Кіріспе
Венесуэла Парламенті Ұлттық Ассамблея (lang es) – Венесуэланың 2000 жылы алғаш рет сайланған заң шығару органы. Ол бірпалаталы орган, құрамына өзгеретін мүше саны кіреді. Мүшелер "жалпыға ортақ, тікелей, жеке және құпия" дауыс беру арқылы сайланады, оның ішінде штаттар бойынша сайлау округтерінде тікелей сайлау және штаттар бойынша партиялық тізімдер арқылы пропорционалды өкілдік жүйесі қолданылады. Орын саны тұрақты: әр штат пен астаналық округтен үш өкіл сайланады, сондай-ақ штат халқының саны елдің жалпы халқының 1,1%-на бөлінген нәтижесі де ескеріледі. Венесуэланың жергілікті халықтарының өкілдеріне үш орын бөлінген, оларды барлық азаматтар, тек жергілікті тегі барлар ғана емес, бөлек сайлайды. 2010-2015 жылдар аралығында орын саны 165 болды. Барлық депутаттардың өкілеттік мерзімі бес жылды құрайды. Ұлттық Ассамблея Венесуэланың астанасы Каракастағы Федералдық заң шығару сарайында отырыс өткізеді.
The National Assembly (lang es) is the legislature for Venezuela that was first elected in 2000. It is a unicameral body made up of a variable number of members, who were elected by a "universal, direct, personal, and secret" vote partly by direct election in state based voting districts, and partly on a state based party list proportional representation system. The number of seats is constant, each state and the Capital district elected three representatives plus the result of dividing the state population by 1.1% of the total population of the country. Three seats are reserved for representatives of Venezuela's indigenous peoples and elected separately by all citizens, not just those with indigenous backgrounds. For the 2010 to 2015 the number of seats was 165. All deputies serve five year terms. The National Assembly meets in the Federal Legislative Palace in Venezuela's capital, Caracas.
1961 жылғы Конституция
1961 жылғы Венесуэла Конституциясына сәйкес, Венесуэлада Конгресс (Конгресс) деп аталатын екі палаталы заң шығарушы орган болды. Бұл Конгресс Венесуэла Сенаты (Senado) және Венесуэланың Депутаттар Палатасы (Cámara de Diputados) құрамында болды. Сенат әр штаттан екі сенатордан, екі федералды округтен және ұлттың азшылықтарын ұсынуға арналған бірқатар ex officio сенаторлардан тұрды. Сонымен қатар, демократиялық жолмен сайланған немесе олардың орнына заң бойынша кем дегенде жарты президенттік мерзімге тағайындалған бұрынғы президенттерге өмір бойы сенаторлық орын берілді. Сенаторлар Венесуэлада туған, 30 жастан асқан азаматтар болуы тиіс еді. Депутаттар Палатасының мүшелері тікелей жалпы сайлау арқылы сайланды, әр штаттан кем дегенде екі депутат сайланды. Депутаттардың жасы кем дегенде 21 болуы керек еді. Сенат пен Депутаттар Палатасының әрқайсысын Президент басқарды, және олар екеуі де өз функцияларын Басқару кеңесінің көмегімен орындады. Венесуэла Сенатының Президенті Конгресс Президентінің қосымша лауазымын иеленді, сондай-ақ, президенттік лауазым бос болған жағдайда Венесуэла Президентінің конституциялық мұрагері болды. Мұндай жағдай 1993 жылы орын алды, осы кезде Октавио Лепаж Карлос Андрес Переске мұрагерлік етті.
1999 жылғы Конституция
Президент Уго Чавес 1998 жылдың желтоқсанында Венесуэла үшін жаңа конституция жобасын жасау мақсатында Ұлттық Конституциялық Ассамблеяны шақыру туралы бағдарламамен алғаш рет сайланды. Чавестің пікірінше, бұрынғы 1961 жылғы Конституция негізіндегі қазіргі саяси жүйе халықтан алшақтаған. 1999 жылдың 25 шілдесінде өткен Конституциялық Ассамблея сайлауында алты орыннан басқа барлық мандаттар Чавес қозғалысымен байланысты кандидаттарға берілді. 131 сайланған мүшеден тұратын Ұлттық Конституциялық Ассамблея (ҰҚА) 1999 жылдың тамызында конституцияны жаңадан жазу жұмысын бастады. ҰҚА ұсынған конституция 1999 жылдың 15 желтоқсанында өткен референдумда бекітіліп, келесі жылдың 20 желтоқсанында күшіне енді.
