Көне Венгрия Корольдігінің Бихар жудығы

Кіріспе

Венгрия Корольдігінің жуы (аймағы) Бихар Венгрия Корольдігінің әкімшілік жуы (comitatus) және Шығыс Венгрия Корольдігінің және Трансильвания Кнездігінің жуы болды (16 ғасырдан бастап, ол Трансильвания княздарының билігінде болған). Оның аумағының көп бөлігі қазір Румынияның құрамында, ал кішігірім батыс бөлігі Венгрияға тиесілі. Жудың орталығы Нагиварад (қазір Румыниядағы Орадея) қаласы болды. Альбрехт Дюрердің әкесі осы жудан шыққан.

География

Бихар округі Кере, Себес-Кере, Фекте-Кере және Береттио өзендерінің жоғарғы ағысында орналасқан. Ортағасырлық округ құрамына Калотазег аймағы (қазір Румыниядағы Țara Călatei) да кірген. Ортағасырлық округтің жалпы аумағы шамамен ... болды. 1876 жылдан кейін Бихар округі Венгрияның Бейкес, Хайдю, Сзабольц, Сзатмар, Силяги, Колос, Торда-Араньос және Арад округтерімен шекаралас болды. Өлкенің батыс жартысы Паннония жазығында, ал шығыс жартысы Апусени тауларының (Эрдэлий орта таулары) бөлігін құрады. Оның ауданы 1910 жылы шамамен ... болды, бұл Венгрияның үшінші ірі округіне айналдырды.

