкпе магистралінен басталады. Өкпе магистралі қысқа және кең, шамамен ұзындығы бар.

Өкпе магистралі оң және сол негізгі өкпе артериясына бөлінеді. Сол негізгі өкпе артериясы оң жақтан қысқа, ал оң өкпе артериясы трахеяның каринасынан төмен, дененің орта сызығынан өтеді және оң негізгі бронхтың алдынан өтеді. Өкпенің оң түбірінде ол өкпенің оң жоғарғы бөлігін қамтамасыз ететін артерияға, оң жоғарғы бронхтың алдынан және өкпенің оң орта және төменгі бөліктерін қамтамасыз ететін интерлобарлық артерияға бөлінеді, олар бронх интермедиусымен бірге жүреді. Соңында олар интралобулярлық артерияларға айналады. Өкпе артериялары өкпе альвеолаларын қамтамасыз етеді. Керісінше, бронх артериялары, басқа бастаулары бар, өкпе бронхтарын қамтамасыз етеді. Дамудың үшінші аптасында эндокардиялық түтікшелер жүрекке ең жақын бөлігінде ісінуге ұшырайды. Бұл ісіну bulbus cordis деп аталады, ал оның жоғарғы бөлігі truncus arteriosus болып қалыптасады.

Функция

Өкпе артериясы оң қарыншадан өкпеге деоксигенделген қанды тасымалдайды. Қан мұнда альвеолалардың жанындағы капиллярлар арқылы өтіп, тыныс алу процесінің бөлігі ретінде тотыққан қанға айналады. Өкпе артерияларынан өзгеше, бронх артериялары өкпенің өзін қоректендіреді. Орташа қысым әдетте 9-18 мм рт.ст. құрайды, ал сол жақ жүрекшеде өлшенген қысым 6-12 мм рт.ст. болуы мүмкін. Сол жақ жүрек жеткіліксіздігі кезінде қысым жоғарылауы мүмкін.

Клиникалық маңызы

Өкпе артериясы бірқатар клиникалық жағдайларда маңызды. Өкпе гипертензиясы өкпе артериясы қысымының жоғарылауын сипаттау үшін қолданылады және ол өкпе артериясының орташа қысымы 25 мм сынқ бағанасынан жоғары деп анықталады. Кеуде рентгенінде оң жақ төмен қарайтын өкпе артериясының диаметрі 16 мм-ден асса, ол өкпе гипертензиясының белгісі болып табылады. Бұл жүрек жеткіліксіздігі, өкпе немесе тыныс жолдарының аурулары, мысалы, ТЖСЖ немесе склеродермия, немесе тромбоэмболиялық аурулар, мысалы, өкпе эмболиясы немесе серпалы жасушалы анемияда көрінетін эмболиялар салдарынан туындауы мүмкін. Өкпе эмболиясы – өкпе қан айналымына орналасқан эмбол. Бұл, әсіресе, ұзақ қозғалмаудан кейін терең веноздық тромбоздан пайда болуы мүмкін. Өкпе эмболиясы – қатерлі ісік және инсультпен ауыратын науқастардың өліміне жиі себеп болатын жағдай. Өкпе артериясымен байланысты патологияларды зерттеу үшін бірнеше жануарлар моделі пайдаланылды. Шошқаның өкпе артериясы моделі ең көп қолданылады, және олардың механикалық қасиеттері әрбір келесі тармақтанумен өзгеретіні жақында анықталды.