2017 жылғы конституциялық дағдарыс
2017 жылдың 29 наурызында Жоғарғы Сот (ЖСЖ) барлық өкілеттіктерді Жоғарғы Сотқа беру туралы шешім қабылдап, Ассамблеяның өкілеттіктерін жойды. Ал өткен жылы сот, сайлауды сот жарамсыз деп таныған депутаттардың ант беруын Ассамблеяның сотқа деген құрметсіздік ретінде қарады. Бұл әрекет 2016 жылдың қаңтарынан бері оппозициялық көпшілікке ие болған Ассамблеядан өкілеттіктерді ауыстырды. Алайда, халық наразылығы мен халықаралық ұйымдардың айыптауынан кейін сот шешімі бірнеше күннен соң, 1 сәуірде күшін жойды. 2017 жылдың 4 тамызында Венесуэла оппозициялық партиялар бойкоттаған арнайы сайлаудан кейін жаңа Конституциялық жиналысты шақырды. 18 тамызда Конституциялық жиналыс Ұлттық Ассамблея мүшелерін өзінің заңдық басымдығын мойындау рәсіміне қатысуға шақырды; Ұлттық Ассамблеяның оппозициялық мүшелері бұл шараны бойкоттады. Жауап ретінде Конституциялық жиналыс Ұлттық Ассамблеяны заң шығару өкілеттігінен айырып, оларды өзіне қабылдады. Ол бұл қадамын Ұлттық Ассамблеяның 2017 жылғы Венесуэлалық наразылықтар түріндегі «оппозициялық зорлық-зомбылық» деп атаған жағдайдың алдын алмауымен түсіндірді. Бұл әрекеттің конституциялық екендігі күмәнді, және бірнеше шетелдік үкіметтер мен халықаралық ұйымдар оны айыптады.
2020 жылғы басқыншылыққа ұшыраған сайлау
5 қаңтарда өткен Венесуэла Ұлттық Ассамблеясының делегаттық комитетінің сайлауы, Ұлттық Ассамблеяның Басқарма кеңесін сайлау мақсатымен, бұзылды. Оқиғалар нәтижесінде Ұлттық Ассамблея Президенті лауазымына екі талапкер пайда болды: депутат Луис Парра және Хуан Гуайдо. Парра бұрын "Әделет алдымен" партиясының мүшесі болған, бірақ 2019 жылдың 20 желтоқсанында жемқорлыққа қатысты айыптаулар негізінде партиядан қуылды, бірақ ол бұл айыптауларды жоққа шығарды. Парламент ішінде Парра өзін Ұлттық Ассамблеяның президенті деп жариялады, бұл қадам Мадуро әкімшілігі тарапынан қолдау тапты. Оппозиция бұл нәтижеге қарсы шығып, кворумның орындалмағанын және дауыс беру жүргізілмегенін мәлімдеді. Гуайдо 7 қаңтарда полиция қойған кедергілерді бұзып кіріп, қызметке кірісті. Парра парламент президенті лауазымына деген талабын қайталады.
Құрылымы мен өкілеттіктері
Боливарлық 1999 жылғы Конституцияға сәйкес, Венесуэла үкіметінің заң шығару билігі бірпалаталы Ұлттық Ассамблеямен ұсынылады. Ассамблея 167 орыннан тұрады. Лауазымдарға кандидаттар "жалпыға ортақ, тікелей, жеке және құпия" дауыс беру арқылы ұлттық партиялық тізімдер бойынша пропорционалдық өкілдік жүйесінде сайланады. Барлық депутаттар бес жылдық мерзімге сайланады және қабілетсіздік немесе қатысудан тыс жағдайларда оларды ауыстыратын орынбасар (suplente) тағайындауы тиіс. Депутаттар тумысынан Венесуэла азаматы болуы керек, немесе 15 жылдан астам тұрған натурализацияланған Венесуэла азаматы болуы керек; сайлау күні 21 жасқа толуы керек; сондай-ақ, сайлауға түсетін штат аумағында алдыңғы төрт жыл бойы тұруы керек (м. 188).