Шығу тегі

Бихар атауының шығу тегі белгісіз, алайда көптеген теориялар бар. Оның атауы қазіргі Бихария коммунасындағы ежелгі бекіністен шыққан болуы мүмкін. Немесе, венгр тіліндегі Бихар сөзі вихар (дауыл, боран) сөзінен туындаған, ол славян тілінен – вихор (ұсқын) сөзінен алынған. Кем мүмкін теория бойынша, Бихареяның шығу тегі Дако-Тракия тіліне жатады (бі – "екі" және харати – "алу" немесе "бастап әкелу" мағынасында), бұл Менуморут герцогтігіндегі екі жер иелігін білдіруі мүмкін. 730 жылдары Хазар қағанатына Бихар қағаны билік еткен, ол армян деректерінде Вихарос деп аталған. "Viharos" – қазіргі венгр тілінде "дауылды" мағынасын беретін сөз. Бихор немесе Бихар (қазіргі Румыниядағы Бихария) қамалы 890 жылдары Карпат алқабындағы венгрлердің жаулап алу кезінде Менуморут герцогтігінің орталығы болған. "Геста" – Менуморут туралы айтатын жалғыз бастапқы дерек, ол оны Византия императорының вассалы болған "болгар рухты" билеуші ретінде сипаттайды. Менуморуттың халқы хазарлар болған, ал секелилер оның герцогтігінде венгрлерге қосылған. Тарихшы Тюдор Сэлагеан басқа халықтардың (соның ішінде румындардың) да Менуморуттың мемлекетінде өмір сүрген болуы мүмкін деп жазады. Менуморут қызын венгрлердің ұлы князі Арпадтың ұлы Золтанға беруге мәжбүр болды. Ол қайтыс болғаннан кейін оның күйеу баласы герцогтікті мұраға алды. Қазіргі заманғы ғалымдар Менуморут пен оның герцогтігінің шынымен болған-болмағаны, немесе "Геста" авторы оларды ойдан шығарған-шығармағаны туралы пікірталас жүргізеді. Мысалы, тарихшы Дьердь Дьерфи Менуморут есімінің 9 ғасырда Карпат алқабының бір бөлігін билеген моравиялықтардың есімін сақтағанын айтады. Тарихшылар Дьердь Дьерфи мен Виктор Спинейдің пікірінше, аймақтағы кабарлардың болуы Анонимнің Менуморуттың "хазарларына" сілтеме жасауына себеп болуы мүмкін. Славян тіліндегі жер аттары – мысалы, Зомлин (қазіргі Дарвас маңындағы Венгрия), Цсатар және Сляц (қазіргі Румыниядағы Сетариу мен Сэлачеа) – славян қауымдастықтарының Эр және Береттио өзендерінің бойында және Бихар маңында өмір сүргенін көрсетеді. Мысалы, Х ғасырға жататын жауынгерлердің қабірлері, аттарының бір бөлігімен бірге, Бихар, Хаджубосермен және Нагизалонта (қазіргі Румыниядағы Салонта) жерлерінде қазылған. Археолог Томас Неглердің сөзіне қарағанда, 10 ғасырға жататын венгр жауынгерлеріне жатқызылатын қабірлердің аз саны венгрлердің жаулап алғаннан кейін аймақта аз қоныстанғанын көрсетеді. Археолог Эрвин Галл Бихардағы зират Тиса өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан негізгі аймақтың "перифериялық орталығын" білдіруі мүмкін деп жазады, өйткені екі аумақтағы жерлеу салты ұқсас болған. Дәл онға жуық ортағасырлық ауылдар – мысалы, Фелкер, Кёроскисженё және Кёростаржан (қазіргі Румыниядағы Фелхериу, Инью және Тариан) – венгр тайпасының атын алып, венгр топтарының бұл аймаққа 10 ғасырдың соңы мен 11 ғасырдың басында қоныстанғанын көрсетеді, дейді Дьердь Дьерфи. Жазбаша деректер мен топонимдер секелилердің болғанын көрсетеді. Кейіннен тасталып кеткен Нагизалонта маңындағы Эбейя ауылының қамал тұрғындары 1217 жыл шамасында Секелишаз деп аталатын "жүз" немесе жүзбасылар тобына біріккен. Телегдтың ордасы, әдетте, Телегд ауылының (қазіргі Румыниядағы Тилегд) атымен аталған. Егер бұл ғылыми теория дұрыс болса, онда Телегдтің секели ата-бабалары шығыс Трансильванияға көшіп кетер алдында Бихар округінде өмір сүрген. Тарихшы Флорин Курта секелилер бұл округке тек 13 ғасырдың басында қоныстанғанын айтады. Қазіргі заманғы тарихшылар округті 1020 және 1050 жылдар аралығында, көбінесе Венгрияның алғашқы королі Степан I немесе оның ізбасары Петр құрғанын санайды. 1203 жылы шығарылған патша жарғысының бір нұсқасында "барлық Бихар округі" ішінара Бихардың, ішінара Зарандының (қазіргі Румыниядағы Заранд) маңында орналасқандығы айтылған, бұл Бихар округі бастапқыда Заранды округін немесе кем дегенде оның Fehér Körös өзенінің солтүстігіндегі аумақтарын қамтығанын білдіреді. Осы жарғының басқа нұсқасында Бихар мен Зарандтан басқа Бекес те аталған, бұл Бихар округі жеке Бекес округіне айналған жерлерді де қамтығанын көрсетеді.

