Кіріспе

Гренландия мен Баффин аралы арасындағы шеткі теңіз, Канада Арктикалық шығанағы. Баффин шығанағы (инуктитут: Saknirutiak Imanga; ), Баффин аралы мен Гренландияның батыс жағалауы арасында орналасқан. Халықаралық гидрографиялық ұйым оны Арктикалық мұхитының шеткі теңізі деп анықтаған. Кейде ол Солтүстік Атлант мұхитының теңізі деп есептеледі. Атлант мұхитымен Дэвис бұғазы және Лабрадор теңізі арқылы байланысады. Нарес бұғазы Баффин шығанағын Солтүстік Мұзды мұхитпен жалғастырады. Шығанақта жылдың көп бөлігінде мұз жамылғандықтан және ашық суларда мұз бен мұз тауларының жоғары концентрациясы болғандықтан кеме жүру қиын. Дегенмен, шамамен 15 км-ге созылатын Солтүстік су деп аталатын полиния жаз айларында Смит шығанағының солтүстігінде ашылады. Шығанақтың көптеген су жануарлары осы аймақта шоғырланған.

Ауқымы

Халықаралық гидрографиялық ұйым Баффин шығанағының шекарасын былай анықтайды: 1612 жылы ағылшын саудагерлері «Лондон саудагерлері компаниясын, Солтүстік-Батыс өткелінің ашушыларын» құрды. Олардың губернаторы Томас Смайт Канаданың солтүстік жағалауларын зерттеу үшін, Таяу Шығысқа теңіз жолымен өтуді іздеу мақсатында бес экспедиция ұйымдастырды. Генри Гудзон мен Томас Баттон Гудзон шығанағын, Уильям Гиббонс Лабрадорды, ал Роберт Билот Гудзон бұғазын және оның ұшқышы Уильям Баффин есімімен аталатын Баффин шығанағын зерттеді. «Дискавери» кемесінде Баффин аймақты картаға түсіріп, компания мүшелерінің құрметіне Ланкастер, Смит және Джонс шығанақтарына ат қойды. 1616 жылғы сапарынан кейін Баффин мұзсыз өткелге үмітсіздік білдірді, ал аймақ тағы екі ғасыр бойы зерттелмей қалды. Уақыт өте келе оның мәліметтері күмәнданды, бірақ 1818 жылы Джон Росс жасаған сапармен расталды. 1928 жылы, 1930 жылдары және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Дания, Америка және Канада экспедицияларымен одан да кең ауқымды ғылыми зерттеулер жүргізілді. 1933 жылы Баффин шығанағы 7,3 магнитудалы жер сілкінісінің эпицентрі болды. Бұл Арктикалық аймақтан солтүстікке қарай тіркелген ең ірі жер сілкінісі. Жер сілкінісі теңізде болғандықтан және жақын маңдағы елді мекендердің саны аз болғандықтан, зардап келтірмеді. Шығанақтың солтүстік-батыс бөлігі Канаданың шығысындағы ең сейсмикалық белсенді аймақтардың бірі болып табылады. 1933 жылдан бері мұнда 6 магнитудалы бес жер сілкінісі тіркелді. Соңғы күшті жер сілкінісі 2010 жылдың 15 сәуірінде болды, оның магнитудасы 5,1 құрады.

География және геология

Баффин шығанағы – Атлант мұхитының бір бөлігі, батысында Баффин аралы, шығысында Гренландия және солтүстігінде Эльсмир аралымен шектелген. Ол Дэвис бұғазы арқылы Атлант мұхитымен, ал Нарес бұғазының тар арналары арқылы Арктикамен байланысады. Бұл Солтүстік Атлант мұхиты мен Лабрадор теңізінің солтүстік-батысқа қарай созылған бөлігі. Оны Баффин аралы мен Гренландияны бөліп тұрған ұзын бұғаз деп қарастыруға болады.

Солтүстік су

Мамыр мен шілде (кейде сәуір) аралығында шығанақтың ең солтүстігінде кеме жүзуге қолайлы ашық судың (полиния) маңызды бөлігі қалыптасады, бұл Гренландия ағымының салыстырмалы түрде жылы болуына байланысты болуы мүмкін.

Жабайы табиғат

Солтүстік су мұз балдырлары мен зоопланктонға ауа жеткізеді және көптеген фаунаға ие. Баффин шығанағында шамамен 20 000 белбеу кит тіршілік етеді, олардың 15 000-ы Солтүстік суда шоғырланған. Аймақтағы басқа да көптеген жануарлар: морж, нарвал, арпалы теңіз торнайы, сақалды теңіз торнайы, сақиналы теңіз торнайы, қасқыр кит, киттер және ақ аю. Барлық су сүрегіштері ашық судың болуына тікелей байланысты; олардың мұзда тыныс тесіктерін ұстап тұру қабілеті шектеулі және тыныс алғанда ақ аюдың шабуылына ұшырауы мүмкін. Теңіз торнайлары мен морждар жылдам мұзға жататын аймарларды мекендейді, бұл оларға бала туу және оларды өсіру үшін өте маңызды. Сақалды теңіз торнайлары шығанақтың түбінде тамақтанады, сондықтан олар негізінен жақын суларда ғана кездеседі. Сақиналы теңіз торнайы ақ аюдың ең көп таралған жемі. Ол кейде морж пен арктикалық түлкінің де жемі болып табылады. Шығанақтың көптеген ірі жануарлары дәстүрлі түрде ауланып келген, бірақ 20-шы ғасырда жануарлар популяциясын сақтау үшін аулау шектелді. Мысалы, шығанақ аймағындағы ақ аюларға берілген квота жылына 105 басқа тең. Шығанақ жағалауында қайың, елік, тал және тұзды топыраққа бейімделген өсімдіктер, сондай-ақ лайм шөбі, мүк және лишайлар сияқты 400-ге жуық өсімдік және ағаш түрлері өседі. Бұл өсімдіктер карибу мен лемминг сияқты кеміргіштердің тағамы болып табылады. Жергілікті балық түрлеріне полярлық треска, Арктикалық палтус (Pleuronectidae, Liopsetta), төрт мүйізді скульпин және капелин жатады, ал треска, минтай, сельдь, палтус және сымбатты құйрық Атлантикадан көшіп келеді. Құстарды кішкентай гагарка, қарлы баз, сазгүл, тау торғайы, гирфалькон, Арктикалық қызылқұс және гаймондар көрсетеді. Олардың көпшілігі қыс айларында оңтүстікке көшіп кетеді.

Мұнай және газ

АҚШ Геологиялық зерттеулер қызметі әлемдегі әлі ашылмаған мұнай қорының кемінде 13%-ы және әлемдегі әлі ашылмаған газдың 30%-ы Арктикада орналасқанын бағалап отыр. Гренландия төңірегіндегі теңіздерде мол мөлшерде табиғи газ және аз мөлшерде шикі мұнай мен табиғи газ сұйықтықтары болуы мүмкін. Осыған байланысты, Гренландия үкіметі мұнай және газ өндіруге арналған көптеген теңіздік концессияларды ұсынды. Ең ірі концессиялық аймақтар Гренландияның батысындағы теңіздерде орналасқан; негізінен Баффин шығанағы мен Дэвис бұғазында, сонымен қатар Гренландия теңізінде бірнеше кішігірім концессиялар да бар.