Сайлау жүйесі
2000 жылғы Венесуэла парламенті сайлауында өкілдер аралас мүшелік пропорционалды өкілдік жүйесі бойынша сайланды, олардың 60% бір мандатты округтерде, ал қалғаны жабық партиялық тізімдер арқылы пропорционалды өкілдікпен сайланды. Бұл 1993 жылы енгізілген және бұрын Венесуэланың депутаттар палатасында қолданылған жүйенің өңделген түрі болды, онда бір мандатты округтер мен партиялық тізімдер арасында 50:50 арақатынас сақталған, сондай-ақ әр штаттың халқына пропорционалды депутаттар саны болған, бірақ әр штаттан кемінде үш депутат сайланатын.
Саяси құрамы
Жаңа Ұлттық жиналысқа депутаттарды сайлау 2000 жылдың 30 шілдесінде өтті. Президент Уго Чавестің Бесінші Республика қозғалысы 92 орынды жеңіп алды (56%). Оппозиция 2005 жылғы сайлауға қатыспағандықтан, орын алмады, ал Бесінші Республика қозғалысы 114 орынға ие болды (69%). 2007 жылы бірқатар партиялар, соның ішінде Бесінші Республика қозғалысы бірігіп, Венесуэланың Біріккен Социалистік партиясын (PSUV) құрды, ол 2009 жылдың қаңтарында 169 орынның 139-ын (82%) иеленді. 2010 жылғы сайлауда депутаттар саны 165-ке дейін азайтылды, PSUV 96 орынды (58%), оппозициялық сайлау коалициясы Демократиялық бірлік дөңгелек үстелі (MUD) 65 орынды, ал Patria Para Todos 2 орынды жеңіп алды. 2015 жылғы парламенттік сайлауда MUD 164 жалпы орынның 109-ын және үш абориген орынын жеңіп алды, бұл оларға Ұлттық жиналыста басымдыққа ие болуға мүмкіндік берді; ал үкіметтік коалиция Ұлы Отандық полюс қалған 55 орынды жеңіп алды. Дауыс беруге қатысқандардың саны 70 пайыздан асты. Бірақ, 2016 жылдың қаңтарында Жоғарғы Сот Амазонас штатынан сайланған 4 депутатты, сайлаудағы алаяқтық пен бұзушылықтар туралы айыптауларға байланысты қызметтен шеттетіп жіберді. Олардың 3-і оппозициялық депутаттар, ал біреуі GPP-дан болды. 2017 жылғы Венесуэла Конституциялық Ассамблеясының сайлауынан кейін жаңа Венесуэла Конституциялық Ассамблеясы құрылды, ол барлық басқа мемлекеттік институттардың үстінен билік етуге және конституцияны жаңадан жазуға құқылы. 2019 жылдың мамыр айынан бастап Конституциялық Ассамблеяның мандаты 2020 жылдың 31 желтоқсанында аяқталуы күтілуде (келесі Ұлттық жиналыс сайлауынан кейін), бұл бұрынғы 2017 жылдың тамызындағы қаулыны алмастырады, ол оның кемінде екі жылға жарамды екенін белгілеген. 2020 жылы Мадуроның Венесуэланың Біріккен Социалистік партиясы және оның одақтас партиялары Ұлттық жиналыстағы орындықтардың 67 пайызын жеңіп алғанын мәлімдеді, бірақ бұл сайлауға Еуропалық Одақ пен АҚШ ресми тұлғалары да қарсы шықты. Дегенмен, содан бері Мадуро Венесуэла парламентіне көпшілік бақылауды жүзеге асырып, Хуан Гуайдоны оппозициялық президенттік лауазымынан ығыстырды.