The origin of the name of Bihar is uncertain, however more theories exist. It could take its name from an ancient fortress in the current commune of Biharia. Or, the Hungarian Bihar derived from the word vihar (tempest, storm), that is of Slavic origin; vihor (whirlwind). A less probable theory is that Biharea is of Daco Thracian etymology (bimeaning "two" and harati "take" or "lead"), possibly meaning two possessions of land in the Duchy of Menumorut. In the 730s the Khazar Khaganate was ruled by Bihar Khagan, called Viharos in Armenian sources. “Viharos” is a currently used Hungarian word meaning stormy. The castle of Byhor, or Bihar (now Biharia in Romania), was the center of the duchy of Menumorut at the time of the Hungarian conquest of the Carpathian Basin in the 890s, according to the Gesta Hungarorum. The Gesta—the only primary source which mentions Menumorut—describes him as a ruler "with Bulgarian heart" who was the vassal of the Byzantine Emperor. Menumorut's subjects were Khazars, and the Székelys joined the invading Hungarians in his duchy. Historian Tudor Sălăgean writes that other peoples (including Romanians) must have also lived in Menumorut's realm. Menumorut was forced to give his daughter in marriage to Zoltán, son of Árpád, Grand Prince of the Hungarians. When he died, his son in law inherited his duchy. Modern scholars debate whether Menumorut and his duchy actually existed or the anonymous author of the Gesta invented them. For instance, historian György Györffy says that Menumorut's name preserved the memory of the Moravians who dominated parts of the Carpathian Basin in the 9th century. According to historians György Györffy and Victor Spinei, the presence of Kabars in the region could have given rise to Anonymous' reference to Menumorut's "Khazars". Place names of Slavic origin—for instance, Zomlyn (near modern Darvas in Hungary), Csatár and Szalacs (now Cetariu and Sălacea in Romania)—show that Slav communities lived along the rivers Ér and Berettyó and around Bihar. Graves of 10th century warriors, buried together with parts of their horses, have been excavated, for instance, at Bihar, Hajdúböszörmény, and Nagyszalonta (now Salonta in Romania). According to archaeologist Thomas Nägler, the small number of graves which can be attributed to 10th century Hungarian warriors shows that few Hungarians settled in the region after the Hungarian conquest. Archaeologist Erwin Gáll writes that the cemetery at Bihar may represent a "peripheral centre" of a core region which was located along the upper courses of the river Tisza, because the burial customs were similar in the two territories. Almost a dozen medieval villages—for instance, Felkér, Köröskisjenő and Köröstarján (now Felcheriu, Ineu and Tărian in Romania)—bore the name of a Hungarian tribe, suggesting that Hungarian groups settled in the region in the late 10th and early 11th centuries, according to György Györffy. Written sources and toponyms implies the presence of Székelys. The castle folk of Ebey—a village, located near Nagyszalonta, which was later abandoned—were grouped into a "hundred", or centurionatus, named Székelyszáz around 1217. The Seat of Telegd was most probably named after the village Telegd (now Tileagd in Romania). If this scholarly theory is valid, the ancestors of the Székelys of Telegd had lived in Bihar County before they moved to eastern Transylvania. Historian Florin Curta writes that the Székelys settled in the county only in the early 13th century. Modern historians agree that the county was established between 1020 and 1050, most probably by Stephen I, the first king of Hungary, or possibly by his successor, Peter. According to a version of a royal charter, issued in 1203, mentioned that "the whole Bihar County" was located partly around Bihar and partly around Zaránd (now Zărand in Romania), suggesting that Bihar County had originally included Zaránd County, or at least its territories north of the river Fehér Körös. Another version of the same charter also mentioned Békés besides Bihar and Zaránd, implying that Bihar County had also included the lands which developed into the separate Békés County.

Орта ғасырлар

11 ғасырдағы топырақ пен ағаштан салынған Бихар қамалы округтің алғашқы орталығы болды. 1067 жылы шыққан ең көне корольдік жарғысында испан, яғни округ басшысы, есімдері тіркелген. Бұл округ Андраш I Мажардың 1050 жыл шамасында өзінің інісі Белаға сыйлаған дукатусқа (герцогтыққа) қосылды. Беланың ұлы Геза 1064 жылдан бастап герцогтықты басқарды. Көшпелі түркілер – печенегтер немесе оуздар – 1068 жылы Бихар қамалының маңындағы аймақтарды қоса алғанда, Венгрия Корольдігінің шығыс аймақтарын тонады. Герцог Геза, оның інісі Ладислав және олардың туысы, Венгрия патшасы Соломон күштерін біріктіріп, тонаушыларды Добокаға (қазіргі Румыниядағы Дабака) дейін қуды. Алты жылдан кейін «Быхор әскерлері» герцог Ладиславтың басшылығымен Могиород шайқасына қатысты, ол Геза мен Ладиславтың Соломон патшаға қарсы шешуші жеңісімен аяқталды. Округ туралы алғашқы құжат 1075 жылы жарық көрді. Гьёрги Гьёрффидің сөзіне қарағанда, округ бастапқыда Рим-католик шіркеуінің Эгер епархиясына кірген болуы мүмкін, себебі Бихар округінің оңтүстігінде орналасқан Зсомболи деканаты орта ғасырларда Эгер епископтығының эксклавы болды. Бихардағы жеке Рим-католик епархиясы 1020 мен 1061 жылдар аралығында құрылды. Оның орталығы 1095 жылға дейін Варадқа (қазіргі Румыниядағы Орадея) көшірілді. Округте төрт деканат болды; Бихар деканаты ең алдымен құжатталған (1213 жылы). Паломниктер 1192 жылы қанонизациядан кейін Варад соборындағы Әулие Ладислав патшаның қасиетті жеріне жиі барып, сондай-ақ осында тәуекел сынақтары өткізілді. Венгрия патшасы Эмерик Рим папасы Иннокентий III-ке Венгрия Корольдігіндегі грек монастырларының аббатын «латын» қылуын сұрап, тәртіпті қалпына келтіруді көздеді. 1204 жылдың 16 мамырында жазылған хатында папа Варадтың католик епископы Симонға «грек» монастырларына барып, олар үшін тікелей Апостолдық Таққа бағынышты жеке епархия құруды бұйырды. Тарихшы Иоан Аурель Поптың айтуынша, бұл «грек» монастырлары шын мәнінде жергілікті православиелік румындарға тиесілі болған. Сондай-ақ, Папа Иннокентий 1205 жылы Калоча архиепискобына жазған хатында «Кнез Бела еліндегі» православие епископтығының орналасқан жері Орадеяның солтүстігінде екенін жазды. 13 ғасырдың басында Бихар қамалының құрметіне кемінде 19 ауыл кірді, олардың ішінде Бихар округінің Кёроскисженё, Мезогян және Мезоса, ал Заранд округінің Гюлаварсанд және Вадас (қазіргі Варшанд және Ванатори) ауылдары болды. 1208 мен 1235 жылдар аралығында Варадта өткен жүздеген тәуекел сынақтарының хаттамаларын сақтаған «Варад тізімі» кодексі құрметті қарапайым халықтың өмірі туралы мәліметтер береді. «Жүздіктерге» бөлінген қамал тұрғындары испанға нақты қызметтер көрсетті. Тізімде Бихар қамалының қақпашылары мен аңшылары туралы айтылған. Тізімде сондай-ақ шетелдік – орыс, неміс немесе «латын» – шығу тегі бар «қонақ қоныстанғандар» туралы да жазылған. Мысалы, валлондық «қонақтар» 1215 жылға дейін Варадқа жақын Олассиді (қазіргі Орадеядағы Оласиг ауданы) құрды. Патшалар 11 ғасырда-ақ патшалық иеліктің бөліктерін сыйлай бастады. Алғашқы игіліктерді прелаттар мен шіркеу мекемелері – Варад епископтары, Дёмёс кафедрасы және Гарамсент-Бенедек аббаттығы алды. Гьёрги Гьёрффидің сөзіне қарағанда, Акос, Борса, Гуткелед және Хонт Пазманы рулары 11 ғасырда округте алғашқы меншіктерін алды; ал Герегилер, Телегдилер және басқа иелер тек 13 ғасырдың соңында ғана. Батыс және оңтүстік-батыс жазықтары ондаған ақсүйек отбасыларға бөлінді, олардың әрқайсысы бір ғана ауылды иеленді. 1241 жылы Венгрияға шабуыл жасаған моңғолдар Варадты басып алып, қиратты, сол кезде Варад кафедрасының архидиаконы болған Торре Маджорелік Роджердің сөзіне сүйенсек. 1241 жылға дейін округте тіркелген 170-ке жуық елді мекеннің кемінде 18%-ы моңғол шапқыншылығы кезінде жоғалып кетті. Венгрияның Стефан V-і 1263 жылы Варад епископтарының иелігінде тұратын шаруаларды патшалық салығынан босатты және епископқа оның иелігіндегі кен орындарын ашу құқығын берді, осылайша епископтықтың экономикалық жаңғыруына көмектесуді мақсат етті. Беленесте (қазіргі Румыниядағы Бейус) епископтың иелігінде күміс кені ашылды. Моңғолдар кетіп қалғаннан кейін онжылдықтарда жаңа қамалдар салынды. Патшалық судья Пауль Гереги Элесте (қазіргі Румыниядағы Алеш) Соломко қамалын тұрғызды; оның ұлдары 1270 жылдары жаңадан салынған 2 қамалды ұстады. Олардың күші патша Ладислав Куманның тұсында талқандалды; ол олардың бекіністері мен аймақтарын Борсаларға берді. Жарым тәуелсіз «олигархтардың» бірі Джеймс Борса 14 ғасырдың басында Бихар, Красна, Сабольц, Сзатмар және Шолнок округтерінің нақты билеушісі болды. 1310 жылдардың соңында Джеймс Борса құлағаннан кейін, Чыбак, Дебречени және Телегди рулары округтегі ең бай жер иелеріне айналды. Дебреченилердің атамекендік иеліктерінің орталығы – Дебрецен қаласы, сауда орталығына айналды. Округте румындардың болуына ең алғашқы сілтемелердің бірі – «Olahteluk» («Влахиялық жер») деген жер аты, 1283 жылға жатқан, бірақ нақты емес жарлықта тіркелген. Румындарды алғашқы ресми түрде тіркеген құжат 1293 жылы жарық көрді. Олар Варасфенес (қазіргі Румыниядағы Финиш) қаласының епископтық қамалының аймағында тұрды. Содан кейін 1326 жылғы жарлықта румын воеводасы Неагул, Николай Телегдидің Кáпталанходос (қазіргі Румыниядағы Ходиш) иелігінде «қоныстанған және тұрған» («considet and commoratur») туралы айтылған. Тарихшы Иоан Аурель Поп бұл жарлық Николай Телегдидің иелігі бастапқыда воевода Неагулға тиесілі болғанын дәлелдейді дейді.

The 11th century Bihar Castle, made of earth and timber, was the first center of the county. The earliest royal charter that mentioned the ispán, or head, of the county was issued around 1067. The county was included in the ducatus, or duchy, that Andrew I of Hungary granted to his younger brother, Béla, around 1050. Béla's son, Géza, ruled the duchy from 1064. Nomadic Turks—Pechenegs or Ouzes—plundered the eastern territories of the Kingdom of Hungary, including the region around Bihar Castle in 1068. Duke Géza, his brother, Ladislaus, and their cousin, King Solomon of Hungary, joined their forces and chased the marauders as far as Doboka (now Dăbâca in Romania). Six years later, "the troops from Byhor" were under the command of Duke Ladislaus in the Battle of Mogyoród which ended with the decisive victory of Géza and Ladislaus over King Solomon. The first document that mentioned the county was issued in 1075. According to György Györffy, the county seems to have originally been included in the Roman Catholic Diocese of Eger, because the Deanery of Zsomboly, located to the south of Bihar County, formed an exclave of the Eger bishopric during the Middle Ages. The separate Roman Catholic Diocese of Bihar was set up between 1020 and 1061. Its see was transferred to Várad (now Oradea in Romania) before 1095. There were four deaneries in the county; the Deanery of Bihar was the first to have been documented (in 1213). Pilgrims frequented the shrine of King St Ladislaus in the Várad Cathedral after his canonization in 1192 and trials by ordeal were also held there. Emeric, King of Hungary approached Pope Innocent III, asking him to make "Latins" abbot of the Greek monasteries in the Kingdom of Hungary to restore discipline. In a letter, written on 16 May 1204, the pope ordered Simon, the Catholic Bishop of Várad to visit the "Greek" monasteries and to set up a separate diocese, directly subjected to the Holy See, for them. According to historian Ioan Aurel Pop, those "Greek" monasteries actually belonged to the local Orthodox Romanians'. Pop also writes that the Orthodox bishopric "in the country of Knez Bela", mentioned in a letter that Pope Innocent wrote to the Archbishop of Kalocsa in 1205, was located north of Oradea. At least 19 villages—including Köröskisjenő, Mezőgyán and Mezősas in Bihar County, and Gyulavarsánd and Vadász (now Vărșand and Vânători) in Zaránd County—made up the honour of Bihar Castle in the early 13th century. The Várad Register—a codex which preserved the minutes of hundreds of ordeals held at the Várad Chapter between 1208 and 1235—provides information of the life of the commoners in the honour. The castle folk who were divided in "hundreds" provided well specified services to the ispán. The Register mentioned the gatekeepers and the hunters of Bihar Castle. The Register also referred to "guest settlers" of foreign—Rus', German or "Latin"—origin. For instance, Walloon "guests" established Olaszi near Várad (now Olasig neighborhood in Oradea) before 1215. The kings started to give away parcels of the royal domain already in the 11th century. Prelates and ecclesiastic institutions—including the bishops of Várad, the Dömös Chapter and the Garamszentbenedek Abbey—were the first beneficiaries. According to György Györffy, the noble Ákos, Borsa, Gutkeled and Hont Pázmány clans received their first estates in the county in the 11th century; the Geregyes, the Telegdis and most other lords only in the late 13th century. The western and southwestern lowlands were distributed among dozens of noble families, each holding only one village. The Mongols captured and destroyed Várad during their invasion of Hungary in 1241, according to Roger of Torre Maggiore, who was archdeacon of the Várad Chapter at that time. At least 18% of the nearly 170 settlements documented in the county before 1241 disappeared during the Mongol invasion. Stephen V of Hungary exempted the peasants living in the estates of the bishop of Várad of royal taxation and granted the bishop the right to open mines in his estates in 1263 to promote the economic recovery of the bishopric. A silver mine was in short opened at the bishop's domains at Belényes (now Beiuș in Romania). New fortresses were built during the decades following the withdrawal of the Mongols. Judge royal Paul Geregye erected Sólyomkő Castle at Élesd (now Aleșd in Romania); his sons held further 2 newly built fortresses in the 1270s. Their power was crushed during King Ladislaus the Cuman's reign; he granted their fortresses and domains to the Borsas. James Borsa, one of the semi independent "oligarchs", was the actual ruler of Bihar, Kraszna, Szabolcs, Szatmár and Szolnok counties in the early 14th century. After James Borsa's fall in the late 1310s, the noble Czibak, Debreceni and Telegdi families became the wealthiest lay landowners in the county. The center of the Debrecenis' ancestral estates, Debrecen, developed into a market town. One of the earliest references to the presence of Romanians in the county—the place name Olahteluk ("Vlachs' Plot")—was recorded in a non authentic charter, dated to 1283. The first authentic document mentioning Romanians was issued in 1293. They lived in the region of the bishop's castle at Várasfenes (now Finiș in Romania). Next a charter of 1326 referred to the Romanian Voivode Neagul who "settled and lived" (considet and commoratur) in Nicholas Telegdi's estate at Káptalanhodos (now Hodiş in Romania). Historian Ioan Aurel Pop writes that the latter charter proves that Nicholas Telegdi's estate had originally owned by Voivode Neagul.

Қазіргі заман

Мохач шайқасынан кейін Венгрия Корольдігі бөлінді, округтің аумағы Шығыс Венгрия Корольдігінің, содан кейін Трансильвания Княздығының құрамына кірді. Оның көп бөлігі 1660–1692 жылдар аралығында Осман империясының Варат Эялеті ретінде басқарылды, кейін Венгрия Корольдігіне қайта қосылды. 1848 жылғы Венгрия төңкерісінен кейін, 1850 жылы Бихар Гросвардейн ауданының бір бөлігі ретінде уақытша Жоғарғы және Төменгі Бихарға (Ober und Unter Bihar) бөлінді. Кейіннен олар Оңтүстік және Солтүстік Бихарға айналды. Оңтүстік және Солтүстік Бихар арасындағы шекара көбінесе Беретю/Баркау өзені бойымен өтті. Оңтүстік Бихар Гросвардейн (Нагварад, Орадея) жерлік округінің орталығы болды және Артанд, Элесд, Маргита, Салонта, Беленес және Тенке округтарын (Stuhlbezirke) да қамтыды. Теисс өзенінің сол жағалауындағы аймақ сегіз округтан тұрды, оның ішінде Бихар округі (Мегье – округ), ал қалған жеті округ – Бейкес, Хайду, Марамарош, Саболч, Сатмар, Силаг және Угоча. Австро-Венгрия империясындағы Бихар округінде Дебрецен және Нагварад қалалары орналасқан. 1920 жылы Трианон шартнамасы бойынша округтің шамамен 75% Румынияның құрамына өтті. Округтің батыс бөлігі Венгрияда қалды. Бұл кішірек Бихар округінің астанасы Береттоуйфалу болды. 1940 жылы Екінші Вена сыйлығымен округтің аумағы Румыниядан алынған бұрынғы бөліктері есебінен кеңейтілді. 1950 жылы Венгрияның Бихар округі Хайду округімен біріктіріліп, Хайду-Бихар округі құрылды. Венгрияның Бихар округінің оңтүстік бөлігі (Саркад және Окань маңындағы аймақ) Бейкес округіне қосылды. Бұрынғы Бихар округінің румын бөлігі қазір Румынияның Бихор округін құрайды, тек ең оңтүстік бөлігі (Белиу маңындағы аймақ) ғана Арад округіне қарасты.

Демография

+ Халықтың ана тілі бойынша санақ Жалпы венгр румын словак неміс Басқа немесе белгісіз 1880 446,777 233,135 (54.02%) 186,264 (43.16%) 4,554 (1.06%) 4,305 (1.00%) 3,277 (0.76%) 1890 516,704 283,806 (54.93%) 219,940 (42.57%) 5,957 (1.15%) 3,374 (0.65%) 3,627 (0.70%) 1900 577,312 324,970 (56.29%) 239,449 (41.48%) 7,152 (1.24%) 3,620 (0.63%) 2,121 (0.37%) 1910 646,301 365,642 (56.57%) 265,098 (41.02%) 8,457 (1.31%) 3,599 (0.56%) 3,505 (0.54%)

+ Діни сенім бойынша санақ Жалпы кальвинист православие католик грек-католик еврей Басқа немесе белгісіз 1880 446,777 184,890 (41.38%) 163,531 (36.60%) 37,198 (8.33%) 38,158 (8.54%) 21,187 (4.74%) 1,813 (0.41%) 1890 516,704 209,075 (40.46%) 187,444 (36.28%) 45,864 (8.88%) 45,975 (8.90%) 25,968 (5.03%) 2,378 (0.46%) 1900 577,312 230,102 (39.86%) 205,474 (35.59%) 56,585 (9.80%) 52,222 (9.05%) 29,170 (5.05%) 3,759 (0.65%) 1910 646,301 249,613 (38.62%) 233,159 (36.08%) 68,019 (10.52%) 57,488 (8.89%) 32,462 (5.02%) 5,560 (0.